Колумни

Лазо Ангеловски, ѕверски усмртен од грчката војска на 19.8.1948: Народ не се уништува со еден одземен живот, туку закрепнува со духот на маченикот!

„Не, јас не сум Евангелидис Лазарос, туку Ангеловски Лазо. Ние не сме Грци, туку Македонци. Јас верувам во мојот народ… Me убедувате дека не постои таков народ, но, ете, погледнете од Лерин кон север… Тие таму живеат и се радуваат на својата извојувана слобода!“ – со овие зборови му одговорил Лазо Ангеловски, револуционерот и деец за слободата на Македонците во Егејска Македонија, на началникот на затворот во Лерин во август 1948 година. Иследникот барал од претепаниот Лазо, уште незалекуван од добиените рани, да се откаже од своите револуционерни и македонски идеали. Му нудел дека ќе се спаси така. Лазо остро му се спротивставил: „Народ не умира, ниту се уништува со еден одземен живот, туку тој народ од духот на маченикот сѐ повеќе закрепнува!“ Поради својата херојска смрт Лазо Ангеловски станува легенда на маченик мeѓy месното население во егејскиот дел на Македонија и идеал за храброст на идните македонски поколенија, запишал историчарот Христо Ивановски во својот научен труд за Ангеловски. Денес навршуваат 78 години од херојската смрт на овој велик Македонец, ѕверски усмртен од грчките монархофашисти на 19 август 1948 година.

8 минути за читање

Јас не се покорив, ја избрав смртта!

Затворскиот иследник се одлучил и на друг начин да го придобие Ангеловски. Од него побарал да подготви два реферата, со чија содржина би истапил против партизаните на Демократската армија на Грција и против раководството на Комунистичката партија на Грција. Потоа ќе требало да одржи говор пред политичките затвореници и пред граѓаните на Лерин. Во замена на тоа, Лазо би добил слобода. Во последната ноќ од својот живот во леринскиот затвор Лазо Ангеловски напишал претсмртно писмо на македонскиот непокор наместо предавнички реферат. Го упатил до чичко му Атанас Ангеловски во Демир Хисар, Македонија, за да го извести за својата намера дека свесно ја избира смртта, а не да ги предаде соборците и македонското револуционерно дело, во кое верувал со сета душа. Ова писмо е и потресно и автентично сведоштво за ужасниот терор и крвавиот геноцид што ги спроведувале грчките монархофашистички војници врз македонскиот народ во Егејска Македонија. Ова претсмртно писмо на големиот Македонец Лазо Ангеловски е вистински документ за македонскиот непокор и затоа треба да зачувано во колективното паметење на сиот македонски народ и за следните македонски поколенија.

Лазо Ангеловски (лево) со неговиот чичко Атанас, Битола 1945

Еве го тоа претсмртно писмо на Македонецот, кој широко ја прегрна смртта, без никаков страв од неа: „Фатен сум од страна на грчките монархофашисти. Во затвор сум, во темница, во Лерин. Нема ништо до мене, сал тиранин стражар на врата стои и ме чува, со мене не зборува. Распарчен сум во устата со куршум. Левата рака ме боли, сум тепан со кондак… Мачен сум по казна, тепан… ме тераат да зборувам за движењето, против ДАГ, па потоа да бидам ослободен. Jac избрав смрт, не, нема да зборувам по никоја цена… Секој ден пред мене водат наши другари на стрелање. Тие збогум од сите нас земаат. Едни ги бесат, други ги стрелаат… Вратата се отвора, до мене таков глас се слуша: пискања и врескања, па и jac на исто чекам, што друго да чекам? Сите викаат, плачат, збогум земаат од мила мајка Македонија. ’Збогум мои другари, jac немам никој на овој свет’, се слуша. Драги чичко, ако дојде време Лерин да го ослободите, дојди и ти, донеси ги мајка ми и сестри ми, па побарај ja мојата гробница, за да сронат солзи крвави и да се накиснат моите коски и да ме разбудат. Писмото го пишувам по ноќи и денови, во секое време проверки вршат тирани грчки, корофилаци клети. Денес на говорница ќе ме изведат да говорам против организацијата и партизаните на Маркос. Да, смрт ме чека. Но секако кој овде влезе сал мртов излегува. Па затоа јас не се откажувам. Речено ми е пред другите затвореници говор утре да одржам или смрт да изберам. Некои мене ме охрабруваат, други ме кандисуваат да зборувам, ами против кого да зборувам? Јас не се покорив, ja избрав смртта… Мене не ме страши смртта, не, ништо нема да зборувам… Смрт на ф… Лазо Ангеловски, Лерин 18.8.1948 год.“ Неговото писмо го изнел од затворот во Лерин и му го предал на чичко му еден затвореник од селото Герман. 

На 19 август 1948 година, откако Лазо повторно бил душмански претепан од грчките монархофашистички војници, облеан во крв, со искината кошула и бос, го качиле на отворено возило за да го „прошетаат“ низ улиците на градот Лерин. Тие го правеле тоа со цел и да ги заплашат жителите на Лерин и на околните села што го поддржувале движењето на ДАГ. По наредба на главниот началник на леринската жандармерија, му ги врзале рацете на задниот дел на возилото и со забрзано возење и влечење на неговото тело низ леринската калдрма го усмртиле. Неговите посмртни останки биле фрлени во заедничката гробница на убиените затвореници во близината на црквата „Св. Горѓи“ во Лерин. Овие детали за смртта на Лазо Ангеловски ги има изнесено учителот и историчар Христо Ивановски во својата научна статија „Некои нови сознанија за просветната и револуционерна дејност на Лазо Ангеловски“.

„По смртта, Лазо стана вистинска легенда на маченик мeѓy месното население во егејскиот дел на Македонија. Неговото храбро држење, пред cè неговата трагична смрт, претставува бесмртен идеал на храброст за идните поколенија. Тоа ги вдахновува идните македонски поколенија да ja воспеваат неговата храброст. Лазо Ангеловски загина на 23-годишна возраст, убеден дека неговиот македонски народ ќе ги преболи многубројните жртви и оти тие ќе послужат како факел за воскреснувањето и извојувањето на неговата праведна борба. Лазо веруваше во својата визија: ‘Народ со еден одземен живот не умира, ниту се уништува. туку тoj народ од духот на маченикот повеќе се закрепнува!“ – запиша Христо Ивановски во својот научен труд за Ангеловски.

 Деец на македонското национално движење и организатор на македонската просвета во Егејска Македонија

Лазо Ангеловски е деец на македонското национално движење. Toj e eден од организаторите на македонската просвета во Егејска Македонија во периодот на Граѓанската војна во Грција (1946–1949). Роден е на 10 август 1925 година во селото Граждано, егејскиот дел на Македонија, во сиромашно печалбарско семејство. Уште како ученик во средното училиште во Лерин постојано бил исмеван од наставниците, кои го нарекувале „Бугарин“ или „Незнамис“ („Господин Не знам“). Ваквиот однос, како и секојдневниот терор, кој грчките власти го спроведуваа врз македонскиот народ и другите малцинства, ќе го привлечат кон младинската организација на Македонското биро ОКНЕ, која во февруари 1943 година се обединува со другите напредни младински организации во Националната сегрчка организација на младите (ЕПОН). Во редовите на оваа организација младиот Лазо се издигнал во вистински деец на македонското национално движење. Како член на Комисијата на ОКНЕ, Лазо активно учествува во организирањето на младите во родното место за време на нацистичката окупација. Дејствувањето на Лазо Ангеловски било откриено од грчките власти, по што бил избркан од училиштето. Сепак, успеал да го продолжи учењето и да ја заврши гимназијата како еден од најдобрите ученици.

Лазо Ангеловски отворил 87 македонски училишта, во кои учеле 10 илјади ученици во егејскиот дел на Македонија

Свесен дека одговорот кон грчкиот национализам лежи во образованието на мајчин јазик, во 1944 година Лазо заминал во Битола, каде што завршил учителски курс по македонски јазик. По завршувањето на курсот бил назначен како народен учител во селото Брајчино. Подоцна, со решение на Министерството за просвета на НР Македонија, бил назначен како управник во Смилевската гимназија. Во 1946 година Лазо Ангеловски работи во Министерството за просвета во Скопје. Откако започнала Граѓанската војна во Грција (30 март 1946), Лазо Ангеловски се вратил во Егејска Македонија. Во 1947 година бил избран да ја врши функцијата секретар на Окружниот одбор на народната власт во Леринско. Истовремено ѝ се посветува на просветната дејност. Како искусен педагог, кој добро ги владее македонскиот и грчкиот јазик, му било доверено на слободната територија со други соработници да организира курс на македонски јазик за народните учители. Станал еден од првите обучувачи на учителскиот курс „Гоце Делчев“, кој се одвивал во селата Герман и Желево, Преспанско. По завршувањето на курсот, на кој се обучени 120 македонски и 40 грчки учители, Лазо отворил 87 македонски училишта, во кои учеле 10 илјади ученици. Потоа ја извршувал задачата на просветен инспектор.

 Сериозен во својата работа, Лазо Ангеловски тргнувал од мотото „Сите македонски деца мора да имаат можност да научат да читаат и да пишуваат на својот мајчин јазик“. Одел од село во село и неуморно работел на искоренување на неписменоста. Во почетокот на 1948 година наставата била прекината, поради силните бомбардирања од грчката монархофашистичка војска. Лазо неуморно дејствувал политички и надвор од слободната територија на ДАГ. Најмногу во костурските и во леринските села. По престојот во селото Буф, каде што се сместил во една куќа, Лазо се сретнал со членовите на Народниот одбор и со младинските активисти. По кратко пешачење низ селската шума на Буф бил ранет и фатен од грчките војници. Оттогаш започнале жестоките тортури и измачувања, за да ги предаде соборците. Еден ден пред да биде погубен Лазо го испратил своето претсмртно писмо до неговиот чичко Атанас. Неговото писмо го изнел и му го предал на чичко му еден затвореник од селото Герман.

Приказната за Лазо Ангеловски е вдахновувачка приказна за нескршливиот македонски дух и на сиот македонски народ во егејскиот дел на Македонија, денес во Грција. Тоа е приказна и како се брани сопствениот македонски национален идентитет и по цена на својата смрт. Тоа е приказна и за неизмерно јунаштво на еден нескршлив Македонец, кој не дозволил да биде скршени неговиот македонски дух, иако веќе ѝ му се заканувала смртта.

Поради неговата неуморна просветна дејност на мајчиниот македонски јазик, основното училиште во скопската општина Аеродром „Лазо Ангеловски“ го носи денес неговото име.

 

Поврзани теми:

топ|Лазо Ангеловски македонски револуционер и деец за македонската кауза во Егејска Македонија денес во Грција|78 години од херојската смрт

Најнови вести од: Колумни

Лант, водечкиот светски македонист и автор на македонската граматика од 1952, ја „бетонира“ вистината за самобитноста на македонскиот јазик и народ!

Уште пред седум децении американскиот македонист Хорас Лант целосно ги поби сите негаторски тези дека некој го „измислил македонскиот јазик во 1944/1945 година“ по своја „милост“, како што „трубат“ Бугарите денес низ Европа. Во текот на својот научен престој во Македонија и врз основа на систематската анализа на фонологијата, морфологијата и синтаксата на македонскиот јазик Лант потоа ја пишува својата знаменита „Граматика на македонскиот книжевен јазик („A Grammar of the Macedonian Literary Language“), која е објавена во Скопје во 1952 година. Ова дело претставува прва целосна научна граматика на современиот македонски литературен јазик, напишана според западни лингвистички стандарди и наменета за меѓународната научна јавност. Оваа граматика го разгоре гневот на бугарските националисти, кои го сметаа македонскиот јазик како „западен дијалект на бугарскиот јазик“. Лант почина на 11 август 2010 година. Денешното навршување на 16-тата годишнина од неговата смрт е соодветна пригода за должно осврнување кон неговото македонистичко дело, кое е од исклучително значење за македонскиот народ.

Народниот херој Михајло Апостолски, генералот, кој се бореше со оружје и наука против бугарскиот окупатор и великобугарскиот шовинизам кон Македонија

„Срцевината на бугарската политика се барањето Македонија да се присоедини со Бугарија и непризнавањето на македонската нација. Таа теорија со таканаречени ‘научни методи’ денес ја разработуваат бугарските историчари. Тие се обидуваат да докажат дека Македонија е Бугарија, односно дека Македонците се Бугари. Тоа е смешно. Тоа не е историја! Како може некому му да се промени нацијата со политикантски декрет? Националното чувство не може да се промени.“ – нагласи генералот Михајло Апостолски во интервју дадено за белградскиот часопис „Дуга“ број 261 од 25 февруари 1984 година. Тоа е народниот херој, човекот што командуваше во Втората светска војна со Главниот штаб на народноослободителната војска на Македонија и првиот претседател на Македонската академија на науки и уметности. Изворните сведоштва и забелешки на Апостолски за бугарската окупација и историските манипулации на Бугарија, оставени во неговите дела, интервјуа и историски документи, се од првокласно значење за политичката и и севкупна национална историја на македонскиот народ. Денес, на 7 август 2026 година се навршуваат 39 години од неговата смрт и ова е пригода за повторно сеќавање за животот и делото на Михајло Апостолски, една од клучните личности на генерацијата, која со оружје ја извојува слободата и ја втемели државноста на македонскиот народ, а со перо и наука ја ширеше и ја бранеше македонската национална и јазична самобитност ширум Европа и светот.

Ватрослав Јагиќ, светскиот афирматор на посебноста на македонскиот народ, идентитет и јазик, наспроти сите оспорувања на неговото постоење!

На денешен ден, на 5 август 1923 година починал хрватскиот јазичар Ватрослав Јагиќ, славист со огромно значење за македонскиот јазик и македонистиката. Тој има непроценливо, пионерско значење за македонскиот народ и јазик. Како еден од најголемите светски слависти во XIX и почетокот на XX век, тој со својот научен авторитет ги извлече македонскиот јазик и македонистиката од сенката на соседните пропаганди и ги  постави на рамноправно рамниште во светската наука. Јагиќ му даде на македонскиот јазик научен легитимитет на меѓународната сцена уште пред да биде кодификуван во 1944 / 1945 година. Од непроценливо значење е широката и голема меѓународна афирмација на македонскиот јазичен идентитет, која ја вршел со своите научни активности овој хрватски и европски јазичар. Иако дејствувал во време кога македонскиот јазик немал официјален статус, Јагиќ во своите научни студии јасно го издвојувал македонскиот јазичен и дијалектен простор како посебен и специфичен во рамките на јужнословенската јазична група. Улогата на Ватрослав Јагиќ во одбраната на македонскиот национален и етнојазичен идентитет била првенствено научна: дејствувајќи како силен штит против асимилаторските пропаганди на соседните балкански држави во XIX век. Во време кога македонскиот народ немал своја држава, ниту политичка моќ, Јагиќ го користел својот авторитет како водечки светски славист, за да ја докаже научната вистина за Македонија. И денес, 103 години по својата смрт, Јагиќ продолжува жестоко да ги негира сите негирања на македонскиот народ, идентитет и јазик, во прв ред „епохалните вистини“, кои ги пласираат Бугарската академија на науки и грчките „научници“ за „непостоењето“ на македонскиот јазик и на Македонците како народ.

Ѓорѓи Абаџиев, писателот на „светлосната згорнина“ на македонскиот народ: Секој треба да си го плати долгот кон татковината!

„Навлегуваше во неговиот ум јаснина како да излегол од хаосен мрак на светлосна згорнина… Другарите, кои загинаа, го исполнија својот долг. Треба и ние да го исполниме нашиот долг… Да се свртиме кон себеси, кон нашата положба… Вистинската смисла на човечкото живеење е во непрекинливата акција, во волјата на човекот да дејствува.“ – напиша големиот македонски писател Ѓорѓи Абаџиев во својот бележит историско-психолошки роман „Пустина“ за времето непосредно пред Илинденското востание, пролетта 1903, и за солунските атентатори — гемиџиите. Абаџиев ја вградува во него пораката дека секој на свој начин треба да си го плати долгот кон својата татковина. Вчера, на 2 август се навршија 63 години од неговата смрт. Овој знаменит македонски книжевен деец како да зрачи и денес со пораките од „Пустина“ дека македонскиот народ треба токму денес да се извиши кон „светлосна згорнина“ од „хаосниот мрак“ во кој го туркаат, оти треба „да се сврти кон себе и кон положбата, во која се наоѓа“, барајќи ја „смислата на своето постоење во непрекинливата акција, во својата волја да дејствува“.

Бугарија потпиша меѓународен „Бледски договор“ во 1947 и го раскина еднострано во 1949, а сега бара примена на Вториот протокол – неусвоен записник и промена на устав!

По преговорите на 30 и 31 јули 1947 година претседателот на Југославија Јосип Броз Тито и премиерот на Бугарија Георги Димитров потпишуваат на 1 август 1947 година меѓудржавен договор познат како „Бледски договор“. Тој има  исклучително значење за македонскиот народ, бидејќи е прво официјално државно признавање на македонскиот национален идентитет и јазик од страна на Бугарија. „Бледскиот договор“ меѓу двете држави има карактер на меѓународен договор и претставува меѓународно-правен пример, кој докажува дека историските  спорови меѓу двете земји веќе биле решени во согласност со Повелбата на Организацијата на Обединетите Нации. Но, на 1 октомври 1949 година бугарската влада еднострано го раскинала „Бледскиот договор“. Денес се случува парадокс и апсурд, обединето во едно. Бугарија се откажала, поради свои национални интереси, од еден меѓународен договор со тогашна Југославија, која ги претставувала во полна мера и Македонија и македонскиот народ народ со неговите национални интереси. А денес Бугарија бара од Македонија целосно да го спроведува Вториот протокол кон „Добрососедскиот договор“ – протокол кој претставува најобичен технички документ, односно записник, кој не е ниту усвоен во Собранието на Македонија, па затоа не содржи обврска за негово спроведување. Бугарија раскинала еднострано меѓународен договор, а денес инсистира на спроведување технички документ, кој нема врска со меѓународен договор, иако ЕУ му дала „европски печат“, вметнувајќи го во Преговарачката рамка со сите во него протнати обврски за промена на устав и за „Бугари во устав“, за промена на учебници, споменици, за целосна бугаризација на сѐ што е македонско! Од аспект на меѓународното право, „Бледскиот договор“ воопшто не е „прелиминарен“ договор без никакво значење, туку претставува правно – специфичен, историски и политички важен документ, формално потпишан од Јосип Броз Тито во име на Југославија, која ја застапуваше полноважно Македонија, и од Георги Димитров во име на Бугарија.

Мисирков е интелектуалниот архитект на македонизмот, а „За македонцките работи“ е светилник за македонскиот народ и платформа за неговото битисување (3)

Севкупното дело на Крсте Петков Мисирков е платформа на македонизмот, на македонството. Би се рекло, и повеќе: тоа дело, а особено „За македонцките работи“ е светилник на македонизмот и македонскиот народ

„За македонцките работи“ на Мисирков и денес моќен бедем против сите негирања и напади врз македонскиот идентитет, националната свест и јазикот (2)

Денес, на 26 јули 2026 година се навршуваат 100 години од смртта на Крсте Петков Мисирков – еден од највеликите Македонци во сета национална, јазична и државно-политичка историја на македонскиот народ. Оваа годишнина е пригода за ново навраќање кон врутоците на неговата генијална мисла како набележување на сѐ она, што треба да го чиниме, заради нашиот опстој во сегашниве драматично разбранувани и геополитички вителни мигови во Балканот, Европа и во светот. Идеите и пораките на Мисирков, особено во неговата капитална политичко-јазична студија „За македонцките работи“, се животно важни патокази за претстојниот развој на македонската нација и на македонската држава во полза на сите нејзини граѓани.
Сите вести од Колумни

Најнови вести

To top