Колумни

Како некои Македонци говорат „маканглиски јазик“ и се откажуваат од духот на прадедовците и „единствената целосна татковина“!

Кога мало дете од 4 години – роден говорител на македонски јазик ќе каже „мало шипче“, наместо „мала овчичка“ (од англиски „sheep“ – овца), кога на родителите ќе им возврати со „уат?!“, наместо „што?!“, кога и зборовите за боите од англискиот јазик „грин“ („зелено“), „јелоу“ („жолто“) „ред“ („црвено“) ќе му излегуваат од устата попрво одошто соодветните македонски зборови  – примери што ги има чуено авторот на овие редови во говорната пракса во Македонија во последно време – тогаш на денешниов 5 мај, Денот на македонскиот јазик, најотворено и најискрено на себеси како македонски народ мора да си го поставиме прашањето: дали не само децата, туку и ние повозрасните започнуваме да говориме еден вид „маканглиски јазик“? А кога ќе го придодадеме кон претходните примери, кои ги има бездруго и многу повеќе, уште и фактот дека на детските родендени во Македонија многу повеќе се пее и се слуша „хепи брд ту ју, мај диар…“, одошто „среќен ти роденден, мое драго…), тогаш се отвора на овој празничен ден и второто длабоко вознемирувачко и алармантно прашање: кај ни оди нашиот мајчин македонски јазик, што се случува со него?!

Пишува: Свето Тоевски

Пред неколку месеци највисок државен функционер од извршната власт на средба со новинарите, образложувајќи некој нов предлог-закон, кажа: „Треба да се чуе и мислењето на стејкхолдерите!“ Наместо мислењето на „засегнатите страни“, посегна функционерот по англискиот збор и ни ја „збогати“ македонската јазична пракса. Во англискиот јазик постои правило и пракса да не се употребуваат сврзници, а тоа наголемо и кај нас се презема, па наместо да кажат редица планинари „Се искачив на планината!“, слушаме од повеќемина од нив „Ја искачив планината!“

Пред две години во најавата на една популарна телевизиска емисија, наменета за младите, можеше да се чуе најавувачот кога се дере: „Голден самаар!“ Е, сега, остана нејасно: дали насловот на емисијата бил „Златен самар“, ова самар што им се става на грбот на магарињата и коњите, или бил „Златно лето!“?! Исчепатеното изговарање „понаанглиски“, на англискиот збор „summer“ – „лето“ од насловот на емисијата призвучи на македонски како „златен самар“, сеедно дали магарешки,  или коњски! А зошто не можело убаво и симпатично да се нарече таа емисија само на  македонски јазик „Златно лето“?  Оваа редица на примери ќе ја дополниме и со една телевизиска реклама, која една телекомуникациска компанија ни ја нуди овие денови својата интернет и друга услуга под специјална назнака: „Анлимитид“. А не може ли на македонски да се кажело: „Неограничено“?Прекумерната употреба на англискиот јазик во македонскиот јазик веќе задобива белези на стихија и закана посебно за создавањето и усвојувањето на кодот на мајчиниот јазик кај најмладото поколение, кај дечињата од предучилишна возраст. Англицизмите стануваат сериозна угроза за македонскиот јазик. Нормално е и природно нашиот јазик да восприема нови странски зборови и да ги проширува со нив своите изразни можности, во дадениот случај и од англискиот со оглед на неговиот статус како глобален, светски јазик број еден. Но не е во ред кога во умот на дете од најмала возраст најпрвин му навираат англиски „шипчиња“, наместо македонски „овчички“. Не во ред кога со прекумерната и некритичка употреба на англицизмите постојните македонски зборови и изрази се отфрлаат и со времето стануваат архаизми, застарени и заборавени, „непотребни“ зборови. Не е во ред и недозволиво е кога се нарушува не само лексиката (зборовниот фонд) на македонскиот јазик, поради англицизмите и воопшто странските зборови, туку и неговата граматика, правилниот збороред, кога правоговорот ни станува кривоговор.

Овде ќе потсетиме на две мисли-своевидни вонвременски јазични аманети на двајца великани на македонскиот јазик. „Милост кон нашијо народен јазик требит да имаме и није, ако сакаме да останиме верни на дуот на нашите прадедовци. Милоста кон народнијо јазик јет наш долг и наше прао. Ние сме должни да милуаме нашиот јазик, зашчо тој јет наш, исто така, као шчо ни јет наша таткоината ни.“ – има кажано Крсте Мисирков пред 120 години. „Послушајте, Македонци! Јазикот е нашата единствена татковина. Сѐ додека го чуваме, го негуваме, го вардиме, го гледаме јазикот наш македонски – ќе може да сметаме дека ја имаме и татковината. Како куќа, како дом, како огниште.“ – рекол пред неколку децении Блаже Конески, покрај Мисирков, вториот кодификатор на македонскиот јазик и негов практичар и теоретичар – столб.Колку милост пројавуваме ние кон својот мајчин јазик, колку сме верни на духот на нашите прадедовци, кога не мал број од нас, говорители на „маканглискиот јазик“, како да се повеќе верни кон прадедовците на денешните Англичани и на нивниот англиски јазик, одошто на своите претци и на својот сопствен јазик? Колку ние го вардиме јазикот насушен наш македонски од англиските јазични угрози – и  не само од нив! – колку го негуваме? Можеме ли да кажеме дека својата „единствена целосна и неподелена татковина“ ја имаме и натаму во полна мера како своја „куќа, како дом, како огниште“? Или, без да сфатат, постапно поединци стануваат „јазични номади“, „јазични бестатковинци“, со оглед дека го „набркуваат“ сѐ повеќе од својата говорна пракса сопственото основно средство за комуникација, по кое идентитетски се изделуваме како македонски народ во Балканот, во Европа и светот?

Како што Мисирков велеше дека „свето право и долг на секој Македонец е да го милува својот јазик“, така и Конески повикуваше на борба против инфериорноста во поглед на сопствениот јазик. Конески ја пројавуваше честопати својата загриженост за македонскиот јазик, предупредувајќи дека од самите Македонци зависи колку ќе им биде загрозен, или не, мајчиниот јазик: „Од нас зависи дали нашата јазична средина ќе биде загрозена или не.“ – категорично велеше нашиот јазичен гениј од Небрегово.  Согласно и со Мисирковото „лингвистичко завештание“ „речничкиот материјал да јет собрајне от сите македонцки наречиа“ во врска со дооформувањето на речникот на книжевниот јазик, Конески своевремено посочи на богатството содржано во „лексичкиот резервоар“ и на македонскиот народен гениј, создавано низ вековите. Тој укажа на потребата во тој литературен јазик „да дојде до поголем израз речничкото богатство на народниот јазик и живите начини на зборообразување во него“. Односно, зборовниот фонд на македонскиот јазик да продолжува да се збогатува и на тој начин што одделни народни зборови ќе започнат да развиваат нови, дополнителни, или апстрактни значења. 

А не ние да употребуваме на секој чекор „фокус и дефокус“ (наместо „насоченост“, „пренасочување на вниманието“) „вин – вин решение“ (наместо „решение од кое сите добиваат“), „имплементација“ (наместо „спроведување“), „инклузија“ (наместо „опфаќање“, „вклучување“), „Сејф сити“ (наместо „Безбеден град“), „наратив“ (наместо „поглед, „став“)… И уште „мал милион“ англицизми, од кои малку – помалку почнува да ни „егзитира“ мајчиниот јазик, да кажеме и ние во стилот на „англизираните“, „интернационализирани“ македонски доктори, кога кога на семејството на некој починат ќе му кажат „Вашиот егзитираше!“, наместо да му кажат „Умрел!“, па да ги разбере и живиот и умрениот Македонец!

„Ние треба да се обрнеме кон народниот јазик, да се прашаме дали ни е во него сè познато од зборовите, што можат да изразуваат одредена апстрактна содржина, и дали не можеме во ред случаи по патот на творење нови зборови од корени и наставки дадени во народниот јазик да го доизградуваме речникот на литературниот јазик.“ – кажа Конески уште во 1967 година, но кој да му обрне внимание денес.

Денес, на овој 5 мај, Денот на македонскиот јазик, ќе заклучиме дека е конечно време да кренеме силна  јазична тревога на сите општествено-политички и еспертско-професорски рамништа и да удриме на сите возможни „јазични камбани“: да го земеме својот мајчин јазик во заштита, во своја милост, да ја сопреме оваа цунами-навалица на англицизми, на странски зборови. Доста е, премногу е. Повикани се и обврзани Советот за македонски јазик ,Владата на Република Македонија, Институтот за македонски јазик, филолошките факултети во Скопје и Штип, сите надлежни општествено-политички чинители, да пристапат кон осмислување серија најитни мерки за запирање на „јазичната дембелаана“, на катастрофалниот пад во јазичната (не) култура. За преземање  ефикасни мерки во јазичната политика, за да се учат македонските дечиња најпрвин на јазикот на своите татковци, дедовци и прадедовци, политичарите да престанат да се „расфрлаат“ со англиските и други странски зборови, а и новинарите, уредниците и лекторите во медиумите да обрнат најголемо можно внимание на македонската лексика, на македонската граматика, на македонскиот правоговор и веќе заборавеното трисложно акцентирање во телевизиските и радиски емисии.

 

 

 

Најнови вести од: Колумни

„Рамковниот“ и „преспанскиот инженеринг“ на Уставот од 17 ноември 1991 со 36-те амандмани за 35 години целосно ја урнисаа македонската „уставна приказна“ (4)

Првиот устав на независна Македонија од 17 ноември 1991 година е од редот на така наречените „национални устави“. Во најголемиот број негови суштински елементи тој беше на исто ниво и содржински и во поглед на содржаните принципи како и 165 од вкупно 189 национални устави во светот. Во изминатите 35 години до денес извршени се осум пати дури 36 амандмански  интервенции во уставот, од што двапати во преамбулата, во 2001 и 2019 година:  никаде во ниеден устав на ниедна држава во светот не се вршени упаѓања во преамбула со амандмани. Ова што се случувало со македонскиот устав од 1991 година. по барање на Грција во 1992 година, потоа „рамковниот инженеринг“ во 2001 година и бришењето на националниот, асномски карактер на Македонија како држава, па „преспанскиот инженеринг“ и бришењето дури и името Македонија на државата со амандмани во преамбула, сето тоа доволно јасно говори каков е сегашниот устав. Тој е сега идентитетски обезличен, со избришана државотворност на македонскиот народ и на неговите врски со матичната држава, за која војувал, со присилно „ампутирани“ врски и со Македонците во соседните држави како тамошни малцинства.

Уставни измени во 2001: Треба да се спречи Македонија и целосно да ја изгуби својата „македонска душа“ како држава! (3)

Ноемвриските уставни амандмани од 2001 година „инсталираа“ „фабрички дефект“ во функционирањето на политичкиот систем преку воведувањето на „консензуалната“, „договорна демократија“, предвидена да ја практикуваат „етничките поглавари“ на Македонците и Албанците. Експертите посочуваат дека таквата „договорна демократија“ ја претвори Македонија во непрогласена „двонационална држава“ со „отворена перспектива“ наместо унитарна држава да стане и „двокантонална федерација“, или можеби и конфедерација. Сегашната претседателка на Република Македонија Гордана Силјановска-Давкова учествувајќи на една научна расправа во МАНУ пред 19 години, тогаш како професорка по уставно право и уставен систем, констатираше дека „во 2001 година врз македонската држава беше спроведен рамковен и уставен инженеринг во режија на меѓународната заедница“. Силјановска-Давкова уште тогаш имаше изнесено предупредување дека е реална заканата „Македонија да стане ‘држава без душа“.

Врвни светски експерти предупредуваат дека со уставните измени од 2001 Македонија може да стане „македонско-албанска држава“! (2)

На 16 ноември 2001 година Собранието на Македонија ги прогласи 15-те амандмани на уставот, кои произлегоа врз основа на Охридскиот рамковен договор од 13 август 2001 година. Амандманите 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16 и 17 станаа составен дел на највисокиот правно-политички акт на Македонија. Овие 15 амандмани на уставот на Македонија од 16 ноември 1991 година означија длабоки и суштински, тектонски промени во уставниот поредок и политичкиот систем на државата. Македонија престана да биде национална држава на македонскиот народ. Во новата преамбула, наметната со масивната надворешна интервенција на меѓународниот чинител, беа ревидирани историската меморија и историската вистина за државотворноста на македонскиот народ, потврдена со одлуките на Првото заседание на АСНОМ од 1944 година. Тие уставни промени од 16 ноември 2001 година, како што нагласуваат уставните и други експерти во своите научни студии, можат да бидат причина во одредени услови сегашното унитарно државно устројство да биде заменето со двонационален државен концепт, македонско-албански.

Лиав Оргад и Виолета Ачковска: Уставните измени од 2001 ги “избришаа“ Македонија како држава на македонскиот народ и придобивките од АСНОМ! (1)

 На 16 ноември 2001 година Собранието на Македонија ги прогласи 15-те амандмани на уставот, кои произлегоа од Охридскиот рамковен договор од 13 август 2001 година. Амандманите 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 13, 14, 15, 16 и 17  станаа составен дел на највисокиот правно-политички акт на Македонија. Овие 15 уставни амандмани на уставот од 16 ноември 1991 година означија длабоки и суштински, тектонски промени во уставниот поредок и политичкиот систем на државата. Македонија престана да биде национална држава на македонскиот народ. Првпат во историјата на конституционализмот е сменета една преамбула без да се донесе нов устав.

Повикот на Виктор Берар до Хелените од 1904 да ја согледаат големината на Македонската идеја, а тие сега „слават 114 години од ослободувањето на Костур“! (1)

Со активности на највисоко државно рамниште, но и со други настани во поширокиот костурски регион во Егејска Македонија, денес во Грција, од 8 до 28 ноември 2026 година се „прославува 114-тата годишнина од ослободувањето“ на инаку македонскиот град Костур. Во Првата Балканска војна грчката војска влегува во него на 11 ноември 1912 година без никакви борби со турската војска. Всушност, дали сега се „слави ослободувањето“ на Костур не од Турците, туку од Македонците така што се бришат секакви какви траги од постоењето македонско население, македонски јазик и идентитет, македонска свест?! Александар Грличков токму на денешен ден, на 14 ноември 1961 година во улога како претседател на Извршниот совет на НР Македонија остро ја нападнал Атина дека нејзина „крајна цел е да ја избрише македонската национална самосвест кај Македонците во Грција“. Додека Грците и Бугарите упорно повеќе од еден век го негираат идентитетот и јазикот на македонскиот народ, Виктор Берар како дел од француската интелектуална елита во своето време уште пред 122 години јасно и гласно ќе им укаже ним дека постои не само македонски народ, туку и Македонска идеја! „Грците упорно го негираат постоењето на Македонската идеја, но би било подобро да ја согледаат нејзината големина и нејзините изгледи за иднината! Грците и Бугарите ќе изгубат премногу со будењето на македонското чувство!“ – напишал Берар (10.8.1864-13.11.1931) во својата прочуена студија „За Македонија“ („Pro Macedonia“) од 1904 година.

„Непостојниот“ македонски јазик и идентитет во концепцијата на Антоан Меје за „новата Европа“ – 26 години пред АСНОМ и кодификацијата (2)

Од денешна перспектива, придонесот на Меје може да се оцени на неколку нивоа. На балканско ниво неговото дело претставува аргументиран научен отпор кон обидите македонските говори целосно да се подведат под српскиот, или бугарскиот јазичен концепт. На европско ниво неговото значење произлегува од фактот што оваа анализа ја објавува еден од најугледните европски лингвисти, во Париз, во дело посветено на јазичната карта на Европа. Македонија  и македонскиот јазик на тој начин стануваат предмет на разгледување во поширока европска научна дискусија за јазиците, нациите и државите.

Придонесот на Антоан Меје за светското признавање и афирмација на македонскиот јазик како белег на македонскиот идентитет уште пред 108 години!

„Дијалектите на Македонија се дел од јужнословенската група. Заправо тие не се ниту српски, ниту бугарски, особено ако се мисли на пишаниот бугарски јазик, кој се засновува врз дијалекти, доста оддалечени од македонските дијалекти.“ – нагласил Антоан Меје во својата знаменита научна студија „Јазиците во Нова Европа“, објавена во Париз во 1918 година. „Дијалекти на Македонија“ и „македонски дијалекти“ вели овој јазичар 26 години пред да биде македонскиот јазик „измислен од Тито и искован врз основа на бугарски корени“. Денес се навршуваат 160 години од раѓањето на овој врвен европски и светски јазичар. Ова е соодветен повод за ново навраќање кон неговиот научен придонес кон одбраната и афирмацијата на македонската јазична и идентитетска самобитност на европскиот континент и во светски рамки.

Делото на Видоески наспрема „Бугарскиот договор“: дали е време во 2026 Македонија да постапи како Бугарија со „Бледскиот договор“ во 1949?! (2)

Грандиозното научно дело на дијалектологот Божидар Видоески не само што ги урива сегашните бугарско-грчки фалсификати и оспорувања на македонскиот јазично-идентитетски комплекс, туку и отвора сериозен простор за дилема: дали нема, или можеби и има право Република Македонија, согласно и со меѓународното право и неговиот врховен принцип „јус когенс“ да постапи денес со „Бугарскиот договор“ еднакво како што постапи Бугарија со „Бледскиот договор“ во 1949 година – како Бугарија согласно со нејзините „бугарски државни и национални интереси’, така и Македонија согласно со своите државно-национални интереси?! Зашто, великанот на македонската дијалектологија аргументирано докажа дека македонскиот јазик е столб на македонскиот идентитет и сиот свој живот го бранеше тој идентитетски столб, кој е денес загрозен со бугарските евроинтеграциски уцени и ултиматуми.

To top