Пишува: Свето Тоевски
Жестоки грчки антимакедонски реакции на фејсбук за Овчарани – еднакво жестоки противреакции и од Македонци на истиот фејсбук-профил
„Скопјаните, имателите на скопски пасош, се ѓубрето на Балканот!“; „Јазикот што се зборува и што се пее во Мелити е ‘квази-јазик’!“; „Не постои таков јазик, тоа е измислица!“;„Скопје и неговите жители немаат никаква врска со поимот Македонија!“; „Македонија е само една и таа е грчка!“; „Вистинската Македонија завршува на грчката граница!“; „Секој обид за употреба на името Македонија надвор од Грција е кражба на историјата!“ – ова се само дел од големиот број шовинистички и антимакедонски објави од Грци на фејсбук-профилот на грчката националистичка страница „Грција со висока дефиниција“ („Greece High Definition“), кои реагираат на одржаниот традиционален фестивал-панаѓур во селото Овчарани (Мелити), Леринско, кога јавно се пееја песни на македонски јазик.
Но, на истиот фејсбук-профил можат да се прочитаат и жестоки противреакции од Македонци или на македонски јазик, или на англиски јазик, од кои дел се и овие: „Ве боли вистината, гадови! Лерин е македонски град!“; „Оставете ги Македонците нека си се веселат на македонски, со македонски песни и со души храбри македонски! Идејата живее сѐ до последен еден од нас!“; „Мора вештачките креации на фашистички начин да си ја заштитат фантазијата таканаречена Грција!“; „Фестивалот се одржуваше во селото Овчарани, Леринско. Песната е испеана на македонски јазик.“; „Ваквите песни се испеани во времето кога во вештачко-фашистичката творба Грција се вршеше невиден геноцид врз Македонското население од Егејска Македонија, кој сѐ уште се врши. И какви песни ќе пеат Македонците освен вакви како оваа песна ‘Бегајте, Грци, не ве сакаме”!“ Авторот на овие редови се воздржува од пренесување на најнавредливите и екстремни објави од грчка и македонска страна.
Инаку, покрај другото, во својата спомената објава на овој фејсбук-профил „Грција со висока дефиниција“ наведува: „Видеото е доставено во леринското обвинителство во вторник, 8 септември, од Димитриос Ѓумацидис и Христос Циранидис. Според нивната изјава, тие им доставиле на обвинителите снимки од фестивалот одржан на 19 јули 2026 година, барајќи истрага дали содржината на песната и однесувањето на лицата, што се појавуваат во видеото, може да доведат до кривична, или друга правна одговорност. Песната, насловена како ‘Александар, крал на Македонија’, претставува посебно националистичко толкување на античката македонска историја на Македонија и експлицитно се однесува на Грците и Александар Велики. Според Ѓумацидис, таа песна ја искривува историјата. Тој тврди дека некои учесници во видеото го придружувале пејачот со гест на раката со три прста, што тој го протолкува како симбол на одвојување на грчка Македонија од Грција и нејзино вклучување во соседната држава. Пријавата содржи грчки превод на дел од текстот на песната, во кој се тврди дека поминале векови, но ‘Македонците сè уште постојат’, оние што ја пеат велат дека ‘вистината ќе победи“, им порачуваат на Грците да си заминат и да престанат со своите ‘лаги’, ги обвинуваат Грците дека слават странски крал и го претставуваат Александар како ‘Крал на Македонците’.“ – изнесува на фејсбук „Грција со висока дефиниција“.
Страницата „Грција со висока дефиниција“, која е, поправо, мултимедиумска платформа на фејсбук и инстаграм, е исклучително популарна и влијателна на општествените мрежи со околу 800 илјади следбеници само на нивниот официјален фејсбук-профил. Токму затоа објавите поврзани со јулскиот годинашен фестивал во Овчарани и за македонското прашање се рашири многу брзо низ општествените мрежи со многу голем број националистички коментари. Покрај општествените мрежи има и свој сопствен интернет-портал greecehighdefinition.com.
Од сенката на Метаксас до европските парадокси: Како Лерин го разбуди институционалниот шовинизам во Грција
Бурните шовинистички реакции, случени на 9 и 10 септември 2026 година на влијателниот фејсбук-профил „Greece High Definition“ — поттикнати од традиционалниот панаѓур во селото Овчарани (Мелити), Леринско, каде јавно се пееја песни на македонски јазик — отвораат повторно длабоки историски и правни прашања. Масовното негирање на македонскиот народ и јазик од страна на грчките корисници не е изолиран инцидент, туку директен одраз на еден непрестаен не само индивидуален, туку и грчки државен менталитет. Споменатите реакции во грчкиот медиумски простор и на тамошните опшествени мрежи се нов показ и доказ дека е жив и натаму духот на озлогласениот Закон број 2336, донесен од диктаторот Јоанис Метаксас на 7 септември 1938 година за забрана на употребата на македонскиот јазик во Егејска Македонија, денес во Грција. Метаксас и неговиот антимакедонски закон ги нема одамна, но неговиот репресивен дух е сè уште жив.
Под овој закон македонскиот јазик беше строго забранет, а луѓето беа присилно интернирани, затворани, физички малтретирани и подложувани на остри тортури дури и за еден изговорен македонски збор. Институционалната реакција од 8 и 9 септември 2026 година — кога грчки националисти поднесоа официјален кривичен поднесок и видеоматеријали до Обвинителството во Лерин со цел кривично да се гонат организаторите на фестивалот поради пеење песни на македонски јазик — јасно покажува дека современиот грчки национализам сè уште посегнува по алатките на Метаксас: обидот за криминализација на македонскиот јазик како „противтигрчки акт“ е јасен доказ дека асимилаторската матрица продолжува да дејствува.
Европскиот парадокс на Грција-членка на ЕУ
Оваа ситуација го разоткрива огромниот парадокс на Грција како долгогодишна членка на Европската Унија (ЕУ). Иако официјална Атина е правно обврзана со низа европски резолуции, меѓународни конвенции за човекови права и декларации за заштита на малцинските јазици, таа официјално не признава постоење етнички малцинства на својата територија, а камоли македонско малцинство. Грција упорно го негира постоењето на македонскиот јазик кај сопственото автохтоно население, именувајќи ги граѓаните со вештачки заменски фрази како „славофони Грци“ или „двојазични жители“. Додека ЕУ промовира јазична разновидност и право на самоопределување како темелни европски вредности, Грција продолжува да одржува административен и општествен „ѕид“ кон секаков обид за институционално востановување на македонскиот национален идентитет и на македонскиот јазик во Егејска Македонија.
Овој бран на говор на омраза и нови негирања на Македонците и македонскиот јазик и кривичната пријава во леринското обвинителство директно се надоврзува кон судењето, закажано за 21 септември 2026 година. Тогаш во Врховниот суд (Касацискиот суд на Грција) ќе се разгледуваат две жалби од седум физички лица против судската одлуката на Апелацискиот суд за распуштање на здружението „Центар за македонски јазик во Грција“ со седиште во Лерин (грчки: Флорина), чија цел е законското зачувување и негување на македонскиот јазик како автохтон јазик во Грција.
Ќе се разгледуваат две посебни жалби, поднесени од седумте лица, кои се членови на Управниот одбор на Центарот за македонски јазик. Тие поднесоа жалби до Врховниот суд, откако претходно Апелацискиот суд во Грција донесе негативни одлуки и побара здружението да биде распуштено. Грчките десничарски организации, обвинители и здруженија бараат официјално укинување на првобитната судска одлука од јули 2022 година, со која судот во Лерин првпат законски го призна ова македонско здружение. Нивната цел е на Центарот правно да му се забрани да постои и да дејствува.
Грчката страна тврди дека регистрацијата на ова здружение „ги загрозува националните интереси на Грција“, бидејќи Центарот има за цел да организира бесплатни онлајн курсеви по македонски јазик, да се залага за негово воведување во јавните училишта во Северна Грција и да го документира македонскиот говор како автохтон/малцински јазик во земјата.
Судењето во Врховниот суд на 21 септември претставува последно ниво на надлежност во рамките на грчкиот правосуден систем. Доколку Касацискиот суд пресече негативно и го затвори здружението, со тоа се исцрпуваат сите правни лекови во Грција. По ова, Центарот за македонски јазик има право и веќе најави дека ќе поднесе официјална тужба против Грција пред Европскиот суд за човекови права во Стразбур, каде што Грција веќе има историја на изгубени спорови за кршење на малцинските права.
Ова судење на 21 септември е директната причина зошто на 9 и 10 септември националистичките кругови во Грција преку случајот со песните во Овчарани кренаа толкава јавна врева: со цел да извршат притисок врз Врховниот суд дека македонскиот јазик наводно претставува опасност за Грција.
Ова судење, кое е директно поврзано со борбата за признавање на македонскиот јазик и легитимитетот на здруженијата, кои го негуваат во Грција, претставува клучен тест за грчкиот правосуден систем. Исходот од ова судење ќе покаже дали Грција ќе продолжи да ја гази европското законодавство под притисок на шовинистичките погледи, или ќе овозможи минимум простор за заштита на основните човекови права на Македонците во Грција, во конкретниот случај за употреба на мајчиниот македонски јазик.
(продолжува)
(Авторот изнесува во оваа колумна согледувања од сопствена објективна лингвистичко-политиколошка анализа, кои немаат никаква поврзаност со ниедна политичка партија во Република Македонија, ниту се став на редакцијата на „Експрес“)