Колумни

Потреба за самозаштитна „македонска геополитика“ на „мрежи на врски и приспособливи партнерства“ со држави ширум светот, заради запазување на државно-националните интереси

Македонската држава, за разлика од доскоро, почна да развива и своја „македонска геополитика“. Во неа, очигледно е дека нема да биде како досега доминантна „беззаветната и доживотна љубов само кон ЕУ“, туку влегувајќи во новиот светски мултиполарен поредок таа ќе создава и свои суверенистички мултилатерални мрежи на партнерства со држави и асоцијации на држави и надвор од европскиот континент врз основа на своите државно-национални политички и економски интереси и потреби.

4 минути за читање

Пишува: Свето Тоевски

„Добредојдовте во ‘полиаморниот’ светски поредок!“ – му кажа Гордон Лафорџ на светот на 12 април 2026 година преку својата авторска колумна, објавена од американската информативна агенција „Блумберг“. Како експерт за геополитика и меѓународни односи тој е виш истражувач во Универзитетот „Принстон“ и предавач на Факултетот за глобален менаџмент „Тандерберд“ при Државниот универзитет во Аризона, САД.

Лафорџ практично за првпат во меѓународните односи го воведува концептот на „полиаморниот светски поредок“, а „полиаморијата“ како нова норма во светската геополитика. Соодветно внимание би можело и би требало да им се придаде на овој концепт и на оваа нова геополитичка норма и во Македонија. Авторот на овие редови аргументира и  појаснува зошто.

Нова геополитичка ера „на повеќекратни врски и партнерства“ меѓу малите и средните држави во Европа и светот

Дословно преведено „полиаморија“ и „полиаморен“ значат „повеќељубовност“ и „повеќељубовен“, односно во терминологијата на Гордон Лафорџ воспоставување нови врски и партнерства меѓу малите и средните држави во светот во ситуација кога се раѓа новата геополитичка ера, обележана со паѓањето на една единствена доминантна суперсила (САД), со исчезнувањето на американската глобална хегемонија во светот. Значи, се распаѓаат светската еднополарност и постојниот светски поредок со улогата на САД како „глобален светски полицаец“ во него, а се создава нов светски поредок, „полиаморен“, што би рекол Лафорџ, со нови врски меѓу државите многу повеќе отколку досега.

Кога го има сѐ помалку „заштитниот геополитички и воено-безбедносен чадор“ на „големите сили“ малите држави како Македонија треба да формираат и „самозаштитни“ „мрежи на приспособливи партнерства“

 Концептот на американскиот експерт може и треба да најде своја примена како нова норма не само во светската геополитика туку и во македонската државна, особено евроинтеграциска политика во овој период кога се цепат трансатлантските врски меѓу Трампова Америка и Европа, олицетворена во Европската Унија.

Во ситуација кога големите сили, пред сѐ, Трампова Америка ги има сѐ помалку со нивниот „заштитен геополитички и воено-безбедносен чадор“ врз малите држави, со својот нов геополитички „полиаморен“ концепт, Лафорџ препорачува создавање своевидни и „самозаштитни“ „мрежи на приспособливи партнерства“, во кои ќе стапуваат поодделните држави.

Според овој американски експерт, придржувајќи се кон новата „геополитичка норма на развивање мрежи на врски“, малите држави ќе мора веќе отсега да дејствуваат „флуидно и прагматично, одржувајќи повеќекратни, истовремени и честопати противречни партнерства со различни конкурентски сили, со цел да ги задоволат своите национални интереси“. Конкретно, Лафорџ тврди дека „завршил меѓународниот поредок заснован врз правила“ што бил предводен од САД. Според него, овој поредок е заменет не само со мултиполарен свет туку и, како што вели, со „див децентрализиран систем сличен на „џунгла“, во која државите, особено „средните сили“ – не треба да се обврзуваат на политичко-економска соработка само со една страна, со една држава. „Треба да се формираат разновидни, заемно корисни односи со различни партнери истовремено“, нагласува Лафорџ.

Наместо „беззаветна и доживотна љубов само кон ЕУ“, стапување во суверенистички мултилатерални мрежи на партнерства со држави и асоцијации на држави и надвор од европскиот континент

Тезите на американскиот експерт авторот на овие редови ги применува врз случајот на Македонија и поодделно нејзината евроинтеграција. Македонската држава, за разлика од доскоро, почна да развива и своја „македонска геополитика“. Во неа, очигледно е дека нема да биде како досега доминантна „беззаветната и доживотна љубов само кон ЕУ“, туку влегувајќи во новиот светски мултиполарен поредок таа ќе создава и свои суверенистички мултилатерални мрежи на партнерства со држави и асоцијации на држави и надвор од европскиот континент врз основа на своите државно-национални политички и економски интереси и потреби.

Напоредно со одржувањето и унапредувањето на стратегиските партнерства со САД и неколкуте други држави и со развивањето унапредено барем економско-политичко партнерство и со ЕУ (во очекување полноправно членство), Македонија ќе треба со својата дипломатија уште поголема мера час поскоро проактивно да се насочи и кон формирање мултилатерални мрежи на интересовни партнерства и врски со сите држави на европскиот континент. Но и со азиските држави од АСЕАН, со БРИКС, Арапската лига, Движењето на неврзаните, а зошто да не и со Африканската унија, во која членуваат 55 држави.

Значи, наместо папагалскиот рефрен „нема алтернатива за евроинтеграцијата“ се залагам да се развие „нова македонска геополитика“ на нови мрежи на врски, која ќе подразбира дека перспективите и развојните алтернативи се директна политичка и економска соработка со државите од Западот и од европскиот континент, со глобалниот југ, со сиот мултиполарен свет, без „туторството“ на Брисел.

Евроинтеграцијата останува стратегиска цел во наредниот период, но не би требало да биде само една единствена таква цел. Хрватскиот претседател Зоран Милановиќ нѐ потсети неодамна дека и надвор од ЕУ може да постои живот, и тоа успешен.

(Авторот изнесува во оваа колумна согледувања од сопствена геополитичка анализа, кои немаат поврзаност со позиција и ставови на ниедна политичка партија во Република Македонија. Согледувањата на авторот не се став на редакцијата на „Експрес“)

„Нова Македонија“

Најнови вести од: Колумни

Претсмртниот завет на Антон Попов до сите македонски поколенија да го чуваат македонското име и никогаш да не отстапуваат од борбата за иднината на Македонија

На денешен ден, на 20 октомври 1915 година е роден непокорниот син на Македонија и македонскиот народ писателот Антон Попов. Неизмерна е важноста на неговите дела за градењето на македонската самосвест на македонскиот народ. Како бранител негов и на македонската кауза, во своите публицистички трудови, како што е знаменитата статија „Дали постои македонска нација“ Попов дава јасен, научно и историски образложен одговор за постоењето на македонскиот народ, со кој ги побива туѓите негаторски пропаганди. Попов постоеше и живееше, сонуваше и копнееше, дишеше и умре за саканата таковина Македонија, стрелан во Софија на 23 јули 1942 година од царборисовскиот фашистички режим на Бугарија.

Бистришки, 1934 – Тоевски, 2026: Зошто сме ние, Македонците, одделен народ? (4)

Одговорот на тоа прашање е од огромно геополитичко значење за Македонија и македонскиот народ и денес, на почетокот на 21 век. Авторот на овој текст чини напор сега, во 2026 година, да даде свој аргументиран одговор на истото прашање, кое си го постави пред себе Васил Ивановски – Бистришки во 1934 година. Македонците се навистина посебен народ во Балканот и Европа: својата „Македонска приказна“ тие си ја пишуваа самите низ бурните епохи на својата национална историја. Во таа историја се вградени сите државотворни стремежи на македонскиот народ, на кого никој никогаш ништо не му подарил, ниту држава, ниту фалсификувана историја како на „добрите соседи“. Напротив; толку многу му одзеле, но тој стои простум и натаму наспроти бурите на (не)времињата. Македонците со својот јазик и писменост, со својата духовност и култура, со својот идентитет и историја се длабоко во темелите на европската цивилизација.

Огромното значење на „Македонскиот манифест“ на Бистришки за посебноста на македонскиот народ сега кога се прогласува дека е бугарски и воздухот, што го дише! (3)

Статијата на Васил Ивановски – Бистришки со наслов „Зошто сме ние, Македонците, одделна нација?“, објавена во 1934 година, е еден од најзначајните и најтемелните историски документи во 20 век за афирмација на македонскиот национален идентитет и за правилното и целосно решавање на македонското прашање во Балканот. Македонски историчари аргументираат дека е таа текст од клучно значење за македонскиот народ, исто како и „За македонцките работи“ на Крсте Мисирков.

За Бугарите Васил Бистришки „талкал околу македонското прашање“, иако јасно се борел против бугаризацијата на Македонија и Македонците! (2)

„Бугарскиот, српскиот и грчкиот империјализам го одрекуваат постоењето на македонската нација. За да покажеме дека немаат никакво право над Македонија и да ја попречиме нивната асимилаторска политика, ние, Македонците треба високо да изјавиме дека не сме Срби, Грци, ниту Бугари, туку одделна македонска нација со свој јазик, национален карактер и историја.“ – истакнал Васил Ивановски-Бистришки (18.10.1906-1991) во неговата бележита статија „Зошто сме, ние Македонците, одделна нација?“, објавена во 1934 година. Оваа статија е едно од најтемелните докажувања на македонската национална посебност и идентитет, напишана од Македонец на почетокот на 20 век. Сто и дваесеттата година од раѓањето на овој значаен деец за етноидентитетската, јазична и историска засебност на македонскиот народ е пригода за должно навраќање кон неговото дело.

Васил Ивановски-Бистришки им одржа на Бугарите и Грците „лекција“ за постоењето на Македонците десет години пред „Тито да ги измисли“! (1)

„Бугарскиот, српскиот и грчкиот империјализам го одрекуваат постоењето на македонската нација. За да покажеме дека немаат никакво право над Македонија и да ја попречиме нивната асимилаторска политика,  ние, Македонците треба високо да изјавиме дека не сме Срби, Грци, ниту Бугари, туку одделна македонска нација со свој јазик, национален карактер и историја.“ – истакнал Васил Ивановски-Бистришки (18.10.1906-1991) во неговата бележита статија „Зошто сме, ние Македонците, одделна нација?“, објавена во 1934 година. Оваа статија е едно од најтемелните докажувања на македонската национална посебност и идентитет, напишана од Македонец на почетокот на 20 век. Сто и дваесеттата година од раѓањето на овој значаен деец за етноидентитетската, јазична и историска засебност на македонскиот народ е пригода за должно навраќање кон неговото дело.

„Граматиката“ на Блаже Конески од 1952 – силен научен противудар кон бугарско-грчките негирања на македонскиот јазик!

„Корените на нашиот денешен литературен јазик се впиваат во наследството на писменоста, што од векови наваму носи во Македонија самобитно јазично обележје.“ – има напишано, покрај другото, еден од архитектите на македонскиот национален идентитет и на македонскиот јазик Блаже Конески во уводот на својата „Граматика на македонскиот литературен јазик“, објавена на 13 октомври 1952 година. Издавањето на ова дело е еден од најзначајните датуми не само во јазичната, туку и националната историја на македонскиот народ. Најголемиот пораз за негаторите на мајчиниот јазик на Македонците е фактот што „Граматиката“ добива веднаш меѓународен легитимитет од најугледните светски лингвистички умови и од светските славистички центри: таа е веднаш прифатена од водечките слависти во Франција (Андре Вајан), Русија, Германија и САД. Речиси истовремено со Конески и американскиот професор од Универзитетот Харвард Хорас Лант ја објавува својата прва македонска граматика на англиски јазик. Светската наука уште во 50-тите години од минатиот век ја затвори расправата, која денес сѐ посилно, но и сѐ почајно особено Грција и Бугарија се обидуваат повторно да ја отворат со политички фалсификати.

Моќната одбрана на Анатол Франс на Македонците во 1903 – европско „бетонирање“ на идентитетот наспроти бугарско-грчките оспорувања (1)

„Во Македонија турските војници и чиновници масакрираат селани и ги силуваат нивните ќерки и жени. Овие злосторства, извршени за срам на Европа, мора да бидат казнети од Европа. Загрижени сме за судбината на Ерменците и Македонците, не затоа што се христијани, туку затоа што се човечки суштества. Како гаранција за нивното спасение и заради воспоставување сеопшт мир, бараме целосно спроведување на Берлинскиот договор во однос на Ерменија и Македонија. “ – истакнал францускиот писател Анатол Франс во својот знаменит говор, одржан на 18 март 1903 година во Париз на собир, заради поддршка на Ерменија и Македонија. Со тоа уште пред 123 години во срцето на Франција и Европа овој великан на интелектуална Франција едновремено изнесува и моќна потврда на идентитетот на македонскиот народ. Но искажува и заложба за македонска државност и политичка самостојност согласно со Берлинскиот договор од 1878 година, особено во однос на Бугарија и Грција – денешните најжестоки негатори на Македонија и Македонците. Денес се навршуваат 102 години од смртта на овој бележит Француз – бескомпромисен борец и за македонската вистина среде Европа. Оваа годишнина е соодветен повод за ново навраќање кон неговото промакедонско дело, со кое тој трајно заслужува посебно место во колективното паметење на македонскиот народ. Чествувањето на Анатол Франс е чествување и на самите нас како народ со своја самобитност и македонски идентитет.

Пренесувањето на моштите на Гоце Делчев и наводните на Самуил – огледало на бугарската политика кон Македонија, од добрососедство до историски ревизионизам!

Државната и политичката свест на Бугарија за 80 години се развиваше во негативна насока: од држава, која во 1946 година официјално ја признаваше македонската национална самобитност, идентитет, држава, јазик и историја, до држава-членка на ЕУ, која денес во 2026 година практикува историски ревизионизам кон Македонија, стремежи да ја „прекрои“ нејзината автентична национална историја. Но и стремежи за бугаризирање на македонскиот идентитет и јазик. Официјална Софија денес прибегнува кон вета и блокади на македонската евроинтеграција во обид да ги оствари своите асимилаторски цели и стремежи. Двата столба на македонскиот идентитет и државност се под опсада: Цар Самоил, како македонски државотворен столб на средновековието, и Гоце Делчев, како столб на современата државност и идентитет на македонскиот народ. Toa сe двете клучни точки, кои Софија упорно се обидува да ги бугаризира. Стратегијата не е насочена само кон одделни историски периоди, туку кон целосно растурање и поништување на континуитетот на македонскиот идентитет и државотворните стремежи и традиции на македонскиот народ од минатите векови до денес.
Сите вести од Колумни

Најнови вести

To top