Колумни

Ватрослав Јагиќ, светскиот афирматор на посебноста на македонскиот народ, идентитет и јазик, наспроти сите оспорувања на неговото постоење!

На денешен ден, на 5 август 1923 година починал хрватскиот јазичар Ватрослав Јагиќ, славист со огромно значење за македонскиот јазик и македонистиката. Тој има непроценливо, пионерско значење за македонскиот народ и јазик. Како еден од најголемите светски слависти во XIX и почетокот на XX век, тој со својот научен авторитет ги извлече македонскиот јазик и македонистиката од сенката на соседните пропаганди и ги  постави на рамноправно рамниште во светската наука. Јагиќ му даде на македонскиот јазик научен легитимитет на меѓународната сцена уште пред да биде кодификуван во 1944 / 1945 година. Од непроценливо значење е широката и голема меѓународна афирмација на македонскиот јазичен идентитет, која ја вршел со своите научни активности овој хрватски и европски јазичар. Иако дејствувал во време кога македонскиот јазик немал официјален статус, Јагиќ во своите научни студии јасно го издвојувал македонскиот јазичен и дијалектен простор како посебен и специфичен во рамките на јужнословенската јазична група. Улогата на Ватрослав Јагиќ во одбраната на македонскиот национален и етнојазичен идентитет била првенствено научна: дејствувајќи како силен штит против асимилаторските пропаганди на соседните балкански држави во XIX век. Во време кога македонскиот народ немал своја држава, ниту политичка моќ, Јагиќ го користел својот авторитет како водечки светски славист, за да ја докаже научната вистина за Македонија. И денес, 103 години по својата смрт, Јагиќ продолжува жестоко да ги негира сите негирања на македонскиот народ, идентитет и јазик, во прв ред „епохалните вистини“, кои ги пласираат Бугарската академија на науки и грчките „научници“ за „непостоењето“ на македонскиот јазик и на Македонците како народ.

4 минути за читање

Пишува: Свето Тоевски

Како еден од најголемите слависти воопшто во светот во 19 и 20 век Јагиќ бил долгогодишен професор по словенска филологија во Одеса, Берлин, Петербург и Виена, автор на многубројни славистички студии и изданија на стари словенски текстови и основач и издавач на славистичкото списание „Архив за словенска филологија” во Виена. Му бил ментор и професор на Крсте Мисирков – еден од основоположниците на македонизмот и автор на капиталната студија за македонскиот јазик и народ „За македонцките студии“. Научните анализи и согледувања на хрватскиот јазичар извршиле директно влијание врз Мисирков за дефинирање на македонскиот национален и јазичен сепаратизам во „За македонцките работи“. Јагиќ бил и близок пријател на Константин Миладинов.

Jагиќ укажувал на специфичните дијалектолошки особености на македонскиот јазик, наспроти тоа што тој мајчиниот јазик на Македонците бил изложуван на негирања, на оспорувања дека воопшто постои во рамки на жестоките црковно-политички пропаганди на Србите, Бугарите и Грците, насочени и кон нивната „омилена цел“ – асимилирањето на македонскиот народ. Токму затоа предизвика толку бурни реакции во Балканот, особено во Белград, статијата на Јагиќ со наслов „Македонскиот проблем“.

Статијата „Македонскиот проблем“ (Das macedonische Problem) на Ватрослав Јагиќ е објавена на 1 март 1903 година во влијателниот виенски весник „Нов слободен печат“ („Neue Freie Presse“). Овој текст претставува клучен одговор на проблемите на Македонците во временските рамки на  општествено-политичките и јазични превирања на Балканот непосредно пред Илинденското востание. Хрватскиот славист јавно ја истакнува наклонетоста кон посебноста на македонскиот јазик. Тој ја нагласува научната дефиниција дека македонските дијалекти создаваат целосен, заокружен јазичен дијасистем, кој се разликува од соседните јазични системи.

Во статијата Јагиќ остро забележува дека македонското население е жртва на агресивни надворешни пропаганди. Тој јасно ја посочува улогата на Бугарската егзархија која, поддржана од бугарската влада, систематски ги преземала училиштата и црквите, заради асимилација, поточно кажано заради бугаризација на Македонците – цел која ја има зацртано и денес официјална Софија. Во „Македонскиот проблем“ Јагиќ истовремено ги критикува и останатите странски пропаганди  на македонскиот терен – српската и грчката пропаганда.

Ватрослав Јагиќ е и основоположник на јужнословенските филолошки студии. За македонската филологија тој е исклучително важен, бидејќи многу македонски автори се повикуваат на неговите заклучоци во врска со улогата на македонската јазична територија во сесловенската писменост. Јагиќ, заедно со својот ученик Ватрослав Облак, е главен застапник на „ Македонската теорија“. Тој научно докажува дека во основата на Кирилометодиевиот јазик (старомакедонскиот и старословенскиот) лежи солунскиот македонски дијалект. Јагиќ со тоа ја урива тогаш популарната „Панонска теорија“ дека словенската писменост, наводно, потекнала од јазици и дијалекти од Панонија. Проучувајќи низа стари црковни македонско-словенски ракописи, Јагиќ го аргументира и го потврдува непобитниот факт дека токму македонскиот јазик со своите дијалекти во Суха, Зарова, Висока и другите околни солунски села е јазикот, кој е користен како основа за македонската и сесловенската писменост ширум Европа, во текот на Моравската мисија, која ја вршеле Кирил и Методиј во 9 век за ширење на христијанството и писменоста меѓу Словените на европскиот континент.

Улогата на Ватрослав Јагиќ е клучна и покровителска во сите фази на настанувањето, уредувањето и посмртното објавување на капиталниот труд „Македонски студии“ на словенечкиот лингвист Ватрослав Облак. Јагиќ имал неколку пресудни улоги во овој процес. Тој бил поттикнувач и ментор на истражувањето: по поттик и препорака на Јагиќ, кој бил заинтригиран од јужномакедонската дијалектна основа на старословенскиот јазик, младиот научник Ватрослав Облак во есента 1891 година заминал на теренски лингвистички истражувања во Солунско. Во улога на уредник и издавач по прераната смрт на Облак во април 1896 година, Јагиќ целосно го презел ракописот, го уредил и го подготвил за печат. Трудот под наслов „Македонски студии“ бил објавен истата 1896 година под наслов „Macedonische Studien“ во Виена. Како посебен и исклучително вреден прилог кон книгата, Јагиќ ги објавил и приватните научни писма, што Облак му ги испраќал лично нему додека престојувал и истражувал во Македонија.

„Македонската теорија“ е директно заснована врз оваа капитална студија „Македонски студии“ со теренските докази дека токму македонските солунски говори се во основата на Кирило-Методиевиот јазик. „Македонски студии“ со автентичните теренски јазични материјали од Егејскиот дел на Македонија, денес во Грција, служат како уште еден траен доказ за македонската јазична посебност во Балканот, во Европа и светот.

 

Најнови вести од: Колумни

Ѓорѓи Абаџиев, писателот на „светлосната згорнина“ на македонскиот народ: Секој треба да си го плати долгот кон татковината!

„Навлегуваше во неговиот ум јаснина како да излегол од хаосен мрак на светлосна згорнина… Другарите, кои загинаа, го исполнија својот долг. Треба и ние да го исполниме нашиот долг… Да се свртиме кон себеси, кон нашата положба… Вистинската смисла на човечкото живеење е во непрекинливата акција, во волјата на човекот да дејствува.“ – напиша големиот македонски писател Ѓорѓи Абаџиев во својот бележит историско-психолошки роман „Пустина“ за времето непосредно пред Илинденското востание, пролетта 1903, и за солунските атентатори — гемиџиите. Абаџиев ја вградува во него пораката дека секој на свој начин треба да си го плати долгот кон својата татковина. Вчера, на 2 август се навршија 63 години од неговата смрт. Овој знаменит македонски книжевен деец како да зрачи и денес со пораките од „Пустина“ дека македонскиот народ треба токму денес да се извиши кон „светлосна згорнина“ од „хаосниот мрак“ во кој го туркаат, оти треба „да се сврти кон себе и кон положбата, во која се наоѓа“, барајќи ја „смислата на своето постоење во непрекинливата акција, во својата волја да дејствува“.

Бугарија потпиша меѓународен „Бледски договор“ во 1947 и го раскина еднострано во 1949, а сега бара примена на Вториот протокол – неусвоен записник и промена на устав!

По преговорите на 30 и 31 јули 1947 година претседателот на Југославија Јосип Броз Тито и премиерот на Бугарија Георги Димитров потпишуваат на 1 август 1947 година меѓудржавен договор познат како „Бледски договор“. Тој има  исклучително значење за македонскиот народ, бидејќи е прво официјално државно признавање на македонскиот национален идентитет и јазик од страна на Бугарија. „Бледскиот договор“ меѓу двете држави има карактер на меѓународен договор и претставува меѓународно-правен пример, кој докажува дека историските  спорови меѓу двете земји веќе биле решени во согласност со Повелбата на Организацијата на Обединетите Нации. Но, на 1 октомври 1949 година бугарската влада еднострано го раскинала „Бледскиот договор“. Денес се случува парадокс и апсурд, обединето во едно. Бугарија се откажала, поради свои национални интереси, од еден меѓународен договор со тогашна Југославија, која ги претставувала во полна мера и Македонија и македонскиот народ народ со неговите национални интереси. А денес Бугарија бара од Македонија целосно да го спроведува Вториот протокол кон „Добрососедскиот договор“ – протокол кој претставува најобичен технички документ, односно записник, кој не е ниту усвоен во Собранието на Македонија, па затоа не содржи обврска за негово спроведување. Бугарија раскинала еднострано меѓународен договор, а денес инсистира на спроведување технички документ, кој нема врска со меѓународен договор, иако ЕУ му дала „европски печат“, вметнувајќи го во Преговарачката рамка со сите во него протнати обврски за промена на устав и за „Бугари во устав“, за промена на учебници, споменици, за целосна бугаризација на сѐ што е македонско! Од аспект на меѓународното право, „Бледскиот договор“ воопшто не е „прелиминарен“ договор без никакво значење, туку претставува правно – специфичен, историски и политички важен документ, формално потпишан од Јосип Броз Тито во име на Југославија, која ја застапуваше полноважно Македонија, и од Георги Димитров во име на Бугарија.

Мисирков е интелектуалниот архитект на македонизмот, а „За македонцките работи“ е светилник за македонскиот народ и платформа за неговото битисување (3)

Севкупното дело на Крсте Петков Мисирков е платформа на македонизмот, на македонството. Би се рекло, и повеќе: тоа дело, а особено „За македонцките работи“ е светилник на македонизмот и македонскиот народ

„За македонцките работи“ на Мисирков и денес моќен бедем против сите негирања и напади врз македонскиот идентитет, националната свест и јазикот (2)

Денес, на 26 јули 2026 година се навршуваат 100 години од смртта на Крсте Петков Мисирков – еден од највеликите Македонци во сета национална, јазична и државно-политичка историја на македонскиот народ. Оваа годишнина е пригода за ново навраќање кон врутоците на неговата генијална мисла како набележување на сѐ она, што треба да го чиниме, заради нашиот опстој во сегашниве драматично разбранувани и геополитички вителни мигови во Балканот, Европа и во светот. Идеите и пораките на Мисирков, особено во неговата капитална политичко-јазична студија „За македонцките работи“, се животно важни патокази за претстојниот развој на македонската нација и на македонската држава во полза на сите нејзини граѓани.

Повикот на Мисирков за безгранична љубов кон Македонија и постојано работење за нејзините интереси – најсилно оружје за зачувување на македонскиот идентитет и јазик (1)

Денес, на 26 јули 2026 година се навршуваат 100 години од смртта на Крсте Петков Мисирков – еден од највеликите Македонци во сета национална, јазична и државно-политичка историја на македонскиот народ. Оваа годишнина е пригода за ново навраќање кон врутоците на неговата генијална мисла како набележување на сѐ она, што треба да го чиниме како народ, заради нашиот опстој во сегашниве геополитички вителни и драматично разбранувани мигови во Балканот, Европа и во светот. Идеите и пораките на Мисирков, особено во неговата капитална политичко-јазична студија „За македонцките работи“, се животно важни патокази за опстојот и идниот развој на македонската нација и на македонската држава во полза на сите нејзини граѓани.
Сите вести од Колумни

Најнови вести

To top