Пишува: Свето Тоевски
Ќе потсетиме што имал посочено Петре М. Андреевски уште во октомври 1993 година во интервју за тогашниот неделник „Пулс“ во врска со тоа што е најпотребно да се прави во такви мигови на притисоци врз Македонија: „Наместо да градиме национална програма, во која Македонија ќе биде со консензус наша определба, ние им даваме готови решенија на соседите за нивните национални програми, во кои е вклучена и нашата земја. Ние сме народ, кој е најподложен да се уништува себе си, народ кој ги претпочита туѓите вредности над своите. Сите наши соседи и денеска нѐ одрекуваат, и во исто време нѐ посакуваат. Како да не им е доволна нивната беда и како да не си се доволни самите себе. Во нас се уште некои гледаат монета за поткусурување. Србите и Бугарите со нашата историја ги пополнуваат своите празни места. Албанците бараат простор за живеење. Слободата се остварува и во тоа колку сме готови да ја браниме и од нашите слабости.“
За „Пулс“ Андреевски уште изјавил: „Грците имаат страв и срам од нас, што се претвори во параноја. Под тој притисок тие го извршија најголемиот геноцид во историјата на Европа над македонското население во Егејска Македонија. А долго време по 1913 година тој ист дел од Македонија, во нивните документи се водеше како ‘Новоосвоени територии’. Сега го бараат ексклузивното право над Македонија и нејзиното име. А Грција најмногу се прослави по нејзиниот пораз од Филип и Александар Македонски. Значи, како поразена земја. Таа сега е најголемиот противник на признавањето на Република Македонија. А Македонија има централно место во светската цивилизација: двете светски писма и еден од првите универзитети. Македонија е и библиска земја, таа е постара и од Европа.“
„Македонскиот народ е како пирејот – неуништлив“
Во 2000 година во интервју за весникот „Нова Македонија“, запрашан што би им советувал на Македонците, големиот македонски писател и патриот ќе истакне: „Да си ги вратат достоинството, храброста и вистината за себе!“
Во својот култен „Пиреј“, еден од најчитаните романи на поновата македонска книжевна епоха, кој е вистински споменик на македонската национална бит, Андреевски ја втиснува за навек во македонската книжевност и колективното национално помнење монументалната симболика и споредба на непокорливоста на македонскиот народ со неуништливоста на пирејот: „Пиреј е троскотна трева, а некои ја викаат и коштрева. Ама ти колку сакаш кошкај ја, корни ја, куби ја, таа пак не умира. Само малку да се допре до земјата и пак ќе се фати, ќе оживи, ќе потера. Ништо не ја ништи таа трева. … Племето наше е пиреј и не го крши ниедна војска, ниедна болест.“ Пишувајќи во овој роман за животот на двајца сопружници, Јон и Велика, и за нивните страдања за време на војните, Андреевски ги разработува и ги изнесува на маестрален начин својата основна идеја и порака дека Македонецот опстојувал и ќе опстојува, наспроти сите премрежиња и тешкотии низ витлите на времињата и невремињата.
Книжевните зборови на Андреевски се споменици на нашата македонска кауза и сведоштва за вистината за нас, Македонците
Во својата прочуена песна и истоимена стихозбирка „Дениција“ Андреевски ја опејува својата неизмерна љубов кон Дениција, со фигуративно посочување на ѕвездата Деница. Во патриотски стил Андреевски во одредени моменти во голема мера ја поврзува љубовта кон Дениција со својата љубов кон татковината, што предизвикува дилема: дали неговата првична намера е да ја опее својата љубов кон некоја жена, или, всушност, тој за сето време ја возвеличува својата татковина Македонија? Показ за веројатноста на оваа констатација се и овие три стиха од споменатата стихозбирка: „ Кога ја љубев Дениција, како да учествував во создавањето на првата Македонска Држава. / Во тебе беа границите на Целокупна Македонија / И јас дури те љубев ја љубев сета татковина.“
Петре М. Андреевски e еден од најдаровитите и најпопуларните македонски поети, романописци, раскажувачи и драмски автори. Во 1983 година бил претседател на Друштвото на писателите на Македонија. Во мај 2000 година бил избран како редовен член на Македонската академија на наукии уметности. Почина на 25 септември 2006 година во Скопје. Во 2007 година посмртно е одликуван со Орденот за заслуги за Македонија. Неговото книжевно творештво на Андреевски е разновидно и опфаќа: романи, поезија, раскази, драми, есеи и детска книжевност. Неговите дела се преведени на повеќе јазици: српски, хрватски, француски, романски, англиски, шпански, јапонски и т.н. Во 1984 и 2002 година биле објавени одбраните дела на Андреевски, во пет и во шест тома. Тој ги напишал романите: „Пиреј“ (1980), „Скакулци“ (1983), „Небеска Тимјановна“ (1988), „Последните селани“ (1997), „Тунел“ (2003) и „Бежанци (посмртно). Во делото на Андреевски се наредуваат стихозбирките: „Јазли“ (1960), „И на небо и на земја“ (1962), „Дениција“ (1968), „Дални наковални“ (1971), „Пофалби и поплаки“ (1975), „Вечна куќа“ (1987) и „Лакримариј“ (1999). Потоа, збирките на раскази: „Седмиот ден“ (1964), „Неверни години“ (1974), „Сите лица на смртта“ (1994) и „Боеми“ (посмртно). Од перото на овој македонски книжевен деец излегле и стихозбирките за деца: „Шарам барам“, „Касни – порасни“ (сликовница), како и книгата со драми (1984), во која влегуваат „Време за пеење“ и „Богунемили“.
Андреевски бил добитник на наградите: „11 Октомври“ (во 1968 година), „Браќа Миладиновци“ (двапати), „Рациново признание“ (двапати) и „Стале Попов“ (двапати). Македонската критика го прогласи романот “Пиреј“ како ремек-дело на македонската современа проза, а збирката „Дениција“ ја има означено како химна на вселенската љубов, химна на жената и татковината и како златна книга на македонскиот модернизам.
(крај)
(„Нова Македонија“)