Колумни

Ѓорѓи Абаџиев, писателот на „светлосната згорнина“ на македонскиот народ: Секој треба да си го плати долгот кон татковината!

„Навлегуваше во неговиот ум јаснина како да излегол од хаосен мрак на светлосна згорнина… Другарите, кои загинаа, го исполнија својот долг. Треба и ние да го исполниме нашиот долг… Да се свртиме кон себеси, кон нашата положба… Вистинската смисла на човечкото живеење е во непрекинливата акција, во волјата на човекот да дејствува.“ – напиша големиот македонски писател Ѓорѓи Абаџиев во својот бележит историско-психолошки роман „Пустина“ за времето непосредно пред Илинденското востание, пролетта 1903, и за солунските атентатори — гемиџиите. Абаџиев ја вградува во него пораката дека секој на свој начин треба да си го плати долгот кон својата татковина. Вчера, на 2 август се навршија 63 години од неговата смрт. Овој знаменит македонски книжевен деец како да зрачи и денес со пораките од „Пустина“ дека македонскиот народ треба токму денес да се извиши кон „светлосна згорнина“ од „хаосниот мрак“ во кој го туркаат, оти треба „да се сврти кон себе и кон положбата, во која се наоѓа“, барајќи ја „смислата на своето постоење во непрекинливата акција, во својата волја да дејствува“.

Активен деец во македонското ослободително движење

Ѓорѓи Абаџиев е роден на 7 октомври 1910 година во Дојран. Тој е истакнат македонски писател, раскажувач романсиер, историограф, публицист и сценарист. Со родителите емигрирал во Бугарија. Од 1934 до 1939 година, Ѓорѓи Абаџиев студира во Правниот факултет во Софија. Во овој период тој се вклучува во активностите на организациите на напредната македонска емиграција во Бугарија и е еден поактивните дејци на македонското ослободително движење. Соработува со весникот „Македонски вести“, неофицијален орган на ВМРО (Об.), што излегува во Софија од јануари 1935 до јануари 1936 година и во кој се застапуваат идеите за независна Македонија. По забраната на „Македонски вести“ и прогонот на редакторите, тие работат полуилегално како Македонски публицистички кружок, нација и култура. Истата 1936 година, Абаџиев во Софија ги издава книгите „Последна средба“ и „Труд и луѓе“, кои се негови први уметнички цртици, репортажи и раскази.

Ѓорѓи Абаџиев

Во 1938 година поранешните редактори на весникот и други се појавуваат како Македонски литературен кружок (МЛК). Абаџиев е еден од основачите на МЛК во Софија, во кој влегуваат македонски книжевни дејци од левата ориентација од сите три дела на Македонија. Меѓу основачите и членовите на МЛК што ги поставуваат основите на современата македонска литература се: Никола Вапцаров, Антон Попов, Михаил Сматракалев (Ангел Жаров), Кирил Николов, Асен Шурдов, Ѓорѓи Абаџиев, Димитар Митрев, а подоцна се придружуваат Венко Марковски, Коле Неделковски и Митко Зафировски. Програмскиот стремеж на Македонскиот литературен кружок, искажан преку лозунгот „Слободна и независна Македонија“, претставува еден од најзначајните настани, што придонесоа во развојот на македонската национална свест. Кружокот, кој работи сѐ до почетокот на 1942 година, постојано се собира на разни места, каде што пред македонското иселеништво ги пропагира напредните идеи за ослободување на Македонија од туѓото ропство.

Ѓорѓи Абаџиев

Во текот на Втората светска војна Ѓорѓи Абаџиев учествува во активностите против фашистичкиот режим во Бугарија. По падот на режимот во 1944 година станал член на привременото претставништво на Главниот штаб на народноослободителната борба и партизанските одреди на Македонија во Софија. Истовремено ја вршел должноста секретар на Комитетот на македонското иселеништво во Бугарија. Во тоа време бил уредник на возобновениот весник „Македонско знаме“, кој го брани постоењето на македонскиот народ и ги застапува неговите барања.

Еден од основачите на Институтот за национална историја на Македонија

Во 1948 година Абаџиев се враќа во Македонија. Станува еден од основачите на Институтот за национална историја, вршител на должноста негов заменик-директор и еден од најактивните соработници. Од 1949 година е член на Друштвото на писателите. Книжевната работа во татковината ја започнал со расказот „Двајцата другари“, кој е објавен во Скопје во 1948 година.

Потоа ја издал збирката раскази „Изгрев“ (Скопје, 1950). Потоа уследуваат: „Епопеја на ножот“ (Скопје, 1951), „Последна средба“ (Скопје, 1953), романот „Арамиско гнездо“ (Скопје, 1954), романот „Пустина“ (Скопје, 1961), раскази „Табакерата“ (Скопје, 1962). Во 1972 година му се објавени „Избраните дела“ во четири тома. Во сите негови дела историските теми имаат истакнато место. Во 1958 година сценариото за филмот „Мис Стон“ бил првиот чекор на Абаџиев во филмската уметност. Потоа пишува и сценарија и радиодрами. Во 1948 година добил награда за проза од Владата на НРМ. Во 1961 година му е доделена и Октомвриската награда за романот „Пустина“.

Богатото творештво посветено на македонскиот народ

Својата длабока приврзаност кон татковината Македонија и кон македонскиот народ, на кој му го посветил сето свое богато творештво, Абаџиев ги искажал преку некоја длабока случајна симболика и со денот кога неговата душа се преселила во вечноста и во трајното колективно помнење на македонскиот народ: умира токму на 2 август, на Илинден, кој како датум го разработуваше во своите романи, особено во „Пустина“.

Во октомври 2023 година Институтот за македонска литература од Скопје организираше научен собир по повод 60 години од неговата смрт. Професорката д-р Валентина Миронска-Христовска од Институтот за македонска литература во таа пригода нагласи дека Абаџиев има особено значење за македонската култура како еден од основачите на Македонскиот литературен кружок. „Ѓорѓи Абаџиев и другите напредни и национално свесни членови на Македонскиот литературен кружок во периодот на многубројните национални, социјални, политички и општествени противречности го претставуваат континуитетот, односно алката во создавањето на македонската национална литература и на македонската култура воопшто. Притоа голем е влогот на Абаџиев во македонската проза, но и во македонската историографија и публицистика.“ – укажа тогаш Миронска-Христовска.

Гоце Смилевски констатира дека неговиот роман „Пустина“ е првиот психолошки роман во македонската литература и наедно спаѓа меѓу најзначајните прозни остварувања во нашата книжевност.

Опишувајќи го татка си Ѓорѓи Абаџиев, историчарката на уметноста Соња Абаџиева во едно интервју од 2023 година го означува како основоположник на психолошкиот роман во Македонија и изнесува важен детал од неговиот живот. „Најдобри пријатели му беа две надарени, но повлечени сродни души: Блаже Конески и Васил Иљоски.“ – нагласува Соња Абаџиева.

По катастрофалниот земјотрес во Скопје (26.7.1963) Ѓорѓи Абаџиев бил евакуиран во Куманово. Претходно заболен, тој починал на 2 август 1963 година. Блаже Конески го одржува последното посмртно слово над гробот на својот пријател Ѓорѓи Абаџиев.

 

 

Најнови вести од: Колумни

„Рамковниот“ и „преспанскиот инженеринг“ на Уставот од 17 ноември 1991 со 36-те амандмани за 35 години целосно ја урнисаа македонската „уставна приказна“ (4)

Првиот устав на независна Македонија од 17 ноември 1991 година е од редот на така наречените „национални устави“. Во најголемиот број негови суштински елементи тој беше на исто ниво и содржински и во поглед на содржаните принципи како и 165 од вкупно 189 национални устави во светот. Во изминатите 35 години до денес извршени се осум пати дури 36 амандмански  интервенции во уставот, од што двапати во преамбулата, во 2001 и 2019 година:  никаде во ниеден устав на ниедна држава во светот не се вршени упаѓања во преамбула со амандмани. Ова што се случувало со македонскиот устав од 1991 година. по барање на Грција во 1992 година, потоа „рамковниот инженеринг“ во 2001 година и бришењето на националниот, асномски карактер на Македонија како држава, па „преспанскиот инженеринг“ и бришењето дури и името Македонија на државата со амандмани во преамбула, сето тоа доволно јасно говори каков е сегашниот устав. Тој е сега идентитетски обезличен, со избришана државотворност на македонскиот народ и на неговите врски со матичната држава, за која војувал, со присилно „ампутирани“ врски и со Македонците во соседните држави како тамошни малцинства.

Уставни измени во 2001: Треба да се спречи Македонија и целосно да ја изгуби својата „македонска душа“ како држава! (3)

Ноемвриските уставни амандмани од 2001 година „инсталираа“ „фабрички дефект“ во функционирањето на политичкиот систем преку воведувањето на „консензуалната“, „договорна демократија“, предвидена да ја практикуваат „етничките поглавари“ на Македонците и Албанците. Експертите посочуваат дека таквата „договорна демократија“ ја претвори Македонија во непрогласена „двонационална држава“ со „отворена перспектива“ наместо унитарна држава да стане и „двокантонална федерација“, или можеби и конфедерација. Сегашната претседателка на Република Македонија Гордана Силјановска-Давкова учествувајќи на една научна расправа во МАНУ пред 19 години, тогаш како професорка по уставно право и уставен систем, констатираше дека „во 2001 година врз македонската држава беше спроведен рамковен и уставен инженеринг во режија на меѓународната заедница“. Силјановска-Давкова уште тогаш имаше изнесено предупредување дека е реална заканата „Македонија да стане ‘држава без душа“.

Врвни светски експерти предупредуваат дека со уставните измени од 2001 Македонија може да стане „македонско-албанска држава“! (2)

На 16 ноември 2001 година Собранието на Македонија ги прогласи 15-те амандмани на уставот, кои произлегоа врз основа на Охридскиот рамковен договор од 13 август 2001 година. Амандманите 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16 и 17 станаа составен дел на највисокиот правно-политички акт на Македонија. Овие 15 амандмани на уставот на Македонија од 16 ноември 1991 година означија длабоки и суштински, тектонски промени во уставниот поредок и политичкиот систем на државата. Македонија престана да биде национална држава на македонскиот народ. Во новата преамбула, наметната со масивната надворешна интервенција на меѓународниот чинител, беа ревидирани историската меморија и историската вистина за државотворноста на македонскиот народ, потврдена со одлуките на Првото заседание на АСНОМ од 1944 година. Тие уставни промени од 16 ноември 2001 година, како што нагласуваат уставните и други експерти во своите научни студии, можат да бидат причина во одредени услови сегашното унитарно државно устројство да биде заменето со двонационален државен концепт, македонско-албански.

Лиав Оргад и Виолета Ачковска: Уставните измени од 2001 ги “избришаа“ Македонија како држава на македонскиот народ и придобивките од АСНОМ! (1)

 На 16 ноември 2001 година Собранието на Македонија ги прогласи 15-те амандмани на уставот, кои произлегоа од Охридскиот рамковен договор од 13 август 2001 година. Амандманите 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16 и 17  станаа составен дел на највисокиот правно-политички акт на Македонија. Овие 15 уставни амандмани на уставот од 16 ноември 1991 година означија длабоки и суштински, тектонски промени во уставниот поредок и политичкиот систем на државата. Македонија престана да биде национална држава на македонскиот народ. Првпат во историјата на конституционализмот е сменета една преамбула без да се донесе нов устав.

Повикот на Виктор Берар до Хелените од 1904 да ја согледаат големината на Македонската идеја, а тие сега „слават 114 години од ослободувањето на Костур“! (1)

Со активности на највисоко државно рамниште, но и со други настани во поширокиот костурски регион во Егејска Македонија, денес во Грција, од 8 до 28 ноември 2026 година се „прославува 114-тата годишнина од ослободувањето“ на инаку македонскиот град Костур. Во Првата Балканска војна грчката војска влегува во него на 11 ноември 1912 година без никакви борби со турската војска. Всушност, дали сега се „слави ослободувањето“ на Костур не од Турците, туку од Македонците така што се бришат секакви какви траги од постоењето македонско население, македонски јазик и идентитет, македонска свест?! Александар Грличков токму на денешен ден, на 14 ноември 1961 година во улога како претседател на Извршниот совет на НР Македонија остро ја нападнал Атина дека нејзина „крајна цел е да ја избрише македонската национална самосвест кај Македонците во Грција“. Додека Грците и Бугарите упорно повеќе од еден век го негираат идентитетот и јазикот на македонскиот народ, Виктор Берар како дел од француската интелектуална елита во своето време уште пред 122 години јасно и гласно ќе им укаже ним дека постои не само македонски народ, туку и Македонска идеја! „Грците упорно го негираат постоењето на Македонската идеја, но би било подобро да ја согледаат нејзината големина и нејзините изгледи за иднината! Грците и Бугарите ќе изгубат премногу со будењето на македонското чувство!“ – напишал Берар (10.8.1864-13.11.1931) во својата прочуена студија „За Македонија“ („Pro Macedonia“) од 1904 година.

„Непостојниот“ македонски јазик и идентитет во концепцијата на Антоан Меје за „новата Европа“ – 26 години пред АСНОМ и кодификацијата (2)

Од денешна перспектива, придонесот на Меје може да се оцени на неколку нивоа. На балканско ниво неговото дело претставува аргументиран научен отпор кон обидите македонските говори целосно да се подведат под српскиот, или бугарскиот јазичен концепт. На европско ниво неговото значење произлегува од фактот што оваа анализа ја објавува еден од најугледните европски лингвисти, во Париз, во дело посветено на јазичната карта на Европа. Македонија  и македонскиот јазик на тој начин стануваат предмет на разгледување во поширока европска научна дискусија за јазиците, нациите и државите.

Придонесот на Антоан Меје за светското признавање и афирмација на македонскиот јазик како белег на македонскиот идентитет уште пред 108 години!

„Дијалектите на Македонија се дел од јужнословенската група. Заправо тие не се ниту српски, ниту бугарски, особено ако се мисли на пишаниот бугарски јазик, кој се засновува врз дијалекти, доста оддалечени од македонските дијалекти.“ – нагласил Антоан Меје во својата знаменита научна студија „Јазиците во Нова Европа“, објавена во Париз во 1918 година. „Дијалекти на Македонија“ и „македонски дијалекти“ вели овој јазичар 26 години пред да биде македонскиот јазик „измислен од Тито и искован врз основа на бугарски корени“. Денес се навршуваат 160 години од раѓањето на овој врвен европски и светски јазичар. Ова е соодветен повод за ново навраќање кон неговиот научен придонес кон одбраната и афирмацијата на македонската јазична и идентитетска самобитност на европскиот континент и во светски рамки.

Делото на Видоески наспрема „Бугарскиот договор“: дали е време во 2026 Македонија да постапи како Бугарија со „Бледскиот договор“ во 1949?! (2)

Грандиозното научно дело на дијалектологот Божидар Видоески не само што ги урива сегашните бугарско-грчки фалсификати и оспорувања на македонскиот јазично-идентитетски комплекс, туку и отвора сериозен простор за дилема: дали нема, или можеби и има право Република Македонија, согласно и со меѓународното право и неговиот врховен принцип „јус когенс“ да постапи денес со „Бугарскиот договор“ еднакво како што постапи Бугарија со „Бледскиот договор“ во 1949 година – како Бугарија согласно со нејзините „бугарски државни и национални интереси’, така и Македонија согласно со своите државно-национални интереси?! Зашто, великанот на македонската дијалектологија аргументирано докажа дека македонскиот јазик е столб на македонскиот идентитет и сиот свој живот го бранеше тој идентитетски столб, кој е денес загрозен со бугарските евроинтеграциски уцени и ултиматуми.

To top