Пишува: Свето Тоевски
Како еден од најголемите слависти воопшто во светот во 19 и 20 век Јагиќ бил долгогодишен професор по словенска филологија во Одеса, Берлин, Петербург и Виена. Тој е автор на многубројни славистички студии и изданија на стари словенски текстови и основач и издавач на славистичкото списание „Архив за словенска филологија” во Виена.
Му бил ментор и професор на Крсте Мисирков – еден од основоположниците на македонизмот и автор на капиталната студија за македонскиот јазик и народ „За македонцките работи“. Научните анализи и согледувања на хрватскиот јазичар извршиле директно влијание врз Мисирков за дефинирање на македонскиот национален и јазичен сепаратизам во „За македонцките работи“. Јагиќ бил и близок пријател на Константин Миладинов.
Хрватскиот славист Jагиќ укажувал на специфичните дијалектолошки особености на македонскиот јазик, наспроти тоа што тој мајчин јазик на Македонците бил изложуван на негирања, на оспорувања дека воопшто постои во рамки на жестоките црковно-политички пропаганди на Србите, Бугарите и Грците, насочени и кон нивната „омилена цел“ – асимилирањето на македонскиот народ. Токму затоа предизвика толку бурни реакции во Балканот, особено во Белград, статијата на Јагиќ со наслов „Македонскиот проблем“.
Статијата „Македонскиот проблем“ (Das macedonische Problem) на Ватрослав Јагиќ е објавена на 1 март 1903 година во влијателниот виенски весник „Нов слободен печат“ („Neue Freie Presse“). Овој текст претставува клучен одговор на проблемите на Македонците во временските рамки на општествено-политичките и јазични превирања на Балканот непосредно пред Илинденското востание. Хрватскиот славист јавно ја истакнува наклонетоста кон посебноста на македонскиот јазик. Тој ја нагласува научната дефиниција дека македонските дијалекти создаваат целосен, заокружен јазичен дијасистем, кој се разликува од соседните јазични системи.
Во статијата Јагиќ остро забележува дека македонското население е жртва на агресивни надворешни пропаганди. Тој јасно ја посочува улогата на Бугарската егзархија која, поддржана од бугарската влада, систематски ги преземала училиштата и црквите, заради асимилација, поточно кажано заради бугаризација на Македонците – цел која ја има зацртано и денес официјална Софија. Во „Македонскиот проблем“ Јагиќ истовремено ги критикува и останатите странски пропаганди на македонскиот терен – српската и грчката пропаганда.
Ватрослав Јагиќ е и основоположник на јужнословенските филолошки студии. За македонската филологија тој е исклучително важен, бидејќи многу македонски автори се повикуваат на неговите заклучоци во врска со улогата на македонската јазична територија во сесловенската писменост. Јагиќ, заедно со својот ученик Ватрослав Облак, е главен застапник на „ Македонската теорија“. Тој научно докажува дека во основата на Кирилометодиевиот јазик (старомакедонскиот и старословенскиот) лежи солунскиот македонски дијалект. Јагиќ со тоа ја урива тогаш популарната „Панонска теорија“ дека словенската писменост, наводно, потекнала од јазици и дијалекти од Панонија. Проучувајќи низа стари црковни македонско-словенски ракописи, Јагиќ го аргументира и го потврдува непобитниот факт дека токму македонскиот јазик со своите дијалекти во Суха, Зарова, Висока и другите околни солунски села е јазикот, кој е користен како основа за македонската и сесловенската писменост ширум Европа, во текот на Моравската мисија, која ја вршеле Кирил и Методиј во 9 век за ширење на христијанството и писменоста меѓу Словените на европскиот континент.
Улогата на Ватрослав Јагиќ е клучна и покровителска во сите фази на настанувањето, уредувањето и посмртното објавување на капиталниот труд „Македонски студии“ на словенечкиот лингвист Ватрослав Облак. Јагиќ имал неколку пресудни улоги во овој процес. Тој бил поттикнувач и ментор на истражувањето: по поттик и препорака на Јагиќ, кој бил заинтригиран од јужномакедонската дијалектна основа на старословенскиот јазик, младиот научник Ватрослав Облак во есента 1891 година заминал на теренски лингвистички истражувања во Солунско. Во улога на уредник и издавач по прераната смрт на Облак во април 1896 година, Јагиќ целосно го презел ракописот, го уредил и го подготвил за печат.
Трудот под наслов „Македонски студии“ бил објавен истата 1896 година под наслов „Macedonische Studien“ во Виена. Како посебен и исклучително вреден прилог кон книгата, Јагиќ ги објавил и приватните научни писма, што Облак му ги испраќал лично нему додека престојувал и истражувал во Македонија.
„Македонската теорија“ е директно заснована врз оваа капитална студија „Македонски студии“ со теренските докази дека токму македонските солунски говори се во основата на Кирило-Методиевиот јазик. „Македонски студии“ со автентичните теренски јазични материјали од Егејскиот дел на Македонија, денес во Грција, служат како уште еден траен доказ за македонската јазична посебност во Балканот, во Европа и светот.