Концептот на „економија на заемноста“ (Economics of Mutuality) навлезе во јавниот дискурс во Македонија откако претседателката Гордана Силјановска-Давкова во мај 2026 година се сретна со Џеј Џејкуб, еден од водечките промотори на оваа идеја, и непосредно потоа го вклучи терминот во свој говор.
Џејкуб, кој приватно ја посети земјата по покана на локални институции и со поддршка на американската консултантска компанија Exelthon, во објава објавена на 5 октомври 2026 година опишува дека средбата во Претседателската вила била фокусирана на идејата дека целта на бизнисот не е само профит, туку создавање профитабилни решенија за проблемите на луѓето и планетата.
Според него, претседателката веднаш потоа го спомнала концептот на заемност пред публика, посочувајќи дека тој би можел да помогне во надминувањето на вековните поделби на Балканот.
За време на посетата Џејкуб имал средби и со академици, млади лидери (вклучувајќи организација претседавана од поранешниот претседател Ѓорге Иванов), сопственици на семејни бизниси и семејни канцеларии. Посебно значење имало и првото издавање на македонски јазик на книгата *Putting Purpose into Practice: The Economics of Mutuality* (Oxford University Press, 2021), чиј превод го иницирале Коста и Нада Милкови преку нивниот центар „Метаноја“ во центарот на Скопје.
Џејкуб нагласува дека идеите за заемна вредност, човечки просперитет, доверба и реципрочни придобивки имаат потенцијал да влијаат не само врз компаниите, туку и врз цели општества и нации. Тој ја поврзува посетата со претходни разговори во Јужна Кореја, Сингапур, Колумбија и со кругови што ја разгледуваат иднината на Венецуела и Иран, посочувајќи дека Алијансата за економија на заемноста сè повеќе се ориентира кон системски промени на ниво на места и региони.
Во својот текст Џејкуб изразува благодарност до претседателката, до локалните домаќини и до сите што ја овозможиле посетата, нагласувајќи дека ентузијазмот што го сретнал во Скопје го убедил дека разговорите за практична примена на заемноста ќе продолжат да се шират низ Балканот и пошироко.
Ова е еден од ретките случаи кога меѓународен концепт за редефинирање на целта на бизнисот директно влегол во реториката на шеф на држава на Балканот непосредно по приватна средба.
Џејкуб е соработник на престижниот Универзитет Оксфорд односно партнер во истражувањата.
Тој со години директно раководеше со заедничкото мултигодишно истражување помеѓу Mars, Inc. и бизнис школата на Оксфорд (Saïd Business School). Во рамките на оваа долгогодишна соработка, тој редовно се појавува како гостин-предавач на Оксфорд.
Целата објава:
Што би можела да значи заемноста за една нација?
Џеј Џејкуб
Октомври 2026
Во мај оваа година имав привилегија приватно да ја посетам Македонија за серија разговори за пристапот на Економијата на заемноста (EoM) кон создавање заемна вредност. Имав задоволство да се сретнам со претседателката на земјата, Гордана Силјановска-Давкова, а одделно и со водечки академици и млади лидери во подем. Исто така седнав со сопственици на бизниси и семејни канцеларии, што ме натера уште подлабоко да размислувам што би можела да значи заемноста – не само во рамки на бизнисите и заедниците, туку и на ниво на цела една нација.
Македонија е копнена земја во Југоисточна Европа, сместена во срцето на Балканот. Има богата културна историја што вклучува претензии кон наследството на Александар Велики, чија огромна статуа анонимно ја красат главниот плоштад во Скопје, и кон Мајка Тереза, која е родена таму во 1910 година и чија Меморијална куќа е непосредно до статуата. Земјата има сè поважна улога во економскиот и политичкиот развој на регионот, како што научив низ години, делумно од мојот долгогодишен пријател и колега Бојан Ангелов, кој раководи со квалитативни истражувања во Алијансата за економија на заемноста и е роден Македонец.
Мојата посета на Скопје произлезе од неколку различни односи и пријателства што ги развив низ годините: со лидерот на американската консултантска компанија за цел Exelthon што го финансираше патувањето; со Балканскиот институт за вера и култура што го организираше; и со програмата Oxford Connection, која од 2011 година донесе повеќе од 100 професори, предавачи и докторанди од Универзитетот Оксфорд во Македонија за да работат со студенти и лидери од различни дисциплини.
Патувањето тематски се совпадна со претходни посети на Сеул, Јужна Кореја, и на Сингапур, каде истражував начини како заемноста би можела да придонесе за поголем човечки просперитет на Корејскиот полуостров и во Југоисточна Азија, соодветно; во Богота за средби со водечките семејни канцеларии на Колумбија; како и разговори поблиску до дома со влијателни бизнис-лидери и инвеститори со влијание кои ја разгледуваат долгорочната економска иднина на Венецуела и Иран. Еден од најзначајните моменти од мојата посета на Македонија беше да ја видам книгата во која придонесов пред неколку години – *Putting Purpose into Practice: The Economics of Mutuality* (Oxford University Press, 2021) – повторно објавена за првпат на македонски јазик, и да бидам поканет да учествувам на добро посетениот настан за нејзино лансирање во Скопје.
Преводот беше инициран локално од мојот домаќин Коста Милков, истакнат македонски автор и академик обучен на Оксфорд, и неговата сопруга Нада, чија „Метаноја“ – комбинација од уметничка галерија, книжарница и кафуле веднаш до главниот плоштад во Скопје – е популарно место за собирање на водечки уметници, политичари, бизнис-лидери и други влијателни локални луѓе. Го одбележавме настанот со изненадувачкото лансирање на книгата на Коста со широка и добро посетена дискусија за тоа што би можела да значи EoM во македонски контекст. Гледањето на книгата на друг јазик претставуваше нешто фундаментално за тоа како се шират овие идеи: не преку едноставно извоз на модел од една земја во друга, туку преку овозможување луѓето да се вклучат во него, да го протолкуваат и да го применат во сопствениот контекст. Се сетив на слично искуство кога мојата прва (коавторска) книга за Економијата на заемноста, *Completing Capitalism: Heal Business to Heal the World* (Berrett-Kohler, 2017), неочекувано беше повторно објавена во 2018 година на мандарински од CITIC Press во Пекинг – печатарската куќа на кинеската влада за која ни рекоа дека дневно добива буквално стотици бизнис-книги за преглед и разгледување.
Таа тема на контекстуализирано ширење на идеите продолжи низ целата моја посета на Скопје, додека се среќавав со претседателката Гордана Силјановска-Давкова и нејзиниот спичрајтер. Дискутиравме за пристапот на Економијата на заемноста и за поинакво разбирање на целта на бизнисот: дека профитот е суштински, но целта на бизнисот е да создава профитабилни решенија за проблемите на луѓето и планетата, наместо да профитира од создавањето на тие проблеми. Претседателката по средбата го вклучи концептот на заемност во говор што го одржа непосредно потоа, како што подоцна дознав, барајќи од публиката да размисли како заемноста би можела да одигра улога во лекувањето на вековните поделби на Балканот – навистина понижувачки момент!
Нашите разговори, како во претседателската канцеларија, така и со други влијателни Македонци низ Скопје – вклучувајќи ги и оние од организацијата на млади македонски лидери во подем составена од водечки студенти и претседавана од поранешниот македонски претседател Ѓорге Иванов – исто така истражуваа како бизнисите можат да ја мерат вредноста што ја создаваат за различни засегнати страни, истовремено сериозно сфаќајќи го нивното влијание врз вработените, заедниците и животната средина.
За мене, овие многубројни разговори полни со надеж и неочекуваното спомнување на заемноста од претседателката Силјановска-Давкова во нејзиниот говор по нашата средба беа моќни потсетници дека принципите што лежат во основата на Економијата на заемноста – заемна вредност, човечки просперитет, доверба и реципрочни придобивки – имаат импликации далеку надвор од границите на поединечните компании.
Прашањето постојано се појавуваше додека бев таму:
Дали заемноста може да ни помогне поинаку да размислуваме за економиите, институциите, па дури и за односите низ општествата и местата – не само за бизнисите?
Со стратегијата на Алијансата за економија на заемноста што сега се развива кон подрачје на системска трансформација базирана на место, барем дел од ова прашање може наскоро да добие одговор и во други делови од светот.
Посетата Македонија исто така го зајакна нешто што постојано го гледав во текот на две децении работа на Економијата на заемноста: овие идеи можат да создадат инспиративни разговори меѓу следната генерација лидери во подем и оние што инаку би дејствувале во многу различни сфери, како што се бизнисот, инвестирањето, академијата и владата. Предизвикот во иднина ќе биде да продолжиме да учиме каде тие разговори би можеле да водат и да бараме начини уште повеќе да го прошириме и катализираме тој дијалог во опиплива акција.
Длабоко сум благодарен на претседателката Силјановска-Давкова за нејзиното време и интерес, на Коста Милков, Нада Милкова, на Exelthon во Алфарета, Џорџија и на нејзините великодушни донатори, на Балканскиот институт за вера и култура, на заедницата Oxford Connection и на сите што ја овозможија посетата.
Ова прекрасно македонско искуство и ентузијазмот што го среќавав на секој чекор беа многу охрабрувачки и го напуштив Скопје уште повеќе убеден дека таквите разговори за практичната примена на заемноста ќе растат низ Балканот и на други места и еден ден ќе влијаат врз нации низ светот