Колумни

Предупредата на Гане Тодоровски да не ја раздадеме одново Македонија, туку да ја домакедончиме!

„Требат тони грижи на појќе поколенија / за да се истријат тие петна / на срам од себеси, од себепремолчување. … /И ако така уште постоиме,  / не ќе постоиме! … / Толку се страхувам, некоја јанѕа ме јаде / да не би одново да Те раздадеме!“ – напиша Гане Тодоровски во својата монументална песна „Македонски монолог“ како негова пророчка предупреда до македонскиот народ уште во 1969 година. Уште тогаш тој кажа визионерски дека „не ќе постоиме, ако така уште постоиме, со себепремолчувања“ на сѐ што ни се случувало и што ќе ни се случува допрва. Тодоровски ни ги остава во завештание своето страхување и јанѕа дека треба и ние, денешните Македонци, силно да се страхуваме, јанѕа да нѐ јаде и нас, за да не ја раздадеме одново Македонија во име на „светлите европски перспективи“, кои ни ги нудат некои од надвор. Под услов да се откажеме овојпат трајно од своето колективно македонско „јас“, од својот идентитет, јазик, историја и култура.  Со секој свој стих, со секоја своја песна Гане Тодоровски се потврдува како еден од столбовите на македонската национална самосвест. На 22 мај 2026 година се навршија 16 години од неговото заминување од овој свет. Оваа годишнина е пригода за ново вдахновување со неговите поетски аманети до македонскиот народ, кому тој му го посвети својот живот и својата поезија, со која се извиши во блескавите врвови на македонската книжевност и култура. Овој великан на македонскиот национален идентитет, на македонската духовност, им остави на Македонците творештво и и вонвременски посланија, кои моќно извираат од него. Со ова Гане се впишува во колективната македонска меморија и како еден од поетско-духовните и национални светилници за македонската сегашност и иднина.

3 минути за читање

Пишува: Свето Тоевски

Поетски аманет „да ја дотераме татковината како милноина“

„Стиховите на Гане Тодоровски  извираат од неисцрпниот вруток на македонската почва и проблеснуваат пророчки, секавично со сиот свој сјај, естетски и идеен.“  – ќе нагласи и Раде Силјан за пораките од впечатливото творештво на Гане, но и за генијалноста негова како книжевен творец.

„Македонскиот монолог“ на Гане Тодоровски е негов дијалог со македонското минато, сегашност и иднина во името на македонскиот народ. Но и повик до секој од нас да поведе сам со себе свој личен „македонски монолог“ што ќе треба и што ќе мора да стори, заедно со сите други, за да кажеме „доста“ на раздавањата и продавањата на Македонија. Воспевајќи ја татковината, великиот македонски поет-родољуб во „Македонскиот монолог“ му остава поетско завештание на секое македонско поколение да ги вложува сите свои усилби, „за да ја дотераме Родината како милноина“: „Родино, / сета дарба што ја носам… / ќе Ти ја завештам во трајна своина / оти нам ќе ни бидат недоволни нашите години / за да Те дотераме како милноина.“

Доста беа молк и голтање „горчливи голтки“ во македонското битување!

Во 1970 година во песната „Фуснота без повод“, која е дел од стихозбирката „Горчливи голтки непремолк“, Гане Тодоровски упатува нов вонвременски повик до Македонците овојпат за заедничко „домакедончување на Македонија, за да живеат живите“, наместо нејзино размакедончување. Повик и заради освестување дека е потребен непремолк наместо молкот и голтањето „горчливи голтки“ во македонското битување: „Живите треба да живеат, мртвите ќе починуваат… / Ој, Македонијо, / колку ли уште ни треба / за да те домакедончиме!“

Гане ја смести во националната книжнина и македонското колективно паметење и својата бележита песна „Македонски јазик“, во која го опејува вдахновено и бунтовно „возбудливиот здив на татковината“ – нашиот мајчин јазик: „Се откорна ти како борбен вик / на востанатиот наш бунтовник / што прв ја презре ропската мирнотија! Низ тажачки се раздипли в клет збор, / закремене низ корав непокор / ко завет свет на тие што нè родија / Ти возбудлив здив на татковината!  / и биди верен вардач на сиот народ наш, / на молитва татковинска да прилегаш … / воздишко низ која првпат сме заплакале!“

Постигањата во македонистиката како долгогодишен професор на Филолошкиот факултет „Блаже Конески“ го вбројуваат Тодоровски меѓу најистакнатите дејци во славистичките кругови во Европа и светот. Како член на Македонската академија на науки и уметности е избран во 1997 година. Напишал 12 книги со поезија, кои оставиле длабока трага во летописот на современата македонска литература. Неговите први стихови датираат од времето на Втората светска војна. Во нив се огледа тематскиот и стилски печат на една епоха, во која се прават првите чекори кон македонската самостојност и слобода.  Академик Гане Тодоровски е истакнат преведувач на современата балканска и светска поезија на македонски јазик.   Тој беше пасиониран истражувач на македонскиот книжевно-историски 19 век. Ги толкуваше делата на нашите претходници не само како документи и сведоштва за минатото, туку и како активни вообликувачи на нашиот современ литературен израз и на македонската национална свест.

Во 1995 година Гане го напиша „Заветот“ како тестамент да биде погребан во селото Кожле, од каде што потекнуваат неговиот дедо и прадедо, и наместо посмртен говор да му биде прочитана оваа песна. Тоа е во вистинска смисла на зборот последна заветна песна за македонскиот народ, бидејќи Тодоровски Гане со својот последен македонски поетски здив ќе му остави трајно послание  на својот народ секогаш да се бори за својот опстој и  „да тече време македонско, да блика“, како што напишал во „Завет“.

(„Нова Македонија“)

Поврзани теми:

Да не ја раздадеме одново Македонија|туку да ја домакедончиме|топ|избор|Гане Тодоровски 16 години од смртта|Македонија македонски јазик Македонци

Најнови вести од: Колумни

(2) Петре М.Андреевски до македонскиот народ – „пирејот што не може да се уништи“: Да изградиме програма, во која Македонија ќе ни биде заедничка определба на сите нас!

Денес  не само Бугарите, туку и „цивилизираните“ Европејци од Брисел и други политички моќници од Европа  запнале по секоја цена, со ултиматуми, закани и диктати да го менуваат Уставот на Македонија, со сесрдна помош на редица нивни домашни послушници, кои се во функција на туѓи антимакедонски агенди. Делото и сите јавни истапувања на генијалниот книжевен растајнувач на македонската национална судбина Петре М.Андреевски се моќен одговор на сите тие ултиматуми, закани и диктати во името и на македонскиот народ. Денес, на 25 јуни се навршуваат 92  години од раѓањетo на овој волшебник на македонската прозна и поетска реч, едновремено и извишен национален мислител, роден во 1934 година во демирхисарското село Слоештица. Оваа годишнина е можност за навраќање кон неговото книжевно дело, кое претставува исклучителен придонес за развојот и зацврстувањето на македонскиот дух и за одбрана на македонската национална самобитност.

(1) Петре М.Андреевски: Ние, Македонците сами си ја пишуваме историјата со македонската вистина, а не други со лаги, кои нема да ни ја контролираат македонската свест!

„Браќа и сестри, бидете на штрек! Не срамете се од ништо, што е наше. Презирајте ги оние, кои ни го присвојуваат името, но и црквата, јазикот и писмото, што ги позајмиле од нас. Презирајте ги сите оние, што сакаат да ни ја предодредат нашата историска приказна, која се крепи на толку многу гробови. Знајте дека во таа приказна се заложени сите наши државотворни темели и сето свето наследство. Историјата е еден отворен процес кој постојано се допишува. Ние, Македонците, сакаме да ја пишуваме таа историја само со своето македонско писмо и само со својата македонска вистина!“ – има кажано уште во 2003 година генијалниот книжевен растајнувач на македонската национална судбина Петре М.Андреевски во својот „Македонски манифест“. Овие зборови се негово вонвременско послание, но и завештание до сите македонски поколенија да ја бранат својата автентична македонска национална историја од сите оние што ја искривуваат, што ја фалсификуваат и кои сакаат дури и да ја присвојат, како Бугарите со нивните самоизмами за наводната „заедничка историја“ на македонскиот и бугарскиот народ. Денешната 92-ра годишнина од неговото раѓањетo на Андреевски – на 25 јуни 1934 година во демирхисарското село Слоештица – е нова можност за навраќање кон неговото книжевно дело, кое претставува исклучителен придонес за развојот и зацврстувањето на македонскиот дух и за одбрана на македонската национална самобитност.

„Зборникот на Миладиновци“ – „евангелие“ на македонизмот и јазичен чувар на идентитетот на македонскиот народ веќе 165 години

Еден од најзначајните чувари и своевидни пишани споменици на македонскиот национален, јазичен и културен е делото „Зборник на браќата Миладиновци“, кое е објавено на денешен ден, на 24 јуни 1861 година. Тој ден првите примероци од зборникот ја напуштиле печатницата на во Загреб и им биле испорачани на претплатниците. Во овој Зборник на 538 страници на голем формат се објавени вкупно 660 песни, од кои 584 македонски и 76 бугарски. Покрај 584-те македонски песник, зборникот има и 14 детски игри, неколку народни обичаи од разни места во Македонија, 8 верувања, 16 преданија, извесен број лични имиња, 50 пословици и 104 гатанки. Македонските песни се поделени во групи: самовилски, други стари, црковни, јуначки, жаловни, смешни, љубовни, свадбени, лазарски, жетварски, песни за Водици, за Ѓурѓовден… Сите тие песни потекнуваат од разни краишта на Македонија (Струга, Охрид, Битола, Прилеп, Велес, Дебар, Кукуш, Костур и др.). Овој монументален зборник со своето богатство од песни и традиции е еден од основните и најважни темели на македонското народно творештво. Тој претставува капитално и епохално дело за македонскиот народ. М. Цепенков го чувал дома и го нарекувал „второ вангелие“. Кажано со речникот на Цепенков, „Зборникот на Миладиновци“ е и своевидно „евангелие на македонизмот и на македонскиот идентитет! Оттука и браќата Миладиновци се дел од основните столбови, врз кои се потпираат културното наследство и македонскиот јазик.

Нобеловецот Анатол Франс уште во 1903 кажа дека „каузата на Македонците е кауза на европската цивилизација“, која сега Софија сака да ја претвори во бугарска кауза! (3)

„Каузата на Македонците е кауза на европската цивилизација! Оставајќи еден народ да биде колен, Европа извршува морално самоубиство!“ – кажал интелектуалниот џин на Франција и нејзината морална совест, книжевникот – нобеловец Анатол Франс на величествениот митинг среде Париз (во некои извори се споменува и Женева) на17 март 1903 година. Митингот бил одржан заради поддршка и за Македонија и за земање на македонскиот народ во заштита од страдањата во тогашната Турска империја.
Сите вести од Колумни

Најнови вести

To top