Пишува: Свето Тоевски
Дел од основни елементи на „географијата на незадоволството“ во овие „развојно заборавени“ региони во Грција се и: (1) синдром на „оставени сами за себе“ – жителите во таквите погранични области сметаат дека нивните региони немаат иднина, чувствувајќи се игнорирани од централните власти во Атина, што доведува до негодување, (2) сериозен структурен економски пад – долгорочниот застој во традиционалните индустрии (земјоделство, мало производство) и неуспехот да се искористат новите економски трендови ги оставија овие области во „стапица за развој“, (3) чувство на „етничка исклученост“ – жителите на неразвиените региони, западнати во „развојна стапица“, не успеваат да имаат корист од европските „политики за кохезија“ или националните планови за економско закрепнување, што предизвикува и до чувство на „етничка исклученост“ од интегралните грчки државни екононско-развојни политики.
Редица економски анализи, студии и научни трудови за територијалните развојни диспаритети (територијален несразмерен развој) содржат интересни констатации, кои нудат материјал за сериозни размислувања… Пренесуваме дел од клучните наоди од тие анализи и студии. Врз основа на теориите на Андрес Родригез-Позе, „географијата на незадоволството“ значително се однесува на периферните региони во северна Грција, особено во областите населени со негрчко население. Овие области функционираат како „места што не се важни“, карактеризирани со структурен пад, висока долгорочна невработеност и чувство на напуштеност од страна на елитите на централната влада. Иако растот на националниот БДП на Грција се предвидува да биде околу 1,8% до 2% за 2026 година, овој напредок е просторно нееднаков. До април 2026 година, додека пошироката грчка економија покажува закрепнување, значајните регионални нееднаквости опстојуваат, при што овие погранични региони се соочуваат со акутна невработеност, што ги прави подложни на политичко разочарување.
Недостатокот на поврзаност со економскиот динамизам на големите урбани центри како Атина, или Солун, создава силно чувство на географска маргинализација, што се вклопува во моделот на Родригез-Позе за „географијата на економското незадоволство’. Малите и средни претпријатија како во Кукуш, Драма и Лерин, доживеаја значително преместување, или затворање на бизнисот, поради економската криза и повисокото оданочување во Грција во споредба со соседните земји, засилувајќи го чувството на локалниот економски пад.
Западна Македонија, уште поконкретно Кожани и Лерин, како регион е примарен пример за индустриски пад. Регионот е под силен притисок, поради процесот на декарбонизација и затворањето на рудниците за лигнит, што доведе до трајно губење на високи примања во индустрискиот сектор без соодветна замена во обновливи извори. Создаден е вакуум во локалната економија, бидејќи сѐ уште не се доволни инвестициите во „зелената енергија“ Иако не е населен само со Македонци, со негрчки малцинства, регионот на Западна Македонија е одличен пример за „стапица за развој“, поради брзото постепено укинување на производството на лигнит (јаглен), што доведува до високи стапки на невработеност (на пр., 19,7% во 2022 година). Брзиот премин од енергетски центар во област во економско-енергетско опаѓање поттикнува длабоко незадоволство и недоверба кон политиката на централната влада.
Од почетокот на 2026 година, и покрај националниот тренд на економско закрепнување, регионалните нееднаквости остануваат поларизирани. Иако Грција има корист од фондовите и инвестициите на ЕУ, „географијата на незадоволство“ опстојува на нејзината „регионална периферија“, вклучително и во регионите со негрчко население, што продолжува да го поттикнува незадоволството и фрустрациите кај тамошното население. Иако официјалната стапка на невработеност во Грција падна под 9%, во префектурите Лерин и Костур таа останува двоцифрена, особено меѓу младите, што поттикнува дополнителна емиграција. Традиционалната индустрија за крзно во регионот на Костур и натаму страда од долгорочните санкции кон Русија и промената на глобалните трендови, оставајќи го регионот без еден под поважните извори на извозни приходи.
Најновите дискусии на грчките економски експерти (како оние од IOBE, ELIAMEP и водечките универзитетски професори) кои го применуваат концептот на Андрес Родригес Посе за „географија на незадоволството“ во грчкиот контекст, содржат, сумарно, сериозни индикации и предупредувања.
Издвојуваме и цитираме дел од тие најважни индикации и предупредувања: (1) за „развојната стапица“ на периферните региони – „Грција во 2026 се соочува со двоен парадокс: додека националниот БДП расте, регионите како Западна Македонија и делови од Централна Грција остануваат ’заглавени во развојна стапица‘. Тие не се доволно сиромашни за масовна кохезиона (финансиска помош), но не се ниту доволно динамични за да привлечат инвестиции надвор од енергетскиот сектор., (2) за „местата кои не се важни“ – „Заедниците во овие подрачја, кои се соочуваат и со одлив, или губење на население, чувствуваат дека ’немаат иднина‘, која ја поттикнува ‘опасната регионална географија на незадоволство“, (3) за „територијалната нееднаквост и развојните диспаритети во Грција’ – „Тоа веќе не е само прашање на инфраструктура, туку на ’институционална напуштеност‘ на регионите, кои се судираат со сериозен економски пад во економската активност и во развојот. Ако грчката држава продолжи да инвестира само во Атика и Јужниот Егеј, ризикуваме запуштање на периферијата.“ – велат грчките економски експерти-застапници на концептот на Посе за „географијата на економското незадоволство“ во Грција, од која дали „случајно“ на удар е посебно македонското население во Егејска Македонија, во северна Грција.
(Авторот изнесува во колумната согледувања од сопствена економско-политиколошка анализа, кои не одразуваат ставови на ниедна политичка партија во Република Македонија, ниту на редакцијата на порталот „Експрес“)
(„Нова Македонија“