Колумни

Ватрослав Јагиќ, светскиот афирматор на посебноста на македонскиот народ, идентитет и јазик, наспроти сите оспорувања на неговото постоење!

На денешен ден, на 5 август 1923 година починал хрватскиот јазичар Ватрослав Јагиќ, славист со огромно значење за македонскиот јазик и македонистиката. Тој има непроценливо, пионерско значење за македонскиот народ и јазик. Како еден од најголемите светски слависти во XIX и почетокот на XX век, тој со својот научен авторитет ги извлече македонскиот јазик и македонистиката од сенката на соседните пропаганди и ги  постави на рамноправно рамниште во светската наука. Јагиќ му даде на македонскиот јазик научен легитимитет на меѓународната сцена уште пред да биде кодификуван во 1944 / 1945 година. Од непроценливо значење е широката и голема меѓународна афирмација на македонскиот јазичен идентитет, која ја вршел со своите научни активности овој хрватски и европски јазичар. Иако дејствувал во време кога македонскиот јазик немал официјален статус, Јагиќ во своите научни студии јасно го издвојувал македонскиот јазичен и дијалектен простор како посебен и специфичен во рамките на јужнословенската јазична група. Улогата на Ватрослав Јагиќ во одбраната на македонскиот национален и етнојазичен идентитет била првенствено научна: дејствувајќи како силен штит против асимилаторските пропаганди на соседните балкански држави во XIX век. Во време кога македонскиот народ немал своја држава, ниту политичка моќ, Јагиќ го користел својот авторитет како водечки светски славист, за да ја докаже научната вистина за Македонија. И денес, 103 години по својата смрт, Јагиќ продолжува жестоко да ги негира сите негирања на македонскиот народ, идентитет и јазик, во прв ред „епохалните вистини“, кои ги пласираат Бугарската академија на науки и грчките „научници“ за „непостоењето“ на македонскиот јазик и на Македонците како народ.

4 минути за читање

Пишува: Свето Тоевски

Како еден од најголемите слависти воопшто во светот во 19 и 20 век Јагиќ бил долгогодишен професор по словенска филологија во Одеса, Берлин, Петербург и Виена. Тој е автор на многубројни славистички студии и изданија на стари словенски текстови и основач и издавач на славистичкото списание „Архив за словенска филологија” во Виена.

Му бил ментор и професор на Крсте Мисирков – еден од основоположниците на македонизмот и автор на капиталната студија за македонскиот јазик и народ „За македонцките работи“. Научните анализи и согледувања на хрватскиот јазичар извршиле директно влијание врз Мисирков за дефинирање на македонскиот национален и јазичен сепаратизам во „За македонцките работи“. Јагиќ бил и близок пријател на Константин Миладинов.

Хрватскиот славист Jагиќ укажувал на специфичните дијалектолошки особености на македонскиот јазик, наспроти тоа што тој мајчин јазик на Македонците бил изложуван на негирања, на оспорувања дека воопшто постои во рамки на жестоките црковно-политички пропаганди на Србите, Бугарите и Грците, насочени и кон нивната „омилена цел“ – асимилирањето на македонскиот народ. Токму затоа предизвика толку бурни реакции во Балканот, особено во Белград, статијата на Јагиќ со наслов „Македонскиот проблем“.

Статијата „Македонскиот проблем“ (Das macedonische Problem) на Ватрослав Јагиќ е објавена на 1 март 1903 година во влијателниот виенски весник „Нов слободен печат“ („Neue Freie Presse“). Овој текст претставува клучен одговор на проблемите на Македонците во временските рамки на  општествено-политичките и јазични превирања на Балканот непосредно пред Илинденското востание. Хрватскиот славист јавно ја истакнува наклонетоста кон посебноста на македонскиот јазик. Тој ја нагласува научната дефиниција дека македонските дијалекти создаваат целосен, заокружен јазичен дијасистем, кој се разликува од соседните јазични системи.

Во статијата Јагиќ остро забележува дека македонското население е жртва на агресивни надворешни пропаганди. Тој јасно ја посочува улогата на Бугарската егзархија која, поддржана од бугарската влада, систематски ги преземала училиштата и црквите, заради асимилација, поточно кажано заради бугаризација на Македонците – цел која ја има зацртано и денес официјална Софија. Во „Македонскиот проблем“ Јагиќ истовремено ги критикува и останатите странски пропаганди  на македонскиот терен – српската и грчката пропаганда.

Ватрослав Јагиќ

Ватрослав Јагиќ е и основоположник на јужнословенските филолошки студии. За македонската филологија тој е исклучително важен, бидејќи многу македонски автори се повикуваат на неговите заклучоци во врска со улогата на македонската јазична територија во сесловенската писменост. Јагиќ, заедно со својот ученик Ватрослав Облак, е главен застапник на „ Македонската теорија“. Тој научно докажува дека во основата на Кирилометодиевиот јазик (старомакедонскиот и старословенскиот) лежи солунскиот македонски дијалект. Јагиќ со тоа ја урива тогаш популарната „Панонска теорија“ дека словенската писменост, наводно, потекнала од јазици и дијалекти од Панонија. Проучувајќи низа стари црковни македонско-словенски ракописи, Јагиќ го аргументира и го потврдува непобитниот факт дека токму македонскиот јазик со своите дијалекти во Суха, Зарова, Висока и другите околни солунски села е јазикот, кој е користен како основа за македонската и сесловенската писменост ширум Европа, во текот на Моравската мисија, која ја вршеле Кирил и Методиј во 9 век за ширење на христијанството и писменоста меѓу Словените на европскиот континент.

Ватрослав Јагиќ

Улогата на Ватрослав Јагиќ е клучна и покровителска во сите фази на настанувањето, уредувањето и посмртното објавување на капиталниот труд „Македонски студии“ на словенечкиот лингвист Ватрослав Облак. Јагиќ имал неколку пресудни улоги во овој процес. Тој бил поттикнувач и ментор на истражувањето: по поттик и препорака на Јагиќ, кој бил заинтригиран од јужномакедонската дијалектна основа на старословенскиот јазик, младиот научник Ватрослав Облак во есента 1891 година заминал на теренски лингвистички истражувања во Солунско. Во улога на уредник и издавач по прераната смрт на Облак во април 1896 година, Јагиќ целосно го презел ракописот, го уредил и го подготвил за печат.

Трудот под наслов „Македонски студии“ бил објавен истата 1896 година под наслов „Macedonische Studien“ во Виена. Како посебен и исклучително вреден прилог кон книгата, Јагиќ ги објавил и приватните научни писма, што Облак му ги испраќал лично нему додека престојувал и истражувал во Македонија.

„Македонската теорија“ е директно заснована врз оваа капитална студија „Македонски студии“ со теренските докази дека токму македонските солунски говори се во основата на Кирило-Методиевиот јазик. „Македонски студии“ со автентичните теренски јазични материјали од Егејскиот дел на Македонија, денес во Грција, служат како уште еден траен доказ за македонската јазична посебност во Балканот, во Европа и светот.

 

Најнови вести од: Колумни

Телеграмата на Рендел од 25.8.1940 од Софија за „Македонците“ контра „немакедонските Бугари“, која ги урива бугарските негирања на македонскиот народ!

„Македонците сè уште се прилично под сенка… тука во Бугарија. Повеќето немакедонски Бугари сметаат дека Македонците донеле повеќе неволји… отколку што биле од корист.  .. Мнозинството од македонското население се стреми кон независна Македонска Република.“ – ќе нагласи британскиот амбасадор во Бугарија Џорџ Рендел во своето писмо, кое го испраќа до британското Министерство за надворешни работи – Форин Офисот на денешен ден, на 25 август 1940 година од Софија.

Кристина Крамер, врвниот светски амбасадор на македонскиот идентитет и јазична самобитност: Македонскиот јазик има своја историја и корени!

Проф. д-р Кристина Крамер, врвна македонистка од Канада, е добитник на годинашната најголема награда за македонистика „Воздејства“ како највисоко признание за нејзиниот извонреден и долгогодишен придонес во афирмацијата, изучувањето и претставувањето на македонскиот јазик, литература и култура во светот. Ова престижно признание, кое традиционално го доделува Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“ (УКИМ), на 20 август 2026 година ѝ го врачи на Крамер ректорката Биљана Ангелова на свеченото отворање на 59-тата Летна школа на Меѓународниот семинар за македонски јазик, литература и култура во Охрид. Наградата „Воздејства“ симболично го заокружува нејзиниот статус како еден од најважните современи странски македонисти. Македонските и македонистичките воздејства на Кристина Крамер траат веќе 40 години без прекин и продолжуваат со безмалку ист интензитет. Крамер е неуморен амбасадор на македонската книжевност, преведувајќи капитални дела од автори како Лидија Димковска, Гоце Смилевски, Луан Старова. За преводот на поезијата на Ацо Шопов ја освои и меѓународната награда „Драги“ во 2025 година. Канадската македонистка е и вистински светски амбасадор на македонскиот народ и неговиот македонски идентитет, на македонскиот јазик.

Лазо Ангеловски, ѕверски усмртен од грчката војска на 19.8.1948: Народ не се уништува со еден одземен живот, туку закрепнува со духот на маченикот!

„Не, јас не сум Евангелидис Лазарос, туку Ангеловски Лазо. Ние не сме Грци, туку Македонци. Јас верувам во мојот народ… Me убедувате дека не постои таков народ, но, ете, погледнете од Лерин кон север… Тие таму живеат и се радуваат на својата извојувана слобода!“ – со овие зборови му одговорил Лазо Ангеловски, револуционерот и деец за слободата на Македонците во Егејска Македонија, на началникот на затворот во Лерин во август 1948 година. Иследникот барал од претепаниот Лазо, уште незалекуван од добиените рани, да се откаже од своите револуционерни и македонски идеали. Му нудел дека ќе се спаси така. Лазо остро му се спротивставил: „Народ не умира, ниту се уништува со еден одземен живот, туку тој народ од духот на маченикот сѐ повеќе закрепнува!“ Лазо Ангеловски станува легенда на маченик мeѓy месното население во егејскиот дел на Македонија и идеал за храброст на идните македонски поколенија, запишал историчарот Христо Ивановски во својот научен труд за Ангеловски. Денес навршуваат 78 години од херојската смрт на овој велик Македонец, ѕверски усмртен од грчките монархофашисти на 19 август 1948 година.

Лант, водечкиот светски македонист и автор на македонската граматика од 1952, ја „бетонира“ вистината за самобитноста на македонскиот јазик и народ!

Уште пред седум децении американскиот македонист Хорас Лант целосно ги поби сите негаторски тези дека некој го „измислил македонскиот јазик во 1944/1945 година“ по своја „милост“, како што „трубат“ Бугарите денес низ Европа. Во текот на својот научен престој во Македонија и врз основа на систематската анализа на фонологијата, морфологијата и синтаксата на македонскиот јазик Лант потоа ја пишува својата знаменита „Граматика на македонскиот книжевен јазик („A Grammar of the Macedonian Literary Language“), која е објавена во Скопје во 1952 година. Ова дело претставува прва целосна научна граматика на современиот македонски литературен јазик, напишана според западни лингвистички стандарди и наменета за меѓународната научна јавност. Оваа граматика го разгоре гневот на бугарските националисти, кои го сметаа македонскиот јазик како „западен дијалект на бугарскиот јазик“. Лант почина на 11 август 2010 година. Денешното навршување на 16-тата годишнина од неговата смрт е соодветна пригода за должно осврнување кон неговото македонистичко дело, кое е од исклучително значење за македонскиот народ.

Народниот херој Михајло Апостолски, генералот, кој се бореше со оружје и наука против бугарскиот окупатор и великобугарскиот шовинизам кон Македонија

„Срцевината на бугарската политика се барањето Македонија да се присоедини со Бугарија и непризнавањето на македонската нација. Таа теорија со таканаречени ‘научни методи’ денес ја разработуваат бугарските историчари. Тие се обидуваат да докажат дека Македонија е Бугарија, односно дека Македонците се Бугари. Тоа е смешно. Тоа не е историја! Како може некому му да се промени нацијата со политикантски декрет? Националното чувство не може да се промени.“ – нагласи генералот Михајло Апостолски во интервју дадено за белградскиот часопис „Дуга“ број 261 од 25 февруари 1984 година. Тоа е народниот херој, човекот што командуваше во Втората светска војна со Главниот штаб на народноослободителната војска на Македонија и првиот претседател на Македонската академија на науки и уметности. Изворните сведоштва и забелешки на Апостолски за бугарската окупација и историските манипулации на Бугарија, оставени во неговите дела, интервјуа и историски документи, се од првокласно значење за политичката и и севкупна национална историја на македонскиот народ. Денес, на 7 август 2026 година се навршуваат 39 години од неговата смрт и ова е пригода за повторно сеќавање за животот и делото на Михајло Апостолски, една од клучните личности на генерацијата, која со оружје ја извојува слободата и ја втемели државноста на македонскиот народ, а со перо и наука ја ширеше и ја бранеше македонската национална и јазична самобитност ширум Европа и светот.

Ѓорѓи Абаџиев, писателот на „светлосната згорнина“ на македонскиот народ: Секој треба да си го плати долгот кон татковината!

„Навлегуваше во неговиот ум јаснина како да излегол од хаосен мрак на светлосна згорнина… Другарите, кои загинаа, го исполнија својот долг. Треба и ние да го исполниме нашиот долг… Да се свртиме кон себеси, кон нашата положба… Вистинската смисла на човечкото живеење е во непрекинливата акција, во волјата на човекот да дејствува.“ – напиша големиот македонски писател Ѓорѓи Абаџиев во својот бележит историско-психолошки роман „Пустина“ за времето непосредно пред Илинденското востание, пролетта 1903, и за солунските атентатори — гемиџиите. Абаџиев ја вградува во него пораката дека секој на свој начин треба да си го плати долгот кон својата татковина. Вчера, на 2 август се навршија 63 години од неговата смрт. Овој знаменит македонски книжевен деец како да зрачи и денес со пораките од „Пустина“ дека македонскиот народ треба токму денес да се извиши кон „светлосна згорнина“ од „хаосниот мрак“ во кој го туркаат, оти треба „да се сврти кон себе и кон положбата, во која се наоѓа“, барајќи ја „смислата на своето постоење во непрекинливата акција, во својата волја да дејствува“.

Бугарија потпиша меѓународен „Бледски договор“ во 1947 и го раскина еднострано во 1949, а сега бара примена на Вториот протокол – неусвоен записник и промена на устав!

По преговорите на 30 и 31 јули 1947 година претседателот на Југославија Јосип Броз Тито и премиерот на Бугарија Георги Димитров потпишуваат на 1 август 1947 година меѓудржавен договор познат како „Бледски договор“. Тој има  исклучително значење за македонскиот народ, бидејќи е прво официјално државно признавање на македонскиот национален идентитет и јазик од страна на Бугарија. „Бледскиот договор“ меѓу двете држави има карактер на меѓународен договор и претставува меѓународно-правен пример, кој докажува дека историските  спорови меѓу двете земји веќе биле решени во согласност со Повелбата на Организацијата на Обединетите Нации. Но, на 1 октомври 1949 година бугарската влада еднострано го раскинала „Бледскиот договор“. Денес се случува парадокс и апсурд, обединето во едно. Бугарија се откажала, поради свои национални интереси, од еден меѓународен договор со тогашна Југославија, која ги претставувала во полна мера и Македонија и македонскиот народ народ со неговите национални интереси. А денес Бугарија бара од Македонија целосно да го спроведува Вториот протокол кон „Добрососедскиот договор“ – протокол кој претставува најобичен технички документ, односно записник, кој не е ниту усвоен во Собранието на Македонија, па затоа не содржи обврска за негово спроведување. Бугарија раскинала еднострано меѓународен договор, а денес инсистира на спроведување технички документ, кој нема врска со меѓународен договор, иако ЕУ му дала „европски печат“, вметнувајќи го во Преговарачката рамка со сите во него протнати обврски за промена на устав и за „Бугари во устав“, за промена на учебници, споменици, за целосна бугаризација на сѐ што е македонско! Од аспект на меѓународното право, „Бледскиот договор“ воопшто не е „прелиминарен“ договор без никакво значење, туку претставува правно – специфичен, историски и политички важен документ, формално потпишан од Јосип Броз Тито во име на Југославија, која ја застапуваше полноважно Македонија, и од Георги Димитров во име на Бугарија.

Сите вести од Колумни

Најнови вести

To top