Колумни

Коле Неделковски: Нашата мила татковина, посрбена, побугарена и погрчена, не се даде никому и си остана со македонска боја!

„Викот на бесмртниот Македонец Крсте Мисирков се разнесува дури сега над неговата мила татковина, веќе измачена од борбите и соперништвата на неколку народи, кои не штедеа ништо, за да ја имаат посрбена од едни, побугарена од други и погрчена од трети. Но таа не се даде на никого и си остана со својата боја македонска! Сега, подигната културно и економски, го подзема најдрагиот нејзин глас, го прегрнува најсветото име и со целата своја моќ го држи и го разнесува како светилник до најкрајните катчиња на својата ширина.“ – му напишал македонскиот револуционерен поет Коле Неделковски на 18 мај 1940 година на д-р Сергеј Мисирков, синот на Крсте Мисирков, кој тогаш живее и работи во градот Елена, Бугарија. Ова писмо Неделковски му го пратил на Сергеј во името на Македонскиот литературен кружок, како негов член, откако ја открил во Народната библиотека во Софија заборавената книга на Крсте Петков Мисирков „За македонцките работи“. Коле Неделковски е еден од најреволуционерните поети во македонската книжевност. Починат е на денешен ден, на 2 септември 1941 година во инцидент со бугарската полиција во околности, сѐ уште неразјаснети до крај: скокајќи сам од прозорецот на зградата каде што живеел, или можеби бил фрлен долу.

5 минути за читање

Пишува: Свето Тоевски

Во 1940 година Коле станал член на диверзантската група „Млади антифашистички борци“.

Дванаесет дена по излегувањето од печат на неговата збирка песни „Пеш по светот“ бил откриен од бугарската полиција како разнесувач на летоци. На 2 септември 1941 година полицијата ја блокирала зградата, во која живеел. Сиот материјал, што можел да ги компромитира неговите другари, Неделковски го уништил, давајќи им оружен отпор на гонителите. Кога веќе немало надеж за спас се фрлил од прозорецот на својата мансарда на тротоарот на улицата и така загинал. Според сѐ уште непотврдена верзија, постои тврдење дека бугарската полиција го фрлила долу. Свое сведоштво за за смртта на овој македонски поет дал и неговиот пријател Волче Наумчески, македонски писател и автор на првата стихозбирка, исцело отпечатена на македонски јазик во поранешното Југославија.

Последното збогум со мртвиот македонски поет-револуционер

На 1 септември 1941 година вечерта, во мансардата, во која живеел Наумчевски се наоѓале уште тројца, меѓу кои и Коста Рацин. Подоцна, околу полноќ, дошол и Коле Неделковски. Околу 4 часот изутрината на 2 септември бугарската полиција почнала да тропа по вратите на становите на мансардата. Притоа се слушале викотници, трчање по скалите, кршење врати, а потоа и детонација. Кога се разденило истиот ден во станот на Наумчески дошла полиција. Сите присутни ги наредила на еден ѕид долу. Неделковски лежел на тротоарот, мртов, покриен со ќебе. Крвта сè уште течела од него. Наумчески и Рацин се погледнале и тивко си шепнале: „Збогум, Коле!“. Последната вечер на Коле Неделковски и неговиот разговор со Кочо Рацин во мансардата е тема на поемата „Ракување“ на македонскиот поет Блаже Конески, објавена во неговата збирка „Песни“ од 1953 година, сведочи Волче Наумчески.

Коле Неделковски

Коле Неделковски е истакнат македонски поет и револуционер, кој живее и твори меѓу двете светски војни. Роден е на 16 декември 1912 година, во селото Војница, близу  Велес. Со поезија почнал да се занимава како ученик во велешката гимназија. Потоа се преселил во Скопје. Таму пројавил силен интерес кон македонскиот јазик и неговите особености, запишувајќи ретки, но карактеристични македонски зборови. Уште во младоста имал симпатии кон работниците и учествувал во неколку работнички акции. Поради овие активности бил означен како државен непријател и бил следен од полициските власти. Во 1933 година Неделковски одлучил да емигрира во Софија, каде што постоела многубројна македонска интелигенција. Бил сомнителен за бугарските власти и бил притворен. Но бил ослободен поради недостиг од докази.

Пронаоѓањето на изгубената „библија на македонизмот“ – „За македонцките работи“ на Крсте Мисирков“ во Народната библиотека во Софија

Коле Неделковски

Судбоносна била 1937 година, кога станал член на Македонскиот книжевен кружок од Софија и соработувал со Никола Вапцаров, Антон Панов, Ѓорѓи Абаџиев, Венко Марковски и други македонски национални книжевни дејци. Започнал да ги изучува Пушкин, Лермонтов, Ботев, Јаворов, Дебелјанов, Смирненски и други творци. Во тие активности му помагал Вапцаров. Неделковски започнал да ја проучува и македонската историја. Го читал Зборникот на Миладиновци и пребарувал во Народната библиотека во Софија во потрага по материјали за македонскиот фолклор и македонската преродба од 19 век. Тука ја открил заборавената книга на Крсте Петков Мисирков „За македонцките работи“ и ја афирмирал пред членовите на Македонскиот литературен кружок и македонската интелигенција. 

На 18 мај 1940 година Неделковски во име на Кружокот му го пратил споменатото писмо на д-р Сергеј  Мисирков, синот на Крсте Мисирков. Тоа писмо претставува најавтентичен показ на непрестајноста на развојот на македонската национална мисла и свест и ја посведочува директната врска меѓу Македонското научно-литературно другарство во Санкт Петербург и Македонскиот литературен кружок во Софија. Започнал да ја објавува својата поезија.

Прва стихозбирка му е „Молскавици“ во 1940 година, која содржи 16 песни. Со таа стихозбирка се пројавува како афирматор на македонска тематика и на македонскиот јазик. Коле Неделковски, вљубеникот во народната поезија на сопствениот народ и предвесник на новото време, во август 1941 година ја објавува својата втора стихозбирка „Пеш по светот”, посветена на младите македонски борци. Покрај истоимената поема, ова дело на Неделковски содржи уште седум песни. Тие претставуваат борбен извик на поетот против големата опасност од фашизмот.

Дел на стихозбирката „Пеш по светот“ е и антологиската песна „Глас од Македонија”, која претставува впечатливо поетско возвеличување на македонскиот народ и неговите вековни страдања и национални стремежи.

Неделковски, поетот-романтичар и вљубеник во својата татковина и народ, останува засекогаш во националното колективно помнење

Коле  беше поет-романтичар  со бескрајна љубов кон својот народ и кон неговата борба за слобода и правда. Во колективното помнење на македонскиот народ тој останува како еден од најреволуционерните поети во македонската книжевност, како човекот што ја откри заборавената книга „За македонцките работи“, член на Македонскиот литературен кружок од Софија, афирматор на македонскиот јазик во литературата во време кога беше забрануван.

Основното училиште „Коле Неделковски“ во Скопје, кое го носи името на големиот македонски поет-револуционер

Неделковски влегол во колективното помнење на својот македонски народ и како поет-македонски национален деец, кој соработувал со Никола Вапцаров и со Кочо Рацин. Неговото дело е вдахновение за повеќе современи македонски поети.

Архивирана фотографија на оригиналната спомен-плоча во Софија посветена на македонскиот поет и револуционер Коле Неделковски, која била поставена со јасно означен текст „убиен од фашистичката полиција“ по Втората светска војна на зградата, од каде што тој се фрлил (или бил фрлен) на 2 септември 1941 година, откако бил опколен од тогашната бугарска полиција. Спомен-плочата по одреден период е исчезната, или намерно отстранета

Зборувајќи за создавањето и активноста на Македонскиот литературен кружок во Софија (1938 – 1941), академик Гане Тодоровски во една пригода ја подвлече мошне јасната позиција на поетот во однос на националното прашање. Токму во миговите на својата поетска раскриленост и револуционерна развиореност во служба на македонското револуционерно ослободително дело Неделковски трагично загинува при рацијата на бугарската полиција. По поразот на фашизмот на местото на неговото загинување била поставена спомен плоча. Стоела додека официјална Бугарија била во добри односи со Југославија и додека го признавала постоењето на Македонци како народ. Тој период кратко траел, а спомен плочата на Коле Неделковски исчезнала.

 

 

 

 

 

Поврзани теми:

топ|Коле Неделковски|македонска револуционерна поезија

Најнови вести од: Колумни

„Граматиката“ на Блаже Конески од 1952 – силен научен противудар кон бугарско-грчките негирања на македонскиот јазик!

„Корените на нашиот денешен литературен јазик се впиваат во наследството на писменоста, што од векови наваму носи во Македонија самобитно јазично обележје.“ – има напишано, покрај другото, еден од архитектите на македонскиот национален идентитет и на македонскиот јазик Блаже Конески во уводот на својата „Граматика на македонскиот литературен јазик“, објавена на 13 октомври 1952 година. Издавањето на ова дело е еден од најзначајните датуми не само во јазичната, туку и националната историја на македонскиот народ. Најголемиот пораз за негаторите на мајчиниот јазик на Македонците е фактот што „Граматиката“ добива веднаш меѓународен легитимитет од најугледните светски лингвистички умови и од светските славистички центри: таа е веднаш прифатена од водечките слависти во Франција (Андре Вајан), Русија, Германија и САД. Речиси истовремено со Конески и американскиот професор од Универзитетот Харвард Хорас Лант ја објавува својата прва македонска граматика на англиски јазик. Светската наука уште во 50-тите години од минатиот век ја затвори расправата, која денес сѐ посилно, но и сѐ почајно особено Грција и Бугарија се обидуваат повторно да ја отворат со политички фалсификати.

Моќната одбрана на Анатол Франс на Македонците во 1903 – европско „бетонирање“ на идентитетот наспроти бугарско-грчките оспорувања (1)

„Во Македонија турските војници и чиновници масакрираат селани и ги силуваат нивните ќерки и жени. Овие злосторства, извршени за срам на Европа, мора да бидат казнети од Европа. Загрижени сме за судбината на Ерменците и Македонците, не затоа што се христијани, туку затоа што се човечки суштества. Како гаранција за нивното спасение и заради воспоставување сеопшт мир, бараме целосно спроведување на Берлинскиот договор во однос на Ерменија и Македонија. “ – истакнал францускиот писател Анатол Франс во својот знаменит говор, одржан на 18 март 1903 година во Париз на собир, заради поддршка на Ерменија и Македонија. Со тоа уште пред 123 години во срцето на Франција и Европа овој великан на интелектуална Франција едновремено изнесува и моќна потврда на идентитетот на македонскиот народ. Но искажува и заложба за македонска државност и политичка самостојност согласно со Берлинскиот договор од 1878 година, особено во однос на Бугарија и Грција – денешните најжестоки негатори на Македонија и Македонците. Денес се навршуваат 102 години од смртта на овој бележит Француз – бескомпромисен борец и за македонската вистина среде Европа. Оваа годишнина е соодветен повод за ново навраќање кон неговото промакедонско дело, со кое тој трајно заслужува посебно место во колективното паметење на македонскиот народ. Чествувањето на Анатол Франс е чествување и на самите нас како народ со своја самобитност и македонски идентитет.

Пренесувањето на моштите на Гоце Делчев и наводните на Самуил – огледало на бугарската политика кон Македонија, од добрососедство до историски ревизионизам!

Државната и политичката свест на Бугарија за 80 години се развиваше во негативна насока: од држава, која во 1946 година официјално ја признаваше македонската национална самобитност, идентитет, држава, јазик и историја, до држава-членка на ЕУ, која денес во 2026 година практикува историски ревизионизам кон Македонија, стремежи да ја „прекрои“ нејзината автентична национална историја. Но и стремежи за бугаризирање на македонскиот идентитет и јазик. Официјална Софија денес прибегнува кон вета и блокади на македонската евроинтеграција во обид да ги оствари своите асимилаторски цели и стремежи. Двата столба на македонскиот идентитет и државност се под опсада: Цар Самоил, како македонски државотворен столб на средновековието, и Гоце Делчев, како столб на современата државност и идентитет на македонскиот народ. Toa сe двете клучни точки, кои Софија упорно се обидува да ги бугаризира. Стратегијата не е насочена само кон одделни историски периоди, туку кон целосно растурање и поништување на континуитетот на македонскиот идентитет и државотворните стремежи и традиции на македонскиот народ од минатите векови до денес.

Бугарите „јуришаат“ на „Самуил, владетелот на бугарската држава“, но за врвни светски научници тој е „македонски цар“ на „македонска држава“! (3)

Продолжуваат и денес, на 7 октомври 2026 посети и поклонувања на Бугари пред саркофагот со „посмртните останки на нивниот највелики бугарски владетел Самуил “ во Софија. Продолжува со тоа и и градењето на националниот идентитет, средновековната бугарска државност и на историјата на Бугарите на сметка на македонскиот идентитет и историја, на македонската државност, чиј еден од темелните столбови е и Самуил. Тој е споменат нималку случајно и во државотворниот „Манифест од Првото заседание на АСНОМ до македонскиот народ“ од 2 август 1944 година.

Бугарија го „киднапира“ македонскиот цар Самоил, за да ги пополни „дупките“ во идентитетот на Бугарите и на својата средновековна државност!

Пропагандниот циркус на 3 октомври 2026 година кога македонската, европската и светската јавност гледаа во Софија масовни сцени со пренесувањето на „посмртните останки на бугарскиот цар Самоил во саканата татковина Бугарија“, на 6 октомври веќе задобива нови димензии: денешното поклонение пред наводните посмртни останки на средновековниот владетел претставува забрзување и кревање на највисоко рамниште на градењето на националниот идентитет и на историјата на Бугарите. Ова е длабоко и добро осмислена операција на идентитетски, историски и национален инженеринг, заснован врз масовно присвојување на идентитетски елементи на македонскиот народ и автентичната македонска историја. Градење преку крадење – од македонскиот за бугарскиот идентитет!

Остри реакции во Бугарија и Грција околу „спектаклот“ „Враќањето на бугарскиот цар Самуил во татковината“ (2)

Пропагандниот циркус „Враќањето на посмртните останки на бугарскиот цар Самуил во татковината Бугарија“, кој без никакво сомневање има за цел да го поттикне создавањето на „заедничката историја на Македонија со Бугарија“, односно бугаризирањето на автентичната македонска национална историја, наидува на негативни и критички реакции токму во Бугарија и Грција – двете држави, кои го приредуваат овој „спектакл“ и „лошососедско“ политичко поигрување со сѐ уште научно непотврдените мошти – дали и навистина му припаѓаат на инаку македонскиот цар Самуил.

Пропагандниот циркус „Враќање на моштите на бугарскиот цар Самуил“ на Радев, Каракачанов, Јотова – пренасочување на вниманието на јавноста (1)

На 23 дена до одржувањето на изборите за нов претседател на Бугарија бугарските политичари, предводени од сѐ помалку популарниот премиер Румен Радев, организираат пропаганден циркус „Враќање на коските на бугарскиот владетел Самоил во татковината“. Во бугарската јавност и меѓу тамошни експерти ова наидува на тешка иронија, остри критики и коментари дека е „уште една бугарска трагикомедија“, „операција заради одвлекување на вниманието на гневната јавност и населението од економските неуспеси на владата и Радев лично“, но и како „предизборна пропаганда“ и „претстава за јавноста“ во екот на предизборната кампања спроти изборите за нов шеф на бугарската држава, закажани за 25 октомври 2026 година. Во бугарската јавност и на тамошните општествени мрежи веќе кружат негативни и зајадливи коментари во стилот „бугарскиот народ гладува и нема пари за леб и да плаќа сметки, а власта прави циркуси со коски“, „народот сака да купи месо без коски, а тие нам ни нудат коски, кои се за во музеј“ и „покрај коските, кога ќе му го земете и духот на Самоил, кога ќе го донесете и него во Бугарија“?!

Заветот на Анте Поповски до Македонците да ги зачуваат Македонија и македонскиoт јазик и неговите пораки до Европа

„Јазикот на еден народ е негов златен штит, негова татковина и најголема духовна вредност. Пеев уверен дека она што го пеам на ниеден друг јазик не може да се испее освен на јазикот на големата судбина на Македонците. Тие, чија адреса е запишана во Библијата, кријат некоја тајна за иднината на светот: зашто тие се сеќавање на свеста, на вековите кои одминале. Оган – кој не згаснува.“ – има напишано за македонскиот јазик и народ великиот поет на македонската кауза Анте Поповски. Тој почина на денешен ден, на 1 октомври 2003 година. Оваа 23-та годишнина од неговата смрт е соодветен повод за ново навраќање кон творештвото на овој волшебник на македонската поетска реч и кон неговите вонвременски пораки, кои еднакво силно одекнуваат и денес
Сите вести од Колумни

Најнови вести

To top