Наодите се добиени од две контроли на Државниот пазарен инспекторат и денес треба да бидат разгледани на состанок меѓу претставници на Владата, производителите и дистрибутерите на храна. На средбата ќе се анализира целиот синџир на формирање на цените – од производството и увозот, преку дистрибуцијата, транспортот и складирањето, до маржата и крајната цена на полиците.
Инспекциските наоди не значат дека секој производ и секој маркет ја задржал истата цена по поевтинување на набавката. Достапните информации зборуваат за утврдени случаи и определени периоди, но засега не се објавени имињата на производите, трговците, висината на намалувањето на набавната цена или дополнителната заработка создадена преку непроменетата продажна цена.
Практично, дел од поевтинувањето во синџирот не стигнало до потрошувачите. Кога набавната цена паѓа, а цената на полицата останува иста, разликата може да заврши како повисока маржа кај еден или повеќе учесници во синџирот. Точната распределба може да се утврди само преку податоците за производителските, увозните, дистрибутерските и малопродажните цени.
Од Министерството за економија и труд велат дека очекуваат идните промени кај набавните цени пореално да се одразуваат врз сумата што ја плаќаат граѓаните.
- „На состанокот ќе разговараме за целиот синџир на набавка, од набавните цени до крајната цена за потрошувачите. Очекуваме апелот на Министерството за економија да биде слушнат и во иднина да нема вакви отстапки“, соопшти Министерството.
Новите наоди следуваат по претходна анализа на Министерството и пазарната инспекција, која опфати 55 најпродавани прехранбени и непрехранбени производи во четири трговски синџири, во периодот од 1 февруари до 1 април 2026 година. Таа анализа тогаш покажа раст на набавните цени од 1,01 процент и помал раст на продажните цени од 0,43 проценти, додека просечната бруто-профитна маржа се намалила од 16,28 на 15,80 проценти.
Двете анализи не мора да бидат меѓусебно спротивставени, бидејќи се однесуваат на различни периоди и ценовни движења. Во февруари и март трговците, според Министерството, апсорбирале дел од растот на набавните цени. Подоцнежните контроли, пак, откриле случаи во кои продажните цени не биле намалени откако набавните веќе почнале да паѓаат.
Во претходната анализа, основните прехранбени производи поскапеле во просек за 0,45 проценти, при што најголем раст бил забележан кај киселото млеко, сирењето, јајцата и маслото. Безалкохолните пијалаци поевтиниле за 1,01 процент, а овошјето и зеленчукот за 0,86 проценти, иако кај доматите и кромидот бил регистриран раст.
Официјалната статистика покажува дека ценовниот притисок во јуни се намалил на месечно ниво. Трошоците на животот паднале за 0,5 проценти во споредба со мај, храната и безалкохолните пијалаци поевтиниле за 1,1 процент, а индексот на цените на мало се намалил за 0,8 проценти. На годишно ниво, сепак, трошоците на животот биле повисоки за 3,4 проценти, а цените на мало за 3,6 проценти.
Тоа значи дека месечното намалување не ги враќа автоматски цените на нивото од претходната година. За граѓаните е важна конкретната цена на основните производи, а не само просечниот индекс, бидејќи различните категории и производи можат да имаат значително различно движење.
Синдикалната минимална кошница за четиричлено семејство во јуни изнесувала 68.654 денари, само 88 денари помалку отколку во мај. Податокот покажува дека и покрај благото месечно намалување на дел од цените, вкупните трошоци за основен живот остануваат високи.
Во формирањето на малопродажната цена не влегува само набавната цена. Трговците имаат трошоци за плати, електрична енергија, транспорт, закуп, складирање, расипување на производите, даноци и логистика. Сепак, кога продажната цена останува непроменета и покрај намалувањето на набавната и на другите трошоци, институциите треба да утврдат дали маржата е зголемена и дали постои нарушување на конкуренцијата или нефер трговска практика.
Комисијата за заштита на конкуренцијата е надлежна за постапување во случаи на договарање цени и други ограничувања на конкуренцијата, како и за прекршувања поврзани со нефер трговски практики во синџирот за снабдување. Самото задржување висока цена не е автоматски незаконско, но може да биде предмет на проверка доколку постојат индиции за координирано однесување или злоупотреба.
Министерството засега најавува апел за поголема општествена одговорност и разговор со компаниите, но не соопшти дали ќе предложи ограничување на маржите, обврска за објавување на набавните и продажните цени или други задолжителни мерки. Резултатот од денешната средба треба да покаже дали институциите ќе останат на препораки или ќе воведат конкретен механизам за следење на цените.