Колумни

Кристина Крамер, врвниот светски амбасадор на македонскиот идентитет и јазична самобитност: Македонскиот јазик има своја историја и корени!

Проф. д-р Кристина Крамер, врвна македонистка од Канада, е добитник на годинашната најголема награда за македонистика „Воздејства“ како највисоко признание за нејзиниот извонреден и долгогодишен придонес во афирмацијата, изучувањето и претставувањето на македонскиот јазик, литература и култура во светот. Ова престижно признание, кое традиционално го доделува Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ (УКИМ), вчера ѝ го врачи на Крамер ректорката Биљана Ангелова на свеченото отворање на 59-тата Летна школа на Меѓународниот семинар за македонски јазик, литература и култура во Охрид. Наградата „Воздејства“ симболично го заокружува нејзиниот статус како еден од најважните современи странски македонисти. Македонските и македонистичките воздејства на Кристина Крамер траат веќе 40 години без прекин и продолжуваат со безмалку ист интензитет. Крамер е неуморен амбасадор на македонската книжевност, преведувајќи капитални дела од автори како Лидија Димковска, Гоце Смилевски, Луан Старова, а за преводот на поезијата на Ацо Шопов ја освои и меѓународната награда „Драги“ во 2025 година. Канадската македонистка е и вистински светски амбасадор на македонскиот народ и неговиот македонски идентитет, на неговиот македонски јазик.

5 минути за читање

Пишува: Свето Тоевски

Кристина Крамер во многу пригоди во светот во изминатите години и децении јавно и категорично ги бранела, но и продолжува и натаму да ги брани, посебноста и автохтоноста на македонскиот јазик. Како лингвист и автор на учебници по македонски јазик таа доследно ја застапува вистината дека македонскиот јазик има свој посебен историски континуитет. Во своите научни трудови, јавни настапи, предавања и интервјуа канадско-американската македонистка аргументирано се спротивставува на негирањето не само на македонскиот јазик, туку и на македонскиот идентитет.

„Македонија е Македонија. Македонскиот јазик е македонски јазик. Македонскиот народ е македонскиот народ. Зошто една држава може да вели дека од ден-денес оваа држава, овој народ, овој јазик треба да најде друго име. Веќе има име и името е Македонија.“ – има изјавено Крамер во интервју за поранешната Македонска редакција на Гласот на Америка во октомври 2010 година.

Посочувајќи дека не е политичар, туку лингвист, таа уште тогаш нагласи дека не може да ја сфати суштината на спорот околу името Македонија и оти не гледа причина да се преименува македонскиот јазик. „Ова е глупост. Зошто да има северномакедонски јазик кога нема ниту еден човек на светот кој зборува на друг македонски јазик? Кога веќе македонскиот е вклучен во енциклопедии како македонски јазик; кога веќе има книги по библиотеки по целиот свет под името македонски јазик. Не ми е јасно зошто треба да најдеме друго име, кога веќе имаме имаме, кое е познато во целиот свет, освен во Грција и во Бугарија.“ – имаше укажано Кристина Крамер во тоа интервју за Гласот на Америка на Македонски јазик.

Во многу пригоди, како и во своите научни студии, Крамер посочува дека македонскиот јазик има иднина и како секој друг. Таа често нагласува дека природниот развој на македонскиот јазик бил прекинат со поделбата на македонската територија, дополнувајќи дека неговото најголемо богатство на јазикот е тоа што неговите дијалекти сѐ уште се живи, напоредно со современиот, стандардизиран македонски. Посебно е значајно што оваа славистка и македонистка научно ги побива тезите за наводниот „вештачки карактер“ на македонскиот јазик и народ. Во предавањето, што го имаше одржано во април 2013 година во просториите на Обединетата македонска дијаспора во Вашингтон, кога зборуваше за развојот на македонскиот јазик по поделбата на Македонија со договорот од Букурешт во 1913 година, Кристина Крамер истакна дека македонскиот јазик е посебен јазик и оти се неодржливи тврдењата на некои од соседните држави за „вештачкиот карактер“ на македонската нација и култура.

Проф.д-р Кристина Крамер

„Има секакви глупости на овој свет. Македонскиот јазик честопати го нарекуваат измислен јазик. Божем, Тито едно утро рекол, нека биде македонски јазик, и биднал. Всушност, стандардизацијата на модерниот македонски јазик своите корени ги има во доцниот 18 век.“ –  аргументираше во таа пригода Крамер.

„Преку романите ја сфатив суштината на македонската судбина“

Покрај професорската дејност, Крамер остварувала и врвна преведувачка дејност. Таа продолжува да дејствува и натаму како неуморен амбасадор на македонската книжевност, преведувајќи капитални дела од автори како Лидија Димковска, Гоце Смилевски, Луан Старова, а за преводот на поезијата на Ацо Шопов ја освои и меѓународната награда „Драги“. Во интервју за весникот „Нова Македонија“ на 20 април 2022 година Крамер ќе истакне: „Преку романите ја сфатив суштината на македонската судбина, исполнета со војни, преселби, печалбарство. Сето она што го гонело народот надвор од своето родно место, што ги принудувало луѓето непрекинато да го почнуваат животот од почеток. Македонската литература е тесно поврзана со земјата, историјата, усната традиција, адетите. Научив многу за Македонија преку неа.“

„Моето учење на македонскиот јазик почна пред четириесет години, во 1978, кога како студентка на постдипломски студии на универзитетот Северна Каролина, Чапел Хил, имав шанса да учествувам на летниот семинар во Охрид. Мојата прва научна работа поврзана со македонскиот јазик, магистерската работа, ми даде прва можност да ги читам дијалектните описи на Божидар Видоески.“ – запиша Крамер во својата статија со наслов „Спомени“, поместена во зборникот на трудови од меѓународната научна манифестација „Македонистички денови“, одржана Македонската академија на науки и уметности“ во 2018 година.

За 35 години работа 300 студенти по македонски јазик

Проф.д-р Кристина Крамер

Кристина Крамер е веќе неколку години во пензија. Во својата 35-годишна академска дејност како професорка на Катедрата за славистика при Универзитетот во Торонто таа со децении го предаваше македонскиот јазик и создаваше нови генерации странски слависти и македонисти. Имала околу 300 студенти по македонски јазик. Предавала лингвистика, а го држела и предметот „Јазик, идентитет и политика“. За овој предмет секоја година имала од 40 до 50 студенти. Доаѓале од целиот свет. На нејзиното последно предавање во 2019 година присуствувале 50 студенти од 44 различни говорни подрачја. Меѓу нив и од македонското говорно подрачје. Таа е автор на учебникот за македонски јазик „Македонски: курс за почетници и напредни студенти“ („Macedonian: A Course for Beginning and Intermediate Students“), кој се смета како најшироко прифатена и најважна книга за изучување на македонскиот јазик на англиското говорно подрачје: Таа книга е објавена за првпат во 1999 година, а повторена и проширена во второто издание во 2003 година.

Како научен специјалист за балкански јазици и семантика, особено за македонскиот јазик и јужните словенски јазици реализирала многубројни истражувања, кои ги опфатиле следните области: синхронизирана лингвистика, социолингвистика, глаголски категории, јазици и политички погледи. Од 2009 година таа е членка на Македонската академија на науките и уметностите надвор од работниот состав.Покрај професорската дејност, Крамер остварува и врвна преведувачка дејност. Таа продолжува да дејствува и натаму како неуморен амбасадор на македонската книжевност, преведувајќи капитални дела од автори како Лидија Димковска, Гоце Смилевски, Луан Старова, а за преводот на поезијата на Ацо Шопов ја освои и меѓународната награда „Драги“. За својата преведувачка активност Крамер има добиено редица значајни награди и признанија.

Поврзани теми:

топ|професор д-р Кристина Крамер|добитник на наградата за македонистика „Воздејства“ на УКИМ|светски афирматор и бранител на македонскиот јазик и идентитет|македонска јазична идентитетска и национална самобитност

Најнови вести од: Колумни

Лазо Ангеловски, ѕверски усмртен од грчката војска на 19.8.1948: Народ не се уништува со еден одземен живот, туку закрепнува со духот на маченикот!

„Не, јас не сум Евангелидис Лазарос, туку Ангеловски Лазо. Ние не сме Грци, туку Македонци. Јас верувам во мојот народ… Me убедувате дека не постои таков народ, но, ете, погледнете од Лерин кон север… Тие таму живеат и се радуваат на својата извојувана слобода!“ – со овие зборови му одговорил Лазо Ангеловски, револуционерот и деец за слободата на Македонците во Егејска Македонија, на началникот на затворот во Лерин во август 1948 година. Иследникот барал од претепаниот Лазо, уште незалекуван од добиените рани, да се откаже од своите револуционерни и македонски идеали. Му нудел дека ќе се спаси така. Лазо остро му се спротивставил: „Народ не умира, ниту се уништува со еден одземен живот, туку тој народ од духот на маченикот сѐ повеќе закрепнува!“ Лазо Ангеловски станува легенда на маченик мeѓy месното население во егејскиот дел на Македонија и идеал за храброст на идните македонски поколенија, запишал историчарот Христо Ивановски во својот научен труд за Ангеловски. Денес навршуваат 78 години од херојската смрт на овој велик Македонец, ѕверски усмртен од грчките монархофашисти на 19 август 1948 година.

Лант, водечкиот светски македонист и автор на македонската граматика од 1952, ја „бетонира“ вистината за самобитноста на македонскиот јазик и народ!

Уште пред седум децении американскиот македонист Хорас Лант целосно ги поби сите негаторски тези дека некој го „измислил македонскиот јазик во 1944/1945 година“ по своја „милост“, како што „трубат“ Бугарите денес низ Европа. Во текот на својот научен престој во Македонија и врз основа на систематската анализа на фонологијата, морфологијата и синтаксата на македонскиот јазик Лант потоа ја пишува својата знаменита „Граматика на македонскиот книжевен јазик („A Grammar of the Macedonian Literary Language“), која е објавена во Скопје во 1952 година. Ова дело претставува прва целосна научна граматика на современиот македонски литературен јазик, напишана според западни лингвистички стандарди и наменета за меѓународната научна јавност. Оваа граматика го разгоре гневот на бугарските националисти, кои го сметаа македонскиот јазик како „западен дијалект на бугарскиот јазик“. Лант почина на 11 август 2010 година. Денешното навршување на 16-тата годишнина од неговата смрт е соодветна пригода за должно осврнување кон неговото македонистичко дело, кое е од исклучително значење за македонскиот народ.

Народниот херој Михајло Апостолски, генералот, кој се бореше со оружје и наука против бугарскиот окупатор и великобугарскиот шовинизам кон Македонија

„Срцевината на бугарската политика се барањето Македонија да се присоедини со Бугарија и непризнавањето на македонската нација. Таа теорија со таканаречени ‘научни методи’ денес ја разработуваат бугарските историчари. Тие се обидуваат да докажат дека Македонија е Бугарија, односно дека Македонците се Бугари. Тоа е смешно. Тоа не е историја! Како може некому му да се промени нацијата со политикантски декрет? Националното чувство не може да се промени.“ – нагласи генералот Михајло Апостолски во интервју дадено за белградскиот часопис „Дуга“ број 261 од 25 февруари 1984 година. Тоа е народниот херој, човекот што командуваше во Втората светска војна со Главниот штаб на народноослободителната војска на Македонија и првиот претседател на Македонската академија на науки и уметности. Изворните сведоштва и забелешки на Апостолски за бугарската окупација и историските манипулации на Бугарија, оставени во неговите дела, интервјуа и историски документи, се од првокласно значење за политичката и и севкупна национална историја на македонскиот народ. Денес, на 7 август 2026 година се навршуваат 39 години од неговата смрт и ова е пригода за повторно сеќавање за животот и делото на Михајло Апостолски, една од клучните личности на генерацијата, која со оружје ја извојува слободата и ја втемели државноста на македонскиот народ, а со перо и наука ја ширеше и ја бранеше македонската национална и јазична самобитност ширум Европа и светот.

Ватрослав Јагиќ, светскиот афирматор на посебноста на македонскиот народ, идентитет и јазик, наспроти сите оспорувања на неговото постоење!

На денешен ден, на 5 август 1923 година починал хрватскиот јазичар Ватрослав Јагиќ, славист со огромно значење за македонскиот јазик и македонистиката. Тој има непроценливо, пионерско значење за македонскиот народ и јазик. Како еден од најголемите светски слависти во XIX и почетокот на XX век, тој со својот научен авторитет ги извлече македонскиот јазик и македонистиката од сенката на соседните пропаганди и ги  постави на рамноправно рамниште во светската наука. Јагиќ му даде на македонскиот јазик научен легитимитет на меѓународната сцена уште пред да биде кодификуван во 1944 / 1945 година. Од непроценливо значење е широката и голема меѓународна афирмација на македонскиот јазичен идентитет, која ја вршел со своите научни активности овој хрватски и европски јазичар. Иако дејствувал во време кога македонскиот јазик немал официјален статус, Јагиќ во своите научни студии јасно го издвојувал македонскиот јазичен и дијалектен простор како посебен и специфичен во рамките на јужнословенската јазична група. Улогата на Ватрослав Јагиќ во одбраната на македонскиот национален и етнојазичен идентитет била првенствено научна: дејствувајќи како силен штит против асимилаторските пропаганди на соседните балкански држави во XIX век. Во време кога македонскиот народ немал своја држава, ниту политичка моќ, Јагиќ го користел својот авторитет како водечки светски славист, за да ја докаже научната вистина за Македонија. И денес, 103 години по својата смрт, Јагиќ продолжува жестоко да ги негира сите негирања на македонскиот народ, идентитет и јазик, во прв ред „епохалните вистини“, кои ги пласираат Бугарската академија на науки и грчките „научници“ за „непостоењето“ на македонскиот јазик и на Македонците како народ.

Ѓорѓи Абаџиев, писателот на „светлосната згорнина“ на македонскиот народ: Секој треба да си го плати долгот кон татковината!

„Навлегуваше во неговиот ум јаснина како да излегол од хаосен мрак на светлосна згорнина… Другарите, кои загинаа, го исполнија својот долг. Треба и ние да го исполниме нашиот долг… Да се свртиме кон себеси, кон нашата положба… Вистинската смисла на човечкото живеење е во непрекинливата акција, во волјата на човекот да дејствува.“ – напиша големиот македонски писател Ѓорѓи Абаџиев во својот бележит историско-психолошки роман „Пустина“ за времето непосредно пред Илинденското востание, пролетта 1903, и за солунските атентатори — гемиџиите. Абаџиев ја вградува во него пораката дека секој на свој начин треба да си го плати долгот кон својата татковина. Вчера, на 2 август се навршија 63 години од неговата смрт. Овој знаменит македонски книжевен деец како да зрачи и денес со пораките од „Пустина“ дека македонскиот народ треба токму денес да се извиши кон „светлосна згорнина“ од „хаосниот мрак“ во кој го туркаат, оти треба „да се сврти кон себе и кон положбата, во која се наоѓа“, барајќи ја „смислата на своето постоење во непрекинливата акција, во својата волја да дејствува“.

Бугарија потпиша меѓународен „Бледски договор“ во 1947 и го раскина еднострано во 1949, а сега бара примена на Вториот протокол – неусвоен записник и промена на устав!

По преговорите на 30 и 31 јули 1947 година претседателот на Југославија Јосип Броз Тито и премиерот на Бугарија Георги Димитров потпишуваат на 1 август 1947 година меѓудржавен договор познат како „Бледски договор“. Тој има  исклучително значење за македонскиот народ, бидејќи е прво официјално државно признавање на македонскиот национален идентитет и јазик од страна на Бугарија. „Бледскиот договор“ меѓу двете држави има карактер на меѓународен договор и претставува меѓународно-правен пример, кој докажува дека историските  спорови меѓу двете земји веќе биле решени во согласност со Повелбата на Организацијата на Обединетите Нации. Но, на 1 октомври 1949 година бугарската влада еднострано го раскинала „Бледскиот договор“. Денес се случува парадокс и апсурд, обединето во едно. Бугарија се откажала, поради свои национални интереси, од еден меѓународен договор со тогашна Југославија, која ги претставувала во полна мера и Македонија и македонскиот народ народ со неговите национални интереси. А денес Бугарија бара од Македонија целосно да го спроведува Вториот протокол кон „Добрососедскиот договор“ – протокол кој претставува најобичен технички документ, односно записник, кој не е ниту усвоен во Собранието на Македонија, па затоа не содржи обврска за негово спроведување. Бугарија раскинала еднострано меѓународен договор, а денес инсистира на спроведување технички документ, кој нема врска со меѓународен договор, иако ЕУ му дала „европски печат“, вметнувајќи го во Преговарачката рамка со сите во него протнати обврски за промена на устав и за „Бугари во устав“, за промена на учебници, споменици, за целосна бугаризација на сѐ што е македонско! Од аспект на меѓународното право, „Бледскиот договор“ воопшто не е „прелиминарен“ договор без никакво значење, туку претставува правно – специфичен, историски и политички важен документ, формално потпишан од Јосип Броз Тито во име на Југославија, која ја застапуваше полноважно Македонија, и од Георги Димитров во име на Бугарија.

Мисирков е интелектуалниот архитект на македонизмот, а „За македонцките работи“ е светилник за македонскиот народ и платформа за неговото битисување (3)

Севкупното дело на Крсте Петков Мисирков е платформа на македонизмот, на македонството. Би се рекло, и повеќе: тоа дело, а особено „За македонцките работи“ е светилник на македонизмот и македонскиот народ
Сите вести од Колумни

Најнови вести

To top