Колумни

Шатев: Солунските атентатори се највишата пројава на човечкиот индивидуализам, што ги крои судбината и цврстината на наредните македонски поколенија!

Под мотото „Чествување за бесмртните“ Општина Велес денеска ја одбележа 123 годишнината од Солунските атентати и саможртвата на гемиџиите за Македонија. Со серијата бомбашки напади, изведени од 28 април до 1 мај 1903 година во Солун, младите интелектуалци, повеќемината велешани, сакаа да ѝ го свртат вниманието на Европа кон Македонија, поробена од Турците. Павел Шатев, единствениот преживеан од сите нив, во своите „Спомени“ ќе запише: „Таму, во урнатините на македонската столица Солун, Гемиџиите сакаа да ги збришат и своето месо и своите имиња, оставајќи ги да живеат над нивните останки македонскиот дух за слобода и благосостојба и копнежите за светли дни… Солунските атентатори се највишата пројава на човечкиот индивидуализам, којшто ја крои судбината, но и цврстината на наредните македонски поколенија“.

28. април 2026. — 16:57 5 минути за читање

Пишува: Свето Тоевски

Денес во Велес одбележани 123 години од изведувањето на Солунските атентати

Солунските атентатори сакаа да ја потресат совеста на Европа за судбината на поробениот македонски народ

На 28 април околу пладне во близина на солунското пристаниште Павел Шатев го потопува со динамит францускиот брод „Гвадалкивир“. Оваа акција излегла двојно успешна, бидејќи бродот бил запален, а патниците сите до еден спасени. Истата вечер Димитар Мечев, Илија Трчков и Милан Арсов поставуваат динамит на железничката пруга Истанбул-Солун и го онеспособуваат возот. И при оваа акција нема жртви, но е предизвикан хаос во железничкиот сообраќај. На 1 мај, на последниот ден од Солунските атентати, се извршуваат две неуспешни акции. Кирков прави обид да ја крене во воздух солунската телеграфско-поштенската станица, но е убиен од стражарот, а Цветко Трајков прави обид да го убие солунскиот валија Хасан Фехми паша. Откако не успева, атентаторот се самоубива активирајќи бомба. Бомбашките напади врз објекти на европскиот капитал во Турција, во Солун, како и врз државни објекти во градот, ги потресоа Солун, Турската Империја и цела Европа.

Младите Македонци – гемиџии сметаа дека на таков начин ќе ја заинтересираат европската јавност за состојбата во Македонија и оти преку нивните поединечни акции ќе ги натераат големите сили да интервенираат во прилог на ослободувањето на нивната татковина од турското владеење. Атентатите во Солун првенствено беа насочени против европските сили и нации, незаинтересирани за праведното решавање на македонското прашање, како и против европските институции, заради закана и казна, поради невмешувањето во решавањето на судбината на Македонија и македонскиот народ.

Јордан Поп Јорданов-Орцето: „Сакам и со својата смрт да бидам во полза на делото – ослободувањето на нашата скапа и сакана Македонија“

„Сакана Кате, немам право да се врзувам со тебе. Јас не си припаѓам себеси, а на делото, кое што беше цел и смисла на мојот живот. Да работам и да умрам за слободата на мојот народ, на мојата сакана ценета Македонија. Сигурно ќе прашаш: Неопходно ли е да умрам? За мене нема друг излез. … Да умрам за мене е врховна повелба на мојата совест. Зошто ми е живот лишен од слобода? Не, претпочитам да умрам! Со мојата смрт ќе им го фрлам мојот безграничен презир на непријателите, на поробувачите на мојата татковина. Орце, првиот и последен од гемиџиите, од самооткажаните“, овие зборови се дел од претсмртното љубовно писмо што Јордан Поп Јорданов-Орцето го напиша во 1903 година и кое ѝ го остави на својата девојка. Тој е македонскиот револуционер анархист, член на илегалниот кружок на гемиџиите-Солунски атентатори.

Нивните акции немаа никаква поврзаност со вистинскиот тероризам, сфатен во денешната смисла на овој збор. Димитар Мечев-Мечето, Константин Кирков, Илија Трчков, Владимир Пингов, сите од Велес, Павел Шатев од Кратово, Марко Бошнаков од Охрид, како и другите гемиџии, како своја цел имаа само објекти, но не и да жртвуваат невини човечки жртви. Тие го жртвуваа само сопствениот живот. Оваа група македонски патриоти удираа по совеста на цивилизирана Европа во името на еден народ потиснат во ропство. Сите тие беа млади луѓе што веќе се беа простиле од животот и го имаа пуштено својот животен чун, својата гемија, во бурното турско и европско море, всушност и не сакајќи да го извадат потоа на брегот, туку беа со намера да го разбијат саможртвено на карпите, за да ги разбудат европските нации да ѝ се смилостиват на судбината на македонскиот народ. Познато е како „милостиво“ европските сили, пред сѐ Бугарија и Грција, го „решија“ прашањето на македонската судбина во 1913 година со Букурешкиот договор…

Записи на Павел Шатев во својот „Осврт по повод Солунските атентати“: Служители на идејата, но не и на славата

Во 1923 година единствениот преживеан Павел Шатев во својот „Осврт по повод Солунските атентати“ запишува: „…великите македонски покојници во Солун беа се заколнале да не оставаат свои портрети, затоа што сакаа да бидат служители на Идејата, но не и на славата. Таму, во урнатините на македонската столица Солун, Гемиџиите сакаа да го збришат и своето месо и своите имиња, оставајќи го да живее над нивните останки суштествениот македонски дух за слобода и благосостојба и копнежите за светли дни. … Од моментот кога Орце го запали фитиљот во Отоманската банка – од тој момент имињата на тие скромни безумници се понесоа како симбол на македонскиот хероизам, на македонската посветеност, одекнаа во сите потајни катчиња на македонската душа, за да станат првите светци на македонската револуција…“

Шатев ќе го дополни и следново во врска со солунскиот саможртвен крик на македонските посветеници, слободата и животот на Македонија и нивното политичко и национално тестаментално завештание за сите наредни македонски поколенија: „Македонскиот идеал во лицето на Солунските атентатори беше достигнал врвна кулминација, каква што ретко, дури и никако не се сретнува во историјата… Тешко ќе биде за историчарите да определат кое од двете собитија – Солунските атентати, или Илинденското востание – било позначајно, што било повеличествено: дали примерот на личната бестрашност, или системската подготовка на масите за револуцијата. И ако Илинденското востание донесе едно самоосознание на македонските маси, Солунските атентати се оној поттик, кој што го создава македонскиот идол на револуцијата, на кого ќе му се восхитуваат вековите… Солунските атентатори се највишата пројава на човечкиот индивидуализам, којшто ја крои судбината, но и цврстината на наредните македонски поколенија“.

Поврзани теми:

Најнови вести од: Колумни

Францускиот „Манифест на македонизмот“ на Анри Барбис ја зрачи сто години вистината за самобитноста на македонскиот народ, идентитет и јазик во Европа

„Навистина станува збор за една нација. Нација која има свој оригинален етнички карактер, свои традиции, свои стремежи, своја единствена и специфична личност. Овој народ, на самата почва каде што се развил и опстојувал… се третира како збир на робови и злосторници.“ – има напишано големиот француски писател Анри Барбис во својата прочуена статија „Дали македонското прашање е навистина толку сложено?“ („La question macédonienne est-elle si complexe que cela?“), која е објавена во списанието „Балканска федерација“ на 1 ноември 1926 година. Во неа Барбис нагласил дека македонското население историски било вкоренето во Македонија, но му биле одземени основните национални права. Бугарите и Грците денес со фалсификати тврдат дека Македонците се „народ без историски корени“, а Барбис пред еден век јасно го кажал сосема обратното. Уште пред сто години тој зборува експлицитно за Македонците како посебна нација, а не како дел од друга балканска нација. Анри Барбис, големиот пријател на македонскиот народ, е роден на 17 мај 1873 година во Париз, а починал на 30 август 1935 година во Москва. Оваа статија е потсетување, но и чествување на неговата личност и промакедонско дело, кое одекнало сило во неговото време во срцето на интелектуална и политичка Европа и во Балканот. Но, делото на Барбис зрачи од пред еден век како своевиден француски „Манифест на македонизмот“ силно и денес во прилог на вистината за Македонија, за самобитноста на македонскиот народ, македонскиот идентитет, јазик, култура и историја.

пред 2 часа

Како некои Македонци говорат „маканглиски јазик“ и се откажуваат од духот на прадедовците и „единствената целосна татковина“!

Кога мало дете од 4 години – роден говорител на македонски јазик ќе каже „мало шипче“, наместо „мала овчичка“ (од англиски „sheep“ – овца), кога на родителите ќе им возврати со „уат?!“, наместо „што?!“, кога и зборовите за боите од англискиот јазик „грин“ („зелено“), „јелоу“ („жолто“) „ред“ („црвено“) ќе му излегуваат од устата попрво одошто соодветните македонски зборови – примери што ги има чуено авторот на овие редови во говорната пракса во Македонија во последно време – тогаш на денешниов 5 мај, Денот на македонскиот јазик, најотворено и најискрено на себеси како македонски народ мора да си го поставиме прашањето: дали не само децата, туку и ние повозрасните започнуваме да говориме еден вид „маканглиски јазик“? А кога ќе го придодадеме кон претходните примери, кои ги има бездруго и многу повеќе, уште и фактот дека на детските родендени во Македонија многу повеќе се пее и се слуша „хепи брд ту ју, мај диар…“, одошто „среќен ти роденден, мое драго…), тогаш се отвора на овој празничен ден и второто длабоко вознемирувачко и алармантно прашање: кај ни оди нашиот мајчин македонски јазик, што се случува со него?!

пред 2 нед.

Утврдувањето на македонската азбука на 3 мај 1945 – чин од немерливо значење за „бетонирањето“ на идентитетот и јазикот на македонскиот народ во светот

На денешен ден, на 3 мај 1945 година се случи еден од вајважните моменти во поновата политичко-национална и културно-јазична историја на македонскиот народ, со немерливо значење за затврдувањето на македонскиот јазик и идентитет на македонскиот народ во Балканот, во Европа и светот. Народната влада на Федеративна Македонија донесе решение за утврдување на македонската азбука која има 31 буква. Министерскиот совет на НР Македонија, по повеќемесечната работа на неколку комисии, врз основа на Резолуцијата на последната Комисија за јазик и правопис при Министерството за народна просвета, ја усвои македонската азбука, заснована врз фонетскиот принцип. Фонетскиот принцип значи дека за секој одделен глас во јазикот има буква во азбуката. На 5 мај азбуката се официјализира со Решение на Народната влада на Федерална Република Македонија. По два месеца Министерството за просвета го озакони првиот правопис на македонскиот јазик.

пред 2 нед.

Трифун Хаџијанев, прекалениот деец за македонската кауза и организатор на работнички штрајкови во Воденско, стрелан од германските окупатори на 1 мај 1944

На денешен ден, на 1 мај во 1944 година е убиен прекалениот деец за македонската национална кауза и револуционер Трифун Хаџијанев од страна на германските окупаторски власти во злогласниот затвор „Хајдари“ во близина на Атина. Заедно со група од 200 македонски и грчки антифашисти Хаџијанев е стрелан во знак на одмазда за убиството на еден германски генерал од страна на грчките сили на отпорот. Има силна симболика во фактот што македонскиот патриот-антифашист Хаџијанев бил ликвидиран случајно токму на 1 мај, на меѓународниот Ден на трудот, посветен на борбата за зачувување и унапредување на правата на работниците: тој бил борец не само за националната, туку и за социјалната слобода и социјалните права на македонскиот народ во Воденско, во Егејска Македонија, денес во Грција. Во дваесеттите и 30-тите години од минатиот век Трифун Хаџи Јанев како синдикален функционер бил организатор и водач на повеќе работнички штрајкови во Воден. Денешната 82-ра годишнина од неговата смрт е соодветен повод за чествување и навраќање на животот и револуционерната дејност на овој македонски патриот и борец за слободата и идентитетот на македонскиот народ во Егејскиот дел на Македонија, денес во Грција.

пред 3 нед.

„Географијата на економското, животното и политичкото незадоволство“ создава голем отпор кон проширувањето на ЕУ и е закана за нејзиното постоење!

ЕУ се обидува да го унапреди проширувањето како „геополитички императив“, мотивирана главно од желбата да ја прими Украина во своите редови по секоја цена и затоа му дава на проширувањето третман на „геополитичка неопходност“. Но ЕУ се соочува со длабок внатрешен отпор кон проширувањето, поттикнат од „географијата на незадоволство“ во постојните земји-членки. Експертите истакнуваат дека европските региони, што доживуваат долгорочен индустриски пад, висока невработеност, низок квалитет на јавните услуги и на здравството и јавниот транспорт, се главните носители на евроскептицизмот и противници на европската интеграција. Тие европски региони искажуваат негативно расположение против „далечните елити во Брисел“, но и и против приемот на нови држави во ЕУ. Според експертите, „географијата на незадоволство“ многу ги отежнува плановите за проширувањето на ЕУ со Украина, Молдавија и од Западниот Балкан, меѓу кои и Македонија. Taa „географија на економско незадоволство“ веќе се претвора и во масовна „географија на животно и политичко незадоволство“ низ целата Европска унија и европскиот континент.

пред 3 нед.

Егејска Македонија меѓу „неважните места“ во Грција и чувство на „етничка исклученост“ кај Македонците од грчките економски политики

Концептот на „географијата на економско незадоволство“ на д-р Андрес Родригез-Позе, професор по економска географија во Лондонската школа за економија и политички науки, надополнет од други експерти и со „географија на политичко незадоволство“, во овие месеци од 2026 година е јасно видлив во редица региони и градови во Грција. Во оваа држава има зголемени територијални нееднаквости на регионите во нивниот економски развој. Кажано со терминологијата на Позе, во Грција тоа се „места кои не се важни“, „заборавени од далечните елити“ и упаднати во „развојна стапица“, што означува оневозможеност на развојот за односните региони.. Народски кажано, ваквите во значителна, или во голема мера „забаталени места“ се наоѓаат во северниот дел на Грција, во нејзините периферни, пригранични административно – управни региони Западна Македонија, Централна Македонија и Источна Македонија и Тракија. Станува збор за градовите и селата во регионите на: Лерин (Флорина), Костур (Касторија) Воден (Едеса), Кукуш (Килкис), Сер (Серес), Пазар (Јаница), Саботско (Аридеа) и Драма (Драма). Дали е „случајно“, или не е, тоа што овие „неважни места“ се, поправо, Егејскиот дел на некогашната етногеографска Македонија, но и тоа што, во нив, покрај други, живее и македонско население во поголема, или помала мера?!

пред 4 нед.

На собирот во Милано европските десничари ја нарекоа ЕК „Марсовци од ЕУ“ и порачаа: Ќе им ја суспендираме политиката на погрешен курс и приоритети!

„Европската комисија и Меѓународниот монетарен фонд се раководени од Марсовци и тие се злонамерна двојка, но ние ќе ги симнеме назад долу, на планетата Земја!“ – остро порача од собирот во Милано изминатата сабота Матео Салвини, лидерот на италијанската десничарско-суверенистичка партија Лига, кој е и вицепремиер и министер за инфраструктура во актуелната италијанска влада. На овој собир на европските суверенисти Салвини го кажа ова како негова реакција кон препораките за штедење на енергијата во семејствата во Европа, означувајќи ги функционерите од Европската комисија и од Меѓународниот монетарен фонд како „луѓе, кои не се во допир со европската реалност“.

пред 4 нед.

Ацо Шопов и неговиот тестаментален „завет кон татковината Македонија и слободата како многу поголеми од сопствениот живот“

Денеска, на 20 април, 2026 година се навршуваат 44 години од смртта на Ацо Шопов, на великиот поет на македонските борби и страданија, на македонските стремежи и идеали. Ова е нова пригода за осврнување, но и за соодветно чествување на неговата личност и неговото творештво како еден од основоположниците на современата македонска поезија и воопшто на современата македонска книжевност. „Од дамни дамнини расте ова дрво на сува рида без вода … но во него шуркаат сите живи сокови на светот. … Ветришта диви го сардисуваат и сеништа темни, … суши змијарници му ги смукаат корењата земни, но тоа од пркос зазеленува и расте … дрвото опстојува и останува.“ – напишал Шопов во 1980 година во својата последна песна и истоимена стихозбирка „Дрво на животот“, кое поетски го симболизира со Македонија. Во оваа бележита песна тој му оставил моќно тестаментално завештание на својот македонски народ, кое бездруго уште посилно одекнува денес: во овие мигови кога од сите страни многумина од петни сили се устремиле да ја урнисаат Македонија во бездната на непостоењето, Македонците треба да ги зачуваат „корените на македонското дрво на животот“. Дека треба да ја зачуваат и да ја извишат својата татковина на врвот на планината на постоењето, каде што опстојува дрвото на нејзиниот живот, со своите корења, длабоко проникнати во сите векови и епохи на постоењето низ историјата!

пред 4 нед.

Сите вести од Колумни