Анализа на Раби Седрак
Наместо историски дебати, геополитика на железниците и струјата
Да гледаме каде се градат железниците и енергетските мрежи, токму таму се одлучува вистинската геополитичка битка за Балканот.
Триаголникот Србија – Македонија – Бугарија
• Србија – Македонија (Прагматична соработка): Белград и Скопје имаат сè подлабока соработка. Односите се зајакнуваат преку конкретни проекти како Отворен Балкан, Коридорот 10, како и преку брзото решавање на црковниот спор, блиските културни врски и заедниката скептичност кон притисоците од Западот.
• Бугарија – Македонија (Заглавени односи): Односите меѓу Софија и Скопје се во сериозен застој. Софија и понатаму инсистира Македонија да го промени Уставот и да го вметне бугарското малцинство за да отворат преговарачките поглавја со ЕУ. Македонската влада го одбива ова и бара одложено дејство на измените или реципрочно признавање на Македонците во Бугарија.
• Српскиот изборен фактор: Изборниот модел на Вучиќ во Србија служи како влијателна матрица во регионот. Изборите во Србија директно влијаат врз Македонија, од регионалната енергетска сигурност, па сè до политичката стабилност на регионот.
Ова не е едноставна битка за интегрирање во ЕУ или судир меѓу Русија и Западот. Ова е борба за економските и стратешките последици од одлуките што ги носат државите, што најдобро се гледа преку следниве три точки:
1. Србија: Како Белград го влече Скопје надвор од влијанието на Софија
Додека Брисел и Софија се фокусирани на вета и уставни измени, Србија тивко станува економски и практичен потпомагач на Македонија.
Многу аналитичари ја гледаат македонската криза само преку односите со ЕУ и барањата на Бугарија. Но, реалноста што многумина ја прегледуваат е следнава: секогаш кога Софија го блокира Скопје, таа автоматски ја турка Македонија поблиску до Белград (економски, политички и културно).
Тоа се случува преку практични проекти: заеднички дозволи за работа, олеснети трговски премини и заемна енергетска поддршка. Србија му нуди на Скопје реална поврзаност без да бара какви било отстапки за идентитетот. Со тоа, тврдиот став на Бугарија несвесно ја засилува меката моќ на Србија во Македонија.
2. Парадоксот на Бугарија: Членството во ЕУ ѝ го намали, наместо да ѝ го зголеми влијанието
Тоа што е членка на ЕУ ѝ даде право на вето на Бугарија, но таа го искористи тоа вето толку рано што ја потроши сопствената дипломатска моќ над Скопје.
Кога Софија го блокираше македонскиот пат кон ЕУ поради историјата и јазикот, очекуваше дека Скопје брзо ќе попушти под притисок на Брисел. Но, наместо тоа, се случи спротивното: се создаде замор од вета во европските метрополи, а во Македонија се зацврсти отпорот во јавноста.
Со тоа што го искористи својот најголем адут (блокадата), Бугарија ја изгуби можноста позитивно да влијае врз македонското образование, култура или економија. Денес, иако е членка на ЕУ, Бугарија има многу помало реално политичко влијание во Скопје отколку Србија, која не е во ЕУ.
3. Војната на коридорите: Геополитика на инфраструктурата наместо идентитетски дебати
Вистинскиот конфликт меѓу Софија и Белград не е за историски личности или малцински права, туку за тоа кој трговски коридор ќе доминира во Југоисточна Европа.
Зад медиумската бучава околу националниот идентитет се крие главната битка:
• Коридор 10 (Север-Југ: Белград – Скопје – Солун)
• Коридор 8 (Исток-Запад: Софија – Скопје – Драч)
Белград ја сака линијата Север-Југ за да ја задржи контролата врз трговските текови во Централниот Балкан. Бугарија сака оска Исток-Запад што ќе ги поврзе Црното и Јадранското Море. Кога се менуваат работите во српската политика или кога Бугарија врши притисок врз Скопје, вистинската позадинска борба е за тоа кој економски синџир ќе го дефинира регионот во следните 50 години.
Заклучок
Главната приказна не е само внатрешната политика на Србија или заглавените евроинтеграции на Македонија. Приказната е за прераспределба на влијанието преку економско поврзување.
Влијанието на Бугарија врз европската иднина на Македонија не е исчезнато, но нејзината моќ да изгради доверба и политичко сојузништво е сериозно доведена во прашање. Во меѓувреме, Србија ја зајакнува својата позиција преку трговија, регионална соработка и енергетика.
Крајниот исход не е однапред одреден. И Коридорот 10 и Коридорот 8 можат да им служат на македонските интереси, под услов поврзувањето да се користи за национален развој, а не како принуден избор меѓу соседите.
За Скопје, најголем предизвик е да не замени една зависност со друга. Македонија треба да продолжи кон ЕУ, но истовремено да ги развива и двата транспортни правци (север-југ и исток-запад), да ги диверзифицира изворите на енергија и да ја максимизира својата преговарачка позиција со сите партнери.
На крајот, геополитичкото влијание не се мери само со дипломатски соопштенија или историски наративи. Тоа се мери според патиштата по кои патуваат стоките, инфраструктурата што носи струја и гас и економските односи што ја кројат иднината. Таму се одлучува следното поглавје на Балканот. Затоа, да посматраме каде се градат пругите и далеководите и се ќе ни биде јасно.