Пожари, поплави, долготрајни суши. Климатските промени се рефлектираат врз економииите и финансиските системи, а ризиците што произлегуваат од нив можат значително да ја нарушат ценовната и финансиска стабилност. Под тие влијанија, според Светската банка, во изминатите 20 години нашата држава се соочила со штети од над 650 милиони долари. Паралелно со тоа, само пет отсто од компаниите во Македонија имаат планови за справување со климатските ризици.
Во глобални рамки, пак, климатските промени на годишна основа чинат повеќе милијарди долари. Оттаму и потребата за создавање зелен и одржлив финансиски сектор, на кои работат централните банки, кои ја имаат и улогата на супервизори врз активностите што во овој домен ги почнале или ги започнуваат банките, кои во своите планови ќе мора да ги внесат и ризиците што ги носат климатските промени. Исто како што тоа го прават државите што се на трусни подрачја, каков што е Западниот Балкан, и имаат изготвено мерки како да се справуваат со последиците од земјотреси. Сето ова беше посочено на Конференцијата за климатските ризици и финансиската стабилност: справување со денешните предизвици и искористување на утрешните можности, во организација на Народната банка и на Фондот за зелен развој.
- „Климатските промени сè поинтензивно влијаат врз економиите и финансиските системи, а ризиците поврзани со климатските промени претставуваат значаен фактор кој влијае врз ценовната и финансиската стабилност. Поради тоа, централните банки веќе ги интегрираат овие ризици во аналитичките и супервизорските рамки. Пристапот на Народната банка ги следи меѓународните практики. Планираните активности од усвоениот Среднорочен план на активности за периодот 2023-2025 година се во завршна фаза, супервизорските очекувања се вградени во Насоките за управување со климатските ризици за банките, а климатските ризици се интегрирани во регулаторната рамка за кредитен ризик и регулативата за обелоденување податоци и известување. Анализите за влијанието на климатските ризици врз банкарскиот систем се составен дел од нашиот Извештај за финансиската стабилност, а тековно се работи на развивање климатски сценарија и стрес-тестови“, истакна гувернерот на Народната банка, Трајко Славески, на отворањето на Конференцијата.
Воедно, нагласи дека Народната банка во континуитет придонесува за подобрување на расположливоста на податоците поврзани со климатските ризици, пришто од минатата година започна со објавувањето на Преглед на „зелени“ показатели. За да ја согледа подготвеноста на корпоративниот сектор за справување со климатските ризици, Народната банка заедно со Европската инвестициска банка неодамна спроведе истражување кое покажа дека само мал дел (5%) од компаниите имаат планови за справување со климатски ризици, а управувањето со климатските ризици и зелените финансии се во рана фаза.
- „Меѓународната заедница предупредува на високите трошоци од задоцнета акција. Декларацијата на меѓународната мрежа за зелени финансиски системи укажува дека тригодишно доцнење во климатската транзиција може повеќе од двојно да ги зголеми глобалните економски трошоци до 2030 година. Свесноста расте и кај регулаторите и кај банкарскиот сектор, но потребни се континуирани и координирани напори. Анализите на ММФ покажуваат дека уделот на приватниот сектор во финансирањето на економиите во развој е потребно да се зголеми од сегашните 40 на 90 проценти до 2030 година, што ја нагласува потребата за силна соработка меѓу владите, меѓународните институции и финансискиот сектор“, додаде Славески, истакнувајќи дека Народната банка ќе продолжи да работи на зајакнување на отпорноста на финансискиот систем и поддршка на одржливиот економски развој.
Во создавањето зелен целосно одржлив финансиски сектор, значајна е улогата на сите чинители, нагласи директорот на Фондот за зелен развој, Борислав Костадинов, посочувајќи дека пред десетици години борбата со климатските промени воопшто не била во фокусот на интересирање во областа на банкарството.
- „Пред 15 години никој од нас немаше да верува дека климатските ризици ќе имаат суштинска улога на конференција за централни банки. Основата на климатските ризици се префрли од маргините во главен фокус и сега е во центарот на финансиската сфера“, рече тој и дополни дека минатата година беше најтопла во историјата, а годинава ќе биде нешто малку поладна од неа. Температурите се во пораст и поттикнуваат природни катастрофи.
Директни последици може да претрпат ценовната и финансиската стабилност, како и економскиот раст, подвлече првиот заменик-гувернерк на Централната банка на Германија, Сабине Маудерер: „Многу централни банки веќе интегрираат климатски ризици во финансиската супервизија и макропрудентите политики. Истовремено, бараат од банките да ги зајакнат своите модели и рамки за климатски ризици. Во Европа веќе има климатски стрес-тестови со цел подобро разбирање како климатските ризици можат да влијаат врз финансиската стабилност“.
На Конференцијата, во панел дискусиите искуствата од државите од каде што доаѓаат ги пренесоа претставниците на централните банки. Што се однесува до земјите од Западен Балкан, сите ги имаат почнато со рализација на активности, а заедничко е согледувањето – многу се поподготвени банките што се дел од европските банки, затоа што нивните можности се многу поголеми. И од аспект на реесурсите и од аспект на трошоците, затоа што зелената трансформација е скапа инвестиција. Сепак, како заеднички проблем, присутен и во ЕУ, е ниската достапност на податоците врз кои се градат плановите, се прават проценки и стратегии.