Колумни

Македонистичкото дело на Мјечислав Малецки – бедем пред кој паѓаат сите негирања и фалсификати на македонскиот јазик и идентитет

Истражувањата на полскиот славист Мјечислав Малецки претставуваат непобитен научен доказ за автохтоноста и посебноста на македонскиот јазик. Наспроти повеќедецениските организирани политички напади и фалсификати, кои доаѓаат од одредени кругови, делото на овој светски признат лингвист уште во првата половина на XX век ја зацврсти позицијата на македонистиката на меѓународно ниво. Од една страна стојат произволните толкувања и веќе државна доктрина на негација и фалсификати од страна на Бугарската академија на науки и на официјална Софија во врска со „бугарските темели“ на македонскиот јазик, или за неговата „измисленост како јазик во 1944/1945 година“. Од друга страна стои научната вистина за овој најважен столб на македонскиот идентитет, која се потпира исклучиво врз лингвистички факти и домашни и меѓународни теренски истражувања, кои траат многу повеќе од еден век. Полскиот македонист Мјечислав Малецки починал на денешен ден, на 3 септември 1946 година. Ова е пригода за ново навраќање кон неговото македонистичко научно дело, кое е бедем, пред кој паѓаат сите негирања и фалсификати на македонскиот јазик и идентитет.

8 минути за читање

Пишува: Свето Тоевски

Научните аргументи на Малецки за засебноста на македонскиот јазик

Во својата капитална научна студија „За прашањата на македонската дијалектологија“ („Z zagadnieniеn dialektologii macedońskiej“), објавена во 1938 година, Мјечислав Малецки (14 јули 1903 -3 септември 1946) донесува јасен и строго научен заклучок без простор за каква било политичка конотација: „Во однос на прашањето дали македонските дијалекти се српски или бугарски, би одговорил дека тие не се во целост ниту српски ниту бугарски, но дека повеќето од нив му припаѓаат на поединечен дијалект, што може да се нарече македонски јазик.“ Врз основа на своите теренски лингвистички истражувања во Егејскиот дел на Македонија, во селата во Сухо и Висока, во непосредната околина на Солун, овој полски македонист докажува дека македонскиот јазик поседува сопствен историски и структурен континуитет.

Со тоа тој директно ја засилува „Македонската теорија“, според која токму македонските говори од околината на Солун ја чинат основата на првиот словенски книжевен јазик — старословенскиот. Затоа во својата научна студија со наслов „Најстариот словенски книжевен јазик“, објавена во 1947 година, Малецки го означува македонскиот јазик со неговите дијалекти како најстар словенски книжевен јазик! А Бугарите „докажуваат“ дека е „современ, без историски корени во минатото“. Кога ги посетил во 1933 година селата Суха и Висока, на околу 10 километри оддалечени од Солун, утврдил дека „голем број од населението не се идентификувало себеси како Бугари, ниту го знаело грчкиот јазик“. 

Д-р Спас Ташев, професор во Институтот за истражување на населението и човекот при Бугарската академија на науки (БАН)

Најновите негирања и поглед на досегашните ставови на Спас Ташев

Наспроти строгата славистичка и македонистичка наука на Малецки, продолжува политички тренд на негирање на македонскиот јазик. Најнов пример за ова е текстот на професорот Спас Ташев од Институтот за население и хумани студии при Бугарската академија на науките (БАН), објавен на 2 септември 2026 година во бугарскиот медиум „Труд“, под наслов „Дали го забранил султанот името Македонија во текот на 1903 година?“. „Анализирајќи“ го „административниот контекст“ на документот,  Ташев ќе ги повтори своите негирања: „Во текстот на султанскиот документ нема ‘македонска нација’, нема ‘македонски етнос’,  нема ‘македонски јазик’, и нема ‘забрана за каков било македонски национален идентитет’.“ Ташев преку своите текстови редовно ја оспорува самобитноста на македонскиот идентитет и јазик. Во една изјава за медиумот „Труд“ тој тврди: „Ставот на бугарската држава е дека ова е кодификувана норма на бугарскиот јазик, изведена во 1994-45 година во Вардарска Македонија, од тоа не можеме да отстапиме“. 

Кога ќе се споредат строгите филолошки аргументи на независната светска наука, каков што е примерот со Малецки, со документите на Бугарската академија на науките (БАН) и изјавите на современите бугарски политичари, се забележува длабок и суштински јаз. Официјалните документи на БАН, изјавите на Румен Радев, порано како претседател, а сега и како премиер на Бугарија, како и на и други државни функционери, претставуваат упорен обид да се сведе прашањето за македонскиот јазик на „вештачка творба од 1944/1945 година“. Меѓутоа, научните факти, објавени од Мјечислав Малецки во 1934, 1936 и 1938 година — години пред официјалната државна кодификација на македонскиот литературен јазик — јасно докажуваат дека македонските дијалекти уште тогаш веќе функционирале како посебен јазичен систем. Додека современите негаторски текстови, како оној на Спас Ташев од 2 септември 2026 година, се служат со историски релативизам и негирање на македонскиот јазик, објективната меѓународна славистика одамна го потврди неговиот историски и просторен континуитет.

Четирите илјади македонски зборови во вториот том од студијата за говорите во Суха и Висока – 4 илјади аргументи против апсурдните напади дека не постои македонски јазик

Зошто македонистичките научни истражувања на Мјечислав Малецки од 30-тите години на минатиот век имаат и денес огромна научна тежина? Затоа што тие ѝ се спротивставуваат на доктрината на негација и фалсификати на македонскиот јазик. Затоа што претставуваат непробоен научен бедем, пред кој паѓаат сите и секакви политички мотивирани оспорувања. Во историјата на европската славистика постојат научни дела, чија вредност не се исцрпува со времето, во кое настанале. Таков е случајот со македонистичкото дело на полскиот славист и дијалектолог. Тој како научник од пред еден век не можел да биде ставен во служба на која било современа национална политика. Силата на неговите научни аргументи произлегува од тоа што тој пред Втората светска војна, пред кодификацијата на современиот македонски стандарден јазик и надвор од југословенскиот политички систем, со теренска дијалектолошка методологија ги проучувал македонските говори и дошол до заклучоци, што не дозволуваат тие да бидат сведени на српски, или бугарски говори, на српски, или бугарски јазик.

Мјечислав Малецки

Теренската работа на Малецки во Македонија започнала во 1933 година. Во 1934 година ја објавил првата книга од монографијата „Два македонски говора (Суха и Висока) во Солунско“ („Dwie gwary macedońskie (Suche i Wysoka w Soluńskiem“). Вториот том со речник од околу 4.000 зборови излегол во 1936 година. Малецки истражувал македонски дијалекти, кои повеќе не постојат во својот животен простор во овој дел на Егејска Македонија. Приведувајќи 4 илјади зборови во тој свој речник, поправо привел и 4 илјади аргументи против апсурдните напади дека не постои македонски јазик. Запишал уште во 1938 година дека „македонските дијалекти не се ниту српски ниту бугарски, туку дека повеќето од нив припаѓаат на еден посебен дијалект, кој може да се нарече македонски јазик.“ Пред неговата кодификација. Затоа Малецки е особено важен во денешниот спор, кој го има бугарската државна политика и лажнонаука самата со себе во врска со елементарното постоење на македонскиот јазик, идентитет и народ.

Како им ги урива Малецки антимакедонските „јазични комбинаторики“ на бугарските научници и политичари?!

Денешната бугарска негаторска и фалсификаторска доктрина настојува да ја сведе македонската јазична посебност и самобитност на политички процес од 20 век. Официјалната  позиција на Бугарската академија на науките од декември 2019 година е: „Службениот јазик во Република Северна Македонија е писмено-регионална норма на бугарскиот јазик“. Институтот за бугарски јазик при БАН тврди: „Континуитетот на таканаречениот македонски јазик е, всушност, континуитет на бугарскиот јазик.“ „Докажувајќи“ дека македонскиот јазик е „регионална бугарска книжевна норма“, Кирило-Методиевскиот научен центар при БАН изнесува: „Современиот официјален јазик во Северна Македонија е плод на политички причини, а не на лингвистички развој.“ Токму тука Малецки станува научно релевантен и им ги урива антимакедонските „јазични комбинаторики“ на бугарските научници и политичари.

Во студијата „Најстариот словенски книжевен јазик“ („Najstarszy literacki język słowian“) Малецки уточнува врз основа на  задлабочена научна анализа дека постојат, од една страна, македонски дијалекти со свои зборовни (лексички), фонетско-фонолошки и други карактеристики и, од друга страна, западнобугарски дијалекти и источнобугарски дијалекти со свои сопствени зборовни (лексички), фонетско-фонолошки и други карактеристики, различни од карактеристиките на македонските дијалекти. Значи, ги истакнувал карактеристиките на македонскиот јазик, што не се наоѓаат ниту во бугарскиот, ниту во српскиот јазик. Ги истражувал македонските говори во нивната конкретна географска средина, ги споредувал со соседните српски и бугарски говори врз основа на јазичните особености.

Кој лаже: Малецки, или Спас Ташев и целата Бугарска академија на науки, заедно со Румен Радев и сите други бугарски политичари?!

Но Малецки го отвора најтешкото прашање за оваа конструкција. Ако македонскиот јазик е само „политички создаден во 1944–1945 година“, тогаш како да се објаснат неговите резултати од пред стотина години? Како да се објаснат неговите истражувања на македонските говори во Сухо, Висока, во Костурско, во Богданско, на поширокиот простор на Егејска Македонија? Полскиот славист не работел со јазик, кој некој го „измислил“, туку со јазик и негови дијалекти, кои ги говореле живи луѓе, Македонци. Малецки експлицитно во 1934 година во својата студија именува „два македонски говора во Суха и Висока, во Солунско“. Дали можел да измисли Македонци и македонски говори, македонски јазик, 12-13 години пред официјалната кодификација, кој тогаш само се издигнал на едно скалило погоре во својот многувековен развој и постоење?

Дали Малецки е во право, или Спас Ташев и целата Бугарска академија на науки, заедно со Румен Радев и сите други бугарски политичари? Полскиот лингвист во 30-тите години од минатиот век истражува и аргументира постоење македонски дијалектен простор. Истражува и аргументира за македонскиот јазик како специфичен јазичен тип, кој не може да се припише на бугарскиот, или на српскиот јазик.  Затоа творештвото на овој полски лингвист, славист, истражувач на македонските дијалекти и траен и импозантен споменик на македонскиот јазик, пред кој се уриваат како неодржливи бугарските, грчките и сите други негаторски фалсификати за непостоењето на македонскиот јазик и неговите дијалекти на целата некогашна етнојазична територија на Македонија.

 

(Авторот изнесува во оваа колумна согледувања од сопствена објективна лингвистичко-политиколошка анализа, кои немаат никаква поврзаност со ниедна политичка партија во Република Македонија, ниту се став на редакцијата на „Експрес“)

 

 

 

Поврзани теми:

топ|македонски идентитет и јазик|полски славист и македонист Мјечислав Малецки|Бугарија Бугарска академија на науки Румен Радев|Спас Ташев негирање и фалсификати за македонскиот јазик|Два македонски говора во Сухо и Висока Егејска Македонија|македонскиот јазик со неговите дијалекти како најстар словенски книжевен јазик

Најнови вести од: Колумни

„Непостојниот“ македонски јазик и идентитет во концепцијата на Антоан Меје за „новата Европа“ – 26 години пред АСНОМ и кодификацијата (2)

Од денешна перспектива, придонесот на Меје може да се оцени на неколку нивоа. На балканско ниво неговото дело претставува аргументиран научен отпор кон обидите македонските говори целосно да се подведат под српскиот, или бугарскиот јазичен концепт. На европско ниво неговото значење произлегува од фактот што оваа анализа ја објавува еден од најугледните европски лингвисти, во Париз, во дело посветено на јазичната карта на Европа. Македонија  и македонскиот јазик на тој начин стануваат предмет на разгледување во поширока европска научна дискусија за јазиците, нациите и државите.

Придонесот на Антоан Меје за светското признавање и афирмација на македонскиот јазик како белег на македонскиот идентитет уште пред 108 години!

„Дијалектите на Македонија се дел од јужнословенската група. Заправо тие не се ниту српски, ниту бугарски, особено ако се мисли на пишаниот бугарски јазик, кој се засновува врз дијалекти, доста оддалечени од македонските дијалекти.“ – нагласил Антоан Меје во својата знаменита научна студија „Јазиците во Нова Европа“, објавена во Париз во 1918 година. „Дијалекти на Македонија“ и „македонски дијалекти“ вели овој јазичар 26 години пред да биде македонскиот јазик „измислен од Тито и искован врз основа на бугарски корени“. Денес се навршуваат 160 години од раѓањето на овој врвен европски и светски јазичар. Ова е соодветен повод за ново навраќање кон неговиот научен придонес кон одбраната и афирмацијата на македонската јазична и идентитетска самобитност на европскиот континент и во светски рамки.

Делото на Видоески наспрема „Бугарскиот договор“: дали е време во 2026 Македонија да постапи како Бугарија со „Бледскиот договор“ во 1949?! (2)

Грандиозното научно дело на дијалектологот Божидар Видоески не само што ги урива сегашните бугарско-грчки фалсификати и оспорувања на македонскиот јазично-идентитетски комплекс, туку и отвора сериозен простор за дилема: дали нема, или можеби и има право Република Македонија, согласно и со меѓународното право и неговиот врховен принцип „јус когенс“ да постапи денес со „Бугарскиот договор“ еднакво како што постапи Бугарија со „Бледскиот договор“ во 1949 година – како Бугарија согласно со нејзините „бугарски државни и национални интереси’, така и Македонија согласно со своите државно-национални интереси?! Зашто, великанот на македонската дијалектологија аргументирано докажа дека македонскиот јазик е столб на македонскиот идентитет и сиот свој живот го бранеше тој идентитетски столб, кој е денес загрозен со бугарските евроинтеграциски уцени и ултиматуми.

Студиите на Божидар Видоески ги кршат на парчиња грчко-бугарските шовинистички негирања на македонските дијалекти во Егејска и Пиринска Македонија (1)

Со своето големо научно дело за македонската дијалектологија професорот и академик Божидар Видоески му изгради траен паметник на македонскиот народ за неговиот мајчин македонски јазик и неговите дијалекти, на македонскиот идентитет. Зашто во дијалектите на македонскиот јазик се вградени сета негова историја, сето зборовно богатство, културата, обичаите, народните традиции, песните. Вчера, на 8 ноември 2026 година, се навршија 106 години од раѓањето на Видоески, основоположникот на современата македонска дијалектологија. Тој остави зад себе остави огромно дело од повеќе од 300 библиографски единици – дијалектолошки студии, монографии, статии, документи и др., објавувани во домашни и видни странски списанија и зборници. Истражувањата и студиите на овој македонист, славист и дијалектолог жестоко ги побиваат сите антимакедонски и ненаучни фалсификати и оспорувања на македонскиот народ, јазик и идентитет, кои се вградени во „Договорот за добрососедство“ со Бугарија, односно „Бугарскиот договор“, како и во „Преспанскиот договор“.

Наде Проева – жестокиот научен борец против обидите на Грците и Бугарите да им го одземат Македонското сонце-македонскиот идентитет на Македонците!

Во ерата кога историјата повторно се користи како геополитичко оружје, а македонскиот национален, јазичен и културен идентитет е подложен на координиран оспорувачки притисок од соседите, научната оставнина на проф. д-р Наде Проева (1949–2024) светли како незгаслив светилник на македонската вистина ширум Балканот и Европа. Како еден од најголемите македонски експерти за историјата на Античка Македонија со меѓународен углед, Проева во своето капитално дело „Триптих за македонскиот идентитет“ изнесува сериозна, научно втемелена и методолошки беспрекорна одбрана на македонската посебност. На 6 номври 2026 се навршуваат две години од нејзината смрт. Ова е соодветна пригода за повторно навраќање кон научното творештво на оваа голема македонска научничка, која на „добрите балкански соседи“ и на политичка Европа со силата на научните аргументи им покажа и им докажа дека никој нема право да му ги оспорува на македонскиот народ неговото исконско, древно македонско национално самосознание и идентитет во име на некакви „повисоки геополитички цели“. Проева остави траен и нескршлив научен аргумент во рацете на идните поколенија за одбрана на правото на македонскиот народ да биде она што е – македонски, свој на своето, на македонското.

Ѓуров и Јотова бараат примена на „Францускиот предлог“, што е негирање на македонскиот јазик и Македонците, кои во 1890 бараа од Цариград негова употреба!

На 29 октомври во завршната дебата на Бугарската национална телевизија пред одржувањето на вториот круг на претседателските избори во Бугарија на 1 ноември 2026 година Андреј Ѓуров и Илијана Јотова, двата кандидата за претседател на Бугарија, го повторуваат барањето да се внесат Бугарите во уставот на Македонија. Едновремено тие бараат и „целосна примена“ на злогласниот „француски предлог“ и „Вториот протокол“, со кои во најдиректна смисла официјална Софија бара Македонија „да признае и да прифати“ дека „македонскиот народ и јазик имаат бугарски корени“. Јотова уште сево ова го нарекува „европска политика. И Ѓуров и Јотова се во жесток судир со реалноста и со историјата. На 30 октомври 1890 година Македонците од Охрид испраќаат официјална молба до Високата порта во Цариград. Во оваа молба, македонските првенци експлицитно бараат дозвола за основање македонски училишта во Охрид и околината, во кои наставата ќе се изведува на македонски јазик. Ова е еден од најважните документирани јавни прогласи од XIX век каде што јасно се дефинира засебноста и автентичноста на македонскиот јазик, независно од пропагандите на соседните држави.

Димитрија Чуповски, народниот трибун и градител на македонската национална самосвест – 86 години од смртта (2)

На 29 октомври 1940 година во Ленинград, во Русија засекогаш ги затвори своите будни и неуморни очи Димитрија Чуповски, најистакнатиот и најдоследен организатор и афирматор на македонската национална мисла и акција, македонскиот општественик, револуционер, политичар и дипломат, публицист и поет, истражувач на македонското минато и култура, картограф на етничка Македонија. Чуповски беше најблизок истомисленик и идеен соборец со Крсте Мисирков во раководството на Македонското научно-литературно другарство во Санкт Петербург. Денес се навршуваат 86 години од неговата смрт. Неуморниот борец за македонската кауза остави зад себе богато научно, публицистичко и национално наследство. Од тоа наследство засекогаш ќе зрачи вонвременската порака дека македонскиот народ не треба никогаш да очекува од никого од Балканот и Европа милост дека ќе се грижи за неговата судбина, туку оти самиот треба да ги земе своите работи во свои раце, самиот да ги уредува својот живот и својата татковина.
Сите вести од Колумни

Најнови вести

To top