ЕУ воведува фиксна давачка од 3 евра за мали пакети што ќе се применува од 1 јули 2026 година. Станува збор за пакети во вредност помала од 150 евра, кои сочинуваат 93% од е-трговијата во ЕУ. Експерти за малопродажба велат дека оваа давачка не се пресметува на целиот пакет туку поединечно за секој производ што го содржи пакетот.
- Не станува збор само за 3 евра по пакет, туку за три евра по различна категорија стока во пакетот. Ова значи дека ако имате, на пример, маица, кабел, декорација за куќата и детска играчка во една нарачка, дополнителниот трошок не мора да биде само 3 евра, туку 3 евра за секоја посебна категорија стока. Токму затоа оваа мерка ја менува логиката – ќе ставам уште неколку ситници во кошничката – вели Ана Брајковиќ, консултант и експерт за малопродажба од Хрватска, за босанскиот портал Капитал.
Брајковиќ објаснува зошто толку лесно кликнуваме на „купи“ и како големите платформи го промениле однесувањето на потрошувачите.
- Платформи како Temu, Shein и AliExpress не се само класични онлајн продавници. Тие користат цела низа механизми што го прават купувањето побрзо, поимпулсивно и поемотивно: купони, одбројувања, „уште неколку до бесплатна достава“, персонализирани препораки, постојано чувство на можност и многу ниски цени (дури има и ефект на казино, па не се чувствувате како да купувате, туку купувате нешто). Во исто време, тие нудат производи со ниски цени и висок промет – вели Брајковиќ.
Според неа, проблемот не е само тоа што нешто е евтино туку многу поголем проблем е што производите не се нужно во согласност со прописите или безбедни – и потенцијално можат да бидат опасни. Брајковиќ, исто така, наведува дека во онлајн купувањето постои феномен наречен „заградување“: нарачуваме неколку големини, бои или варијанти, знаејќи однапред дека ќе вратиме дел.
Кај поскапите производи, ова создава голем проблем со враќањето, а кај ултраевтините производи често се случува нешто друго: производот дури и не се враќа затоа што не вреди, туку останува во фиока или завршува во отпад.
- Затоа оваа тема не е само прашање на царина. Важно е да се регулираат трговските практики, особено кога апликациите и алгоритмите силно влијаат врз однесувањето на клиентите. Но, подеднакво е важно да се едуцираат потрошувачите да знаат како да разликуваат евтино купување од добро купување – вели таа.
Лани во ЕУ влегле околу 5,8 милијарди мали е-трговски пратки со вредност до 150 евра, што е раст од 26% во споредба со претходната година. Тоа се 16 милиони пратки дневно или речиси 200 пакети секоја секунда, или околу 13 пакети по лице. Просечната вредност на артикалот во тој сегмент е 8,82 евра. Во 2025 година, францускиот регулатор тестирал повеќе од 600 производи од меѓународни платформи за е-трговија. 75% не биле во согласност со правилата на ЕУ, а 46% биле и несоодветни и опасни.