Колумни

Егејска Македонија меѓу „неважните места“ во Грција и чувство на „етничка исклученост“ кај Македонците од грчките економски политики

Концептот на „географијата на економско незадоволство“ на д-р Андрес Родригез-Позе, професор по економска географија во Лондонската школа за економија и политички науки, надополнет од други експерти и со „географија на политичко незадоволство“, во овие месеци од 2026 година е јасно видлив во редица региони и градови во Грција. Во оваа држава има зголемени територијални нееднаквости на регионите во нивниот економски развој. Кажано со терминологијата на Позе, во Грција тоа се „места кои не се важни“, „заборавени од далечните елити“ и упаднати во „развојна стапица“, што означува оневозможеност на развојот за односните региони.. Народски кажано, ваквите во значителна, или во голема мера „забаталени места“ се наоѓаат во северниот дел на Грција, во нејзините периферни, пригранични административно – управни региони Западна Македонија, Централна Македонија и Источна Македонија и Тракија. Станува збор за градовите и селата во регионите на: Лерин (Флорина), Костур (Касторија) Воден (Едеса), Кукуш (Килкис), Сер (Серес), Пазар (Јаница), Саботско (Аридеа) и Драма (Драма). Дали е „случајно“, или не е, тоа што овие „неважни места“ се, поправо, Егејскиот дел на некогашната етногеографска Македонија, но и тоа што, во нив, покрај други, живее и македонско население во поголема, или помала мера?!

5 минути за читање

Пишува: Свето Тоевски

Основни елементи на „географијата на незадоволството“ во овие „развојно заборавени“ региони во Грција се и: (1) појава „оставени сами за себе“ – жителите во таквите погранични области сметаат дека нивните региони немаат иднина, чувствувајќи се игнорирани од централните власти во Атина, што доведува до негодување; (2) сериозен структурен економски пад – долгорочниот застој во традиционалните индустрии (земјоделство, мало производство) и неуспехот да се искористат новите економски трендови ги оставија овие области во „стапица за развој“, што подразбира застој во развојот; (3) чувство на „етничка исклученост“ – жителите на неразвиените региони, западнати во „развојна стапица“, меѓу кои и Македонците, не успеваат да здобијат корист од европските финансиски „политики за кохезија“, или од  националните планови за економско закрепнување, што предизвикува кај нив и чувство на „етничка исклученост“ од интегралните грчки државни економско-развојни политики. 

Врз основа на концепцијата на професорот Андрес Родригез-Позе, „географијата на незадоволството“ значително се однесува на периферните региони во северна Грција, особено во областите населени со негрчко население, односно и со Македонци.

Овие области функционираат како „места што не се важни“, карактеризирани со структурен пад, висока долгорочна невработеност и чувство на напуштеност од страна на политичките елити и централната влада. Иако растот на националниот бруто-домашен производ на Грција се предвидува да биде околу 1,8 отсто до 2 отсто за 2026 година, овој напредок е просторно нееднаков. До април 2026 година пошироката грчка економија покажува закрепнување, но значајните регионални нееднаквости опстојуваат. Притоа, споменатите погранични региони се соочуваат со акутна невработеност, што ги прави подложни на политичко разочарување.


Недостатокот на поврзаност со економскиот динамизам на големите урбани центри како Атина, или Солун, создава силно чувство на географска маргинализација, што се вклопува во моделот на Родригез-Позе за „географијата на економското незадоволство’. Малите и средни претпријатија како во Кукуш, Драма и Лерин, доживеаја значително преместување, или затворање на бизнисот, поради економската криза и повисокото оданочување во Грција во споредба со соседните земји, засилувајќи го чувството на локалниот економски пад. 

Западна Македонија, уште поконкретно Кожани и Лерин, како регион е примарен пример за индустриски пад. Регионот е под силен притисок, поради процесот на декарбонизација и затворањето на рудниците за лигнит, што доведе до трајно губење на платите во индустрискиот сектор без соодветна замена во обновливи извори. Создаден е вакуум во локалната економија, бидејќи сѐ уште не се доволни инвестициите во „зелената енергија“ Иако не е населен само со Македонци, со негрчки малцинства, од овие причини регионот на Западна Македонија е одличен пример и за „стапица за развој“: брзото укинување на производството на лигнит (јаглен) доведува до високи стапки на невработеност (на пр, 19,7 отсто во 2022 година). Брзиот премин од енергетски центар во област во економско-енергетско опаѓање поттикнува длабоко незадоволство и недоверба кон политиката на централната влада. 

Од почетокот на 2026 година, и покрај националниот тренд на одредено економско закрепнување, регионалните нееднаквости се изразени: иако Грција има корист од фондовите и инвестициите на ЕУ, „географијата на незадоволство“ опстојува на нејзината „регионална периферија“, вклучително и во регионите со негрчко население, односно и со македонско население. Ова продолжува да го поттикнува незадоволството и фрустрациите кај тоа население. Иако официјалната стапка на невработеност во Грција падна под 9 отсто, во префектурите Лерин и Костур таа останува двоцифрена, особено меѓу младите, што поттикнува дополнителна емиграција. Традиционалната индустрија за крзно во регионот на Костур и натаму страда од долгорочните санкции кон Русија и промената на глобалните трендови, оставајќи го регионот без еден од поважните извори на извозни приходи.


Најновите дискусии на грчките економски експерти (како оние од IOBE, ELIAMEP и водечките универзитетски професори), кои го применуваат концептот на д-р Андрес Родригес Позе за „географијата на незадоволството“ во грчкиот контекст, од која дали „случајно“ на удар е посебно македонското население во Егејска Македонија, во северна Грција, содржат, сериозни индикации и предупредувања. Издвојуваме и цитираме дел од тие најважни индикации и предупредувања.

(1) Грчките економски експерти за „развојната стапица“ на периферните региони велат: „Грција во 2026 се соочува со двоен парадокс: додека националниот БДП расте, регионите како Западна Македонија и делови од Централна Грција остануваат ’заглавени во развојна стапица‘. Тие не се доволно сиромашни за масовна кохезиона (финансиска помош) од фондовите на ЕУ, но не се ниту доволно динамични, за да привлечат инвестиции надвор од енергетскиот сектор.

(2) Тие експерти, инаку застапници на концепцијата на професорот Позе, во врска со „местата кои не се важни“ во Грција истакнуваат: „Заедниците во овие подрачја, кои се соочуваат и со одлив, или губење на население, чувствуваат дека ’немаат иднина‘. Тоа  поттикнува ‘опасна регионална географија на незадоволство“.

(3) Грчките економски експерти околу територијалната нееднаквост и развојните диспаритети во Грција посочуваат: „Тоа веќе не е само прашање на инфраструктура, туку на ’институционална напуштеност‘ на регионите, кои се судираат со сериозен економски пад во економската активност и во развојот. Ако грчката држава продолжи да инвестира само во Атика и Јужниот Егеј, тогаш ризикуваме запуштање на периферијата.“ 

(Авторот изнесува во колумната согледувања од сопствена економско-политиколошка анализа, кои не одразуваат ставови на ниедна политичка партија во Република Македонија, ниту на редакцијата на порталот „Експрес“)

(„Нова Македонија“

 

 

Поврзани теми:

топ|избор|Егејска Македонија денес во Грција|„развојно заборавени региони“|„чувство на „етничка исклученост“ на Македонците|„географија на незадоволството“|проф.д-р Андрез Родригез Позе|Лондонска школа за економија и политички науки

Најнови вести од: Колумни

„Не“ за „евроинтегрирање“ ала „бугарски ластик“, ниту за „бугарски чевли“, што водат во „Санстефанска Бугарија“ во 1878!

Наместо ефтини провокации со „севернизирање“ на македонскиот национален идентитет, наместо тврдења дека „македонскиот јазик не постои“, или оти е „расипан западен дијалект на бугарскиот јазик, „научниците“ од Бугарија и нејзините највисоки државни и политички претставници треба да го прочитаат „Македонскиот речник од 16 век“ и да се осведочат во еден од најважните документи за постоењето и самобитноста на македонскиот народ, идентитет и јазик. Тоа е студија на италијанскиот лингвист Ќиро Ѓанели и францускиот славист-македонист Андре Вајан за македонскиот ракопис со 300 изворни македонски народни зборови, забележани во Костурско, во Егејскиот дел на Македонија – четири века  пред да тврди политичка и лажнонаучна Софија дека „македонските зборови се бугарски зборови“, оти „македонскиот јазик е регионална норма“, или „регионален дијалект на бугарскиот јазик“! Од една страна, дел од овие „научници“ си дозволуваат да се впуштаат во неодржливи фалсификати и негирања на јазикот македонски, чии говори во Суха, Висока и Зарово, кај Солун, ја дадоа основата на севкупната словенска писменост и основата на европската цивилизација преку мисионерското дело на браќата-Македонци Кирил и Методиј, македонските и сесловенски просветители. Од друга страна, некои од тие исти „научници“ гордо ги огласуваат на сите ѕвона своите „научни наоди“ дека и „Дракула говорел на чист бугарски јазик“!

Предупредата на Гане Тодоровски да не ја раздадеме одново Македонија, туку да ја домакедончиме!

„Требат тони грижи на појќе поколенија / за да се истријат тие петна / на срам од себеси, од себепремолчување. … /И ако така уште постоиме,  / не ќе постоиме! … / Толку се страхувам, некоја јанѕа ме јаде / да не би одново да Те раздадеме!“ – напиша Гане Тодоровски во својата монументална песна „Македонски монолог“ како негова пророчка предупреда до македонскиот народ уште во 1969 година. Уште тогаш тој кажа визионерски дека „не ќе постоиме, ако така уште постоиме, со себепремолчувања“ на сѐ што ни се случувало и што ќе ни се случува допрва. Тодоровски ни ги остава во завештание своето страхување и јанѕа дека треба и ние, денешните Македонци, силно да се страхуваме, јанѕа да нѐ јаде и нас, за да не ја раздадеме одново Македонија во име на „светлите европски перспективи“, кои ни ги нудат некои од надвор. Под услов да се откажеме овојпат трајно од своето колективно македонско „јас“, од својот идентитет, јазик, историја и култура.  Со секој свој стих, со секоја своја песна Гане Тодоровски се потврдува како еден од столбовите на македонската национална самосвест. На 22 мај 2026 година се навршија 16 години од неговото заминување од овој свет. Оваа годишнина е пригода за ново вдахновување со неговите поетски аманети до македонскиот народ, кому тој му го посвети својот живот и својата поезија, со која се извиши во блескавите врвови на македонската книжевност и култура. Овој великан на македонскиот национален идентитет, на македонската духовност, им остави на Македонците творештво и и вонвременски посланија, кои моќно извираат од него. Со ова Гане се впишува во колективната македонска меморија и како еден од поетско-духовните и национални светилници за македонската сегашност и иднина.

Францускиот „Манифест на македонизмот“ на Анри Барбис ја зрачи сто години вистината за самобитноста на македонскиот народ, идентитет и јазик во Европа

 „Навистина станува збор за една нација. Нација која има свој оригинален етнички карактер, свои традиции, свои стремежи, своја единствена и специфична личност.  Овој народ, на самата почва каде што се развил и опстојувал… се третира како збир на робови и злосторници.“ – има напишано големиот француски писател Анри Барбис во својата прочуена статија „Дали македонското прашање е навистина толку сложено?“ („La question macédonienne est-elle si complexe que cela?“), која е објавена во списанието „Балканска федерација“ на 1 ноември 1926 година. Во неа Барбис нагласил дека македонското население историски било вкоренето во Македонија, но му биле одземени основните национални права. Бугарите и Грците денес со фалсификати тврдат дека Македонците се „народ без историски корени“, а Барбис пред еден век јасно го кажал сосема обратното. Уште пред сто години тој зборува експлицитно за Македонците како посебна нација, а не како дел од друга балканска нација. Анри Барбис, големиот пријател на македонскиот народ, е роден на 17 мај 1873 година во Париз, а починал на 30 август 1935 година во Москва. Оваа статија е потсетување, но и чествување на неговата личност и промакедонско дело, кое одекнало силно во неговото време во срцето на интелектуална и политичка Европа и во Балканот. Но, делото на Барбис зрачи од пред еден век како своевиден француски „Манифест на македонизмот“ силно и денес во прилог на вистината за Македонија, за самобитноста на македонскиот народ, македонскиот идентитет, јазик, култура и историја.

Како некои Македонци говорат „маканглиски јазик“ и се откажуваат од духот на прадедовците и „единствената целосна татковина“!

Кога мало дете од 4 години – роден говорител на македонски јазик ќе каже „мало шипче“, наместо „мала овчичка“ (од англиски „sheep“ – овца), кога на родителите ќе им возврати со „уат?!“, наместо „што?!“, кога и зборовите за боите од англискиот јазик „грин“ („зелено“), „јелоу“ („жолто“) „ред“ („црвено“) ќе му излегуваат од устата попрво одошто соодветните македонски зборови  – примери што ги има чуено авторот на овие редови во говорната пракса во Македонија во последно време – тогаш на денешниов 5 мај, Денот на македонскиот јазик, најотворено и најискрено на себеси како македонски народ мора да си го поставиме прашањето: дали не само децата, туку и ние повозрасните започнуваме да говориме еден вид „маканглиски јазик“? А кога ќе го придодадеме кон претходните примери, кои ги има бездруго и многу повеќе, уште и фактот дека на детските родендени во Македонија многу повеќе се пее и се слуша „хепи брд ту ју, мај диар…“, одошто „среќен ти роденден, мое драго…), тогаш се отвора на овој празничен ден и второто длабоко вознемирувачко и алармантно прашање: кај ни оди нашиот мајчин македонски јазик, што се случува со него?!

Утврдувањето на македонската азбука на 3 мај 1945 – чин од немерливо значење за „бетонирањето“ на идентитетот и јазикот на македонскиот народ во светот

На денешен ден, на  3 мај 1945 година се случи еден од вајважните моменти во поновата политичко-национална и културно-јазична историја на македонскиот народ, со немерливо значење за затврдувањето на македонскиот јазик и идентитет на македонскиот народ во Балканот, во Европа и светот. Народната влада на Федеративна Македонија донесе решение за утврдување на македонската азбука која има 31 буква. Министерскиот совет на НР Македонија, по повеќемесечната работа на неколку комисии, врз основа на Резолуцијата на последната Комисија за јазик и правопис при Министерството за народна просвета, ја усвои македонската азбука, заснована врз фонетскиот принцип. Фонетскиот принцип значи дека за секој одделен глас во јазикот има буква во азбуката. На 5 мај азбуката се официјализира со Решение на Народната влада на Федерална Република Македонија. По два месеца  Министерството за просвета го озакони првиот правопис на македонскиот јазик.

Трифун Хаџијанев, прекалениот деец за македонската кауза и организатор на работнички штрајкови во Воденско, стрелан од германските окупатори на 1 мај 1944

На денешен ден, на 1 мај во 1944 година е убиен прекалениот деец за македонската национална кауза и револуционер Трифун Хаџијанев од страна на германските окупаторски власти во злогласниот затвор „Хајдари“ во близина на Атина. Заедно со група од 200 македонски и грчки антифашисти Хаџијанев е стрелан во знак на одмазда за убиството на еден германски генерал од страна на грчките сили на отпорот. Има силна симболика во фактот што македонскиот патриот-антифашист  Хаџијанев бил ликвидиран случајно токму на 1 мај, на меѓународниот Ден на трудот, посветен на борбата за зачувување и унапредување на правата на работниците: тој бил борец не само за националната, туку и за социјалната слобода и социјалните права на македонскиот народ во Воденско, во Егејска Македонија, денес во Грција. Во дваесеттите и 30-тите години од минатиот век Трифун Хаџи Јанев како синдикален функционер бил организатор и водач на повеќе работнички штрајкови во Воден. Денешната 82-ра годишнина од неговата смрт е соодветен повод за чествување и навраќање на животот и револуционерната дејност на овој македонски патриот и борец за слободата и идентитетот на македонскиот народ во Егејскиот дел на Македонија, денес во Грција.
Сите вести од Колумни

Најнови вести

To top