Колумни

Телеграмата на Рендел од 25.8.1940 од Софија за Македонците наспроти „немакедонските Бугари“, која ги урива бугарските негирања на македонскиот народ!

„Македонците сè уште се прилично под сенка… тука во Бугарија. Повеќето немакедонски Бугари сметаат дека Македонците донеле повеќе неволји… отколку што биле од корист.  .. Мнозинството од македонското население се стреми кон независна Македонска Република.“ – ќе нагласи британскиот амбасадор во Бугарија Џорџ Рендел во своето писмо, кое го испраќа до британското Министерство за надворешни работи – Форин Офисот на денешен ден, на 25 август 1940 година од Софија.

Пишува: Свето Тоевски

Во оваа телеграма, која е, всушност, разузнавачки извештај, британскиот дипломат Рендел ги анализира состојбата на Македонците во Пиринскиот дел на Македонија, во Софија, како и во вардарскиот дел на Македонија, во тогашна кралска Југодславија, но и воопшто положбата на сите три делови на Македонија во квечерината на Втората светска војна на Балканот. Во овој историски документ, заведен под сигнатурата „TNA FO 371/24880“ во Британскиот архив, Рендел го известува британското Министерство за надворешни работи – Форин офисот дека Македонците се соочуваат со силен притисок од соседните држави, но и оти имаат сопствен национален идентитет и изразени автономистички стремежи. Тој го опишува македонското население како незадоволно од тогашната југословенска (српска), грчка и бугарска власт.

Британскиот амбасадор Џорџ Рендел во Софија во 1940 година

Рендел: „Македонците не се чувствуваат ниту како Срби, ниту како Бугари, или Грци, туку бараат своја засебна македонска државност“

Британскиот амбасадор пишува дека „Македонците својот спас го гледаат во Русија (тогашниот Советски Сојуз)“, , од која се надеваат и очекуваат дека „по војната ќе им помогне да формираат посебна, самостојна Македонска Република“. Оваа телеграма, заедно со придружните коментари на британските дипломати (како оној на Џорџ Клатон), е еден од клучните британски дипломатски документи, кои докажуваат дека и пред Втората светска војна британското разузнавање јасно бележело оти Македонците не се чувствуваат ниту како Срби, ниту како Бугари или Грци, туку дека бараат своја засебна македонска државност.

Обидувајќи се да ги окарактеризира Македонците како народ Рендел во својата телеграма-разузнавачки извештај од 25 август ќе заклучи: „Македонците се познати по својот тежок карактер и имаат многу од карактеристиките на Ирците… Тие се најсреќни во спротивставувањето на кој било режим, што постои. “

Македонците наспроти „немакедонските Бугари“ во телеграмата-разузнавачки извештај на Рендел

Оваа телеграма-разузнавачки извештај на британскиот амбасадор Џорџ Рендел од 25 август 1940 година претставува политичко-дипломатски документ од првокласно значење: во него тој многу јасно и прецизно означува, од една страна, постоење „Македонци“ како народ и, од друга страна, постоење „немакедонски Бугари“, спротивно на денешната позиција на официјална Софија дека сите „Македонци не се Македонци“ туку „Македонски Бугари“, или „сѐ уште неразбудени, неосвестени Бугари“.

ПОЛИТИЧКИ ДЕМОНСТРАЦИИ НА МАКЕДОНЦИТЕ ВО СОФИЈА ВО 1939: Фотографија со наслов „Политички немири во Бугарија“ „Political Riots In Bulgaria“) на австралиското илустрирано списание „Pix“ од Сиднеј, на растурање политички демонстрации на Македонците во Софија, на која јасно се гледа густа толпа луѓе, коњичка полиција со пушки и сабји и граѓани, кои се растураат, или паѓаат (датумот на објавување е околу 11 ноември 1939 година, според податоците на Националната библиотека на Австралија)

Овој документ има особена важност, затоа што станува збор за автентична британска дипломатска документација од Софија, 25 август 1940, објавена во академската едиција „Документи на британскиот Форин Офис за Македонското прашање, 1919-1941“) („British Foreign Office Documents on the Macedonian Question, 1919 – 1941“). Британското Министерство за надворешни работи уште во 1940 година употребува израз „Македонско прашање“. Негови дипломати од срцето на Бугарија испраќаат депеши до Лондон, говорејќи за „Македонци тешки во табиетот како Ирците“, кои „се најсреќни кога му се спротивставуваат на секој, на кој било режим“ и кои „сакаат да имаат своја самостојна Македонска Република“! А денес политичкото раководство на Бугарија, нејзината Бугарска академија на науки и цела низа други бугарски политичари и „научници“ тврдат низ Европа: „Њама Македонци, њама македонски език“, „Тито ги измислил и ги создал со свој политички декрет“.

Во споменатата телеграма од 25 август 1940 година Рендел не го употребува терминот Македонци (Macedonians), само еднаш, туку оваа идентитетска одредница за цел еден етникум ја користи систематски и во различни политички контексти: Македонци („the Macedonians), „самите Македонци“ (the Macedonians themselves”), „македонските членови“ (“the Macedonian members“), „голем број – мнозинство Македонци“ (“large section of the Macedonians”) „самостојна Македонска Советска република“ („autonomous Macedonian Soviet Republic”). А наспроти Македонците Британецот Рендел говори за „немакедонски Бугари“ („non-Macedonian Bulgarians”), значи за Бугари како Бугари, за не за Македонци како Бугари!

Џорџ Рендел во Истанбул, во Турција, на 11 март 1941 година, додека е сѐ уште британски дипломатски претставник во Софија, но и во моменти кога веќе ја напушташе таа функција, затоа што Британија ги прекина дипломатските односи со Бугарија, откако Софија на 1 март 1941 го потпишува „Тројниот пакт“ со Адолф Хитлер и нацистичка Германија. Потоа германски трупи влегуваат во Бугарија, а на 8 март 1941 Рендел го праќа својот можеби последен извештај од Софија како британски амбасадор

Најважното кај овој британски дипломат е фактот што кај него „Македонците“ функционираат како засебно именувана етничко-идентитетска категорија на луѓе со сопствени политички ставови, организации, ориентации и цели. Најсилниот момент е можеби формулацијата од неговата телеграма од 25 август дека  дека „Најголемиот број немакедонски Бугари чувствуваат дека Македонците ѝ донесуваат на Бугарија многу повеќе проблеми и неволји, одошто ѝ ползуваат.“

Значи, Рендел ги става едни наспроти други: „Македонци“  — “немакедонски Бугари“, или поточно едни против други, каква што и била фактичката ситуација! Во својот дипломатски документ од Софија во 1940 година овој дипломат изнесува „студени“ разузнавачки  факти за постоењето македонски народ, кои ги гледа со своите очи, а за кои се „слепи“ бездруго најголемиот дел од денешните бугарски политичари. Неговата телеграма-разузнавачки извештај е првокласен доказ за тоа како еден висок британски дипломат во Софија пред 86 години ги концептуализирал Македонците како посебно именуван политички чинител, различно означен од „немакедонските Бугари“. Тој дипломатско-разузнавачки документ денес задобива огромно значење како доказ, кој целосно ги урива бугарските шовинистички фалсификати и негирања на самото елементарно постоење на македонскиот народ, на неговата етничка, идентитетска и јазична засебност во Балканот и Европа.

Британскиот министер за надворешни работи лордот Халифакс претседава со состанок на 16 април 1940 година, на кој присуствува и Џорџ Рендел, британскиот амбасадор во Софија, во Бугарија (седи прв крајно од десно)

Британското Министерство за надворешни работи-Форин Офисот во 1940 третирало конкретно „Македонско прашање“, кое денес Бугарија тврди дека „не постои“

Британската дипломатија во тој момент, во 1940 година, не третира некакво апстрактно „Македонско прашање“, туку судбина на конкретен народ во Балканот и македонски политички чинител, кој Германија, Италија и СССР се обидуваат да го придобијат, заради свои цели. Но, истиот тој македонски народ и македонски политички чинител ќе одбијат да бидат во служба на било кој фашистички окупатор и ќе развијат своја сопствена политичка и антифашистичка борба, извојувајќи во Втората светска војна сопствена национална слобода и ќе ја основаат самостојната македонска држава со одлуките на АСНОМ.

Во својата научна студија „Британскиот Форин Офис и македонскиот национален идентитет, 1918-1941“ угледниот канадско-македонски историчар и пензиониран професор на Универзитетот во Торонто, во Канада, Ендрју Росос истакнува дека споменатата телеграма на Рендел не е само изолиран дипломатски исказ, туку е дел од поширока британска низа на дипломатски документи за македонскиот национален идентитет. Росос е еден од најважните светски експерти за балканска политика, за историјата на Македонија и развојот на македонскиот национален идентитет и од 2012 година член на Македонската академија на науки и уметности (МАНУ) надвор од работниот состав.

 

(Авторот изнесува во оваа колумна согледувања од сопствена објективна политиколошко-историска анализа, кои немаат никаква поврзаност со ниедна политичка партија во Република Македонија, ниту се став на редакцијата на „Експрес“)

 

Најнови вести од: Колумни

„Рамковниот“ и „преспанскиот инженеринг“ на Уставот од 17 ноември 1991 со 36-те амандмани за 35 години целосно ја урнисаа македонската „уставна приказна“ (4)

Првиот устав на независна Македонија од 17 ноември 1991 година е од редот на така наречените „национални устави“. Во најголемиот број негови суштински елементи тој беше на исто ниво и содржински и во поглед на содржаните принципи како и 165 од вкупно 189 национални устави во светот. Во изминатите 35 години до денес извршени се осум пати дури 36 амандмански  интервенции во уставот, од што двапати во преамбулата, во 2001 и 2019 година:  никаде во ниеден устав на ниедна држава во светот не се вршени упаѓања во преамбула со амандмани. Ова што се случувало со македонскиот устав од 1991 година. по барање на Грција во 1992 година, потоа „рамковниот инженеринг“ во 2001 година и бришењето на националниот, асномски карактер на Македонија како држава, па „преспанскиот инженеринг“ и бришењето дури и името Македонија на државата со амандмани во преамбула, сето тоа доволно јасно говори каков е сегашниот устав. Тој е сега идентитетски обезличен, со избришана државотворност на македонскиот народ и на неговите врски со матичната држава, за која војувал, со присилно „ампутирани“ врски и со Македонците во соседните држави како тамошни малцинства.

Уставни измени во 2001: Треба да се спречи Македонија и целосно да ја изгуби својата „македонска душа“ како држава! (3)

Ноемвриските уставни амандмани од 2001 година „инсталираа“ „фабрички дефект“ во функционирањето на политичкиот систем преку воведувањето на „консензуалната“, „договорна демократија“, предвидена да ја практикуваат „етничките поглавари“ на Македонците и Албанците. Експертите посочуваат дека таквата „договорна демократија“ ја претвори Македонија во непрогласена „двонационална држава“ со „отворена перспектива“ наместо унитарна држава да стане и „двокантонална федерација“, или можеби и конфедерација. Сегашната претседателка на Република Македонија Гордана Силјановска-Давкова учествувајќи на една научна расправа во МАНУ пред 19 години, тогаш како професорка по уставно право и уставен систем, констатираше дека „во 2001 година врз македонската држава беше спроведен рамковен и уставен инженеринг во режија на меѓународната заедница“. Силјановска-Давкова уште тогаш имаше изнесено предупредување дека е реална заканата „Македонија да стане ‘држава без душа“.

Врвни светски експерти предупредуваат дека со уставните измени од 2001 Македонија може да стане „македонско-албанска држава“! (2)

На 16 ноември 2001 година Собранието на Македонија ги прогласи 15-те амандмани на уставот, кои произлегоа врз основа на Охридскиот рамковен договор од 13 август 2001 година. Амандманите 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16 и 17 станаа составен дел на највисокиот правно-политички акт на Македонија. Овие 15 амандмани на уставот на Македонија од 16 ноември 1991 година означија длабоки и суштински, тектонски промени во уставниот поредок и политичкиот систем на државата. Македонија престана да биде национална држава на македонскиот народ. Во новата преамбула, наметната со масивната надворешна интервенција на меѓународниот чинител, беа ревидирани историската меморија и историската вистина за државотворноста на македонскиот народ, потврдена со одлуките на Првото заседание на АСНОМ од 1944 година. Тие уставни промени од 16 ноември 2001 година, како што нагласуваат уставните и други експерти во своите научни студии, можат да бидат причина во одредени услови сегашното унитарно државно устројство да биде заменето со двонационален државен концепт, македонско-албански.

Лиав Оргад и Виолета Ачковска: Уставните измени од 2001 ги “избришаа“ Македонија како држава на македонскиот народ и придобивките од АСНОМ! (1)

 На 16 ноември 2001 година Собранието на Македонија ги прогласи 15-те амандмани на уставот, кои произлегоа од Охридскиот рамковен договор од 13 август 2001 година. Амандманите 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16 и 17  станаа составен дел на највисокиот правно-политички акт на Македонија. Овие 15 уставни амандмани на уставот од 16 ноември 1991 година означија длабоки и суштински, тектонски промени во уставниот поредок и политичкиот систем на државата. Македонија престана да биде национална држава на македонскиот народ. Првпат во историјата на конституционализмот е сменета една преамбула без да се донесе нов устав.

Повикот на Виктор Берар до Хелените од 1904 да ја согледаат големината на Македонската идеја, а тие сега „слават 114 години од ослободувањето на Костур“! (1)

Со активности на највисоко државно рамниште, но и со други настани во поширокиот костурски регион во Егејска Македонија, денес во Грција, од 8 до 28 ноември 2026 година се „прославува 114-тата годишнина од ослободувањето“ на инаку македонскиот град Костур. Во Првата Балканска војна грчката војска влегува во него на 11 ноември 1912 година без никакви борби со турската војска. Всушност, дали сега се „слави ослободувањето“ на Костур не од Турците, туку од Македонците така што се бришат секакви какви траги од постоењето македонско население, македонски јазик и идентитет, македонска свест?! Александар Грличков токму на денешен ден, на 14 ноември 1961 година во улога како претседател на Извршниот совет на НР Македонија остро ја нападнал Атина дека нејзина „крајна цел е да ја избрише македонската национална самосвест кај Македонците во Грција“. Додека Грците и Бугарите упорно повеќе од еден век го негираат идентитетот и јазикот на македонскиот народ, Виктор Берар како дел од француската интелектуална елита во своето време уште пред 122 години јасно и гласно ќе им укаже ним дека постои не само македонски народ, туку и Македонска идеја! „Грците упорно го негираат постоењето на Македонската идеја, но би било подобро да ја согледаат нејзината големина и нејзините изгледи за иднината! Грците и Бугарите ќе изгубат премногу со будењето на македонското чувство!“ – напишал Берар (10.8.1864-13.11.1931) во својата прочуена студија „За Македонија“ („Pro Macedonia“) од 1904 година.

„Непостојниот“ македонски јазик и идентитет во концепцијата на Антоан Меје за „новата Европа“ – 26 години пред АСНОМ и кодификацијата (2)

Од денешна перспектива, придонесот на Меје може да се оцени на неколку нивоа. На балканско ниво неговото дело претставува аргументиран научен отпор кон обидите македонските говори целосно да се подведат под српскиот, или бугарскиот јазичен концепт. На европско ниво неговото значење произлегува од фактот што оваа анализа ја објавува еден од најугледните европски лингвисти, во Париз, во дело посветено на јазичната карта на Европа. Македонија  и македонскиот јазик на тој начин стануваат предмет на разгледување во поширока европска научна дискусија за јазиците, нациите и државите.

Придонесот на Антоан Меје за светското признавање и афирмација на македонскиот јазик како белег на македонскиот идентитет уште пред 108 години!

„Дијалектите на Македонија се дел од јужнословенската група. Заправо тие не се ниту српски, ниту бугарски, особено ако се мисли на пишаниот бугарски јазик, кој се засновува врз дијалекти, доста оддалечени од македонските дијалекти.“ – нагласил Антоан Меје во својата знаменита научна студија „Јазиците во Нова Европа“, објавена во Париз во 1918 година. „Дијалекти на Македонија“ и „македонски дијалекти“ вели овој јазичар 26 години пред да биде македонскиот јазик „измислен од Тито и искован врз основа на бугарски корени“. Денес се навршуваат 160 години од раѓањето на овој врвен европски и светски јазичар. Ова е соодветен повод за ново навраќање кон неговиот научен придонес кон одбраната и афирмацијата на македонската јазична и идентитетска самобитност на европскиот континент и во светски рамки.

Делото на Видоески наспрема „Бугарскиот договор“: дали е време во 2026 Македонија да постапи како Бугарија со „Бледскиот договор“ во 1949?! (2)

Грандиозното научно дело на дијалектологот Божидар Видоески не само што ги урива сегашните бугарско-грчки фалсификати и оспорувања на македонскиот јазично-идентитетски комплекс, туку и отвора сериозен простор за дилема: дали нема, или можеби и има право Република Македонија, согласно и со меѓународното право и неговиот врховен принцип „јус когенс“ да постапи денес со „Бугарскиот договор“ еднакво како што постапи Бугарија со „Бледскиот договор“ во 1949 година – како Бугарија согласно со нејзините „бугарски државни и национални интереси’, така и Македонија согласно со своите државно-национални интереси?! Зашто, великанот на македонската дијалектологија аргументирано докажа дека македонскиот јазик е столб на македонскиот идентитет и сиот свој живот го бранеше тој идентитетски столб, кој е денес загрозен со бугарските евроинтеграциски уцени и ултиматуми.

Најнови вести

To top