Колумни

Потреба за самозаштитна „македонска геополитика“ на „мрежи на врски и приспособливи партнерства“ со држави ширум светот, заради запазување на државно-националните интереси

Македонската држава, за разлика од доскоро, почна да развива и своја „македонска геополитика“. Во неа, очигледно е дека нема да биде како досега доминантна „беззаветната и доживотна љубов само кон ЕУ“, туку влегувајќи во новиот светски мултиполарен поредок таа ќе создава и свои суверенистички мултилатерални мрежи на партнерства со држави и асоцијации на држави и надвор од европскиот континент врз основа на своите државно-национални политички и економски интереси и потреби.

4 минути за читање

Пишува: Свето Тоевски

„Добредојдовте во ‘полиаморниот’ светски поредок!“ – му кажа Гордон Лафорџ на светот на 12 април 2026 година преку својата авторска колумна, објавена од американската информативна агенција „Блумберг“. Како експерт за геополитика и меѓународни односи тој е виш истражувач во Универзитетот „Принстон“ и предавач на Факултетот за глобален менаџмент „Тандерберд“ при Државниот универзитет во Аризона, САД.

Лафорџ практично за првпат во меѓународните односи го воведува концептот на „полиаморниот светски поредок“, а „полиаморијата“ како нова норма во светската геополитика. Соодветно внимание би можело и би требало да им се придаде на овој концепт и на оваа нова геополитичка норма и во Македонија. Авторот на овие редови аргументира и  појаснува зошто.

Нова геополитичка ера „на повеќекратни врски и партнерства“ меѓу малите и средните држави во Европа и светот

Дословно преведено „полиаморија“ и „полиаморен“ значат „повеќељубовност“ и „повеќељубовен“, односно во терминологијата на Гордон Лафорџ воспоставување нови врски и партнерства меѓу малите и средните држави во светот во ситуација кога се раѓа новата геополитичка ера, обележана со паѓањето на една единствена доминантна суперсила (САД), со исчезнувањето на американската глобална хегемонија во светот. Значи, се распаѓаат светската еднополарност и постојниот светски поредок со улогата на САД како „глобален светски полицаец“ во него, а се создава нов светски поредок, „полиаморен“, што би рекол Лафорџ, со нови врски меѓу државите многу повеќе отколку досега.

Кога го има сѐ помалку „заштитниот геополитички и воено-безбедносен чадор“ на „големите сили“ малите држави како Македонија треба да формираат и „самозаштитни“ „мрежи на приспособливи партнерства“

 Концептот на американскиот експерт може и треба да најде своја примена како нова норма не само во светската геополитика туку и во македонската државна, особено евроинтеграциска политика во овој период кога се цепат трансатлантските врски меѓу Трампова Америка и Европа, олицетворена во Европската Унија.

Во ситуација кога големите сили, пред сѐ, Трампова Америка ги има сѐ помалку со нивниот „заштитен геополитички и воено-безбедносен чадор“ врз малите држави, со својот нов геополитички „полиаморен“ концепт, Лафорџ препорачува создавање своевидни и „самозаштитни“ „мрежи на приспособливи партнерства“, во кои ќе стапуваат поодделните држави.

Според овој американски експерт, придржувајќи се кон новата „геополитичка норма на развивање мрежи на врски“, малите држави ќе мора веќе отсега да дејствуваат „флуидно и прагматично, одржувајќи повеќекратни, истовремени и честопати противречни партнерства со различни конкурентски сили, со цел да ги задоволат своите национални интереси“. Конкретно, Лафорџ тврди дека „завршил меѓународниот поредок заснован врз правила“ што бил предводен од САД. Според него, овој поредок е заменет не само со мултиполарен свет туку и, како што вели, со „див децентрализиран систем сличен на „џунгла“, во која државите, особено „средните сили“ – не треба да се обврзуваат на политичко-економска соработка само со една страна, со една држава. „Треба да се формираат разновидни, заемно корисни односи со различни партнери истовремено“, нагласува Лафорџ.

Наместо „беззаветна и доживотна љубов само кон ЕУ“, стапување во суверенистички мултилатерални мрежи на партнерства со држави и асоцијации на држави и надвор од европскиот континент

Тезите на американскиот експерт авторот на овие редови ги применува врз случајот на Македонија и поодделно нејзината евроинтеграција. Македонската држава, за разлика од доскоро, почна да развива и своја „македонска геополитика“. Во неа, очигледно е дека нема да биде како досега доминантна „беззаветната и доживотна љубов само кон ЕУ“, туку влегувајќи во новиот светски мултиполарен поредок таа ќе создава и свои суверенистички мултилатерални мрежи на партнерства со држави и асоцијации на држави и надвор од европскиот континент врз основа на своите државно-национални политички и економски интереси и потреби.

Напоредно со одржувањето и унапредувањето на стратегиските партнерства со САД и неколкуте други држави и со развивањето унапредено барем економско-политичко партнерство и со ЕУ (во очекување полноправно членство), Македонија ќе треба со својата дипломатија уште поголема мера час поскоро проактивно да се насочи и кон формирање мултилатерални мрежи на интересовни партнерства и врски со сите држави на европскиот континент. Но и со азиските држави од АСЕАН, со БРИКС, Арапската лига, Движењето на неврзаните, а зошто да не и со Африканската унија, во која членуваат 55 држави.

Значи, наместо папагалскиот рефрен „нема алтернатива за евроинтеграцијата“ се залагам да се развие „нова македонска геополитика“ на нови мрежи на врски, која ќе подразбира дека перспективите и развојните алтернативи се директна политичка и економска соработка со државите од Западот и од европскиот континент, со глобалниот југ, со сиот мултиполарен свет, без „туторството“ на Брисел.

Евроинтеграцијата останува стратегиска цел во наредниот период, но не би требало да биде само една единствена таква цел. Хрватскиот претседател Зоран Милановиќ нѐ потсети неодамна дека и надвор од ЕУ може да постои живот, и тоа успешен.

(Авторот изнесува во оваа колумна согледувања од сопствена геополитичка анализа, кои немаат поврзаност со позиција и ставови на ниедна политичка партија во Република Македонија. Согледувањата на авторот не се став на редакцијата на „Експрес“)

„Нова Македонија“

Најнови вести од: Колумни

„Не“ за „евроинтегрирање“ ала „бугарски ластик“, ниту за „бугарски чевли“, што водат во „Санстефанска Бугарија“ во 1878!

Наместо ефтини провокации со „севернизирање“ на македонскиот национален идентитет, наместо тврдења дека „македонскиот јазик не постои“, или оти е „расипан западен дијалект на бугарскиот јазик, „научниците“ од Бугарија и нејзините највисоки државни и политички претставници треба да го прочитаат „Македонскиот речник од 16 век“ и да се осведочат во еден од најважните документи за постоењето и самобитноста на македонскиот народ, идентитет и јазик. Тоа е студија на италијанскиот лингвист Ќиро Ѓанели и францускиот славист-македонист Андре Вајан за македонскиот ракопис со 300 изворни македонски народни зборови, забележани во Костурско, во Егејскиот дел на Македонија – четири века  пред да тврди политичка и лажнонаучна Софија дека „македонските зборови се бугарски зборови“, оти „македонскиот јазик е регионална норма“, или „регионален дијалект на бугарскиот јазик“! Од една страна, дел од овие „научници“ си дозволуваат да се впуштаат во неодржливи фалсификати и негирања на јазикот македонски, чии говори во Суха, Висока и Зарово, кај Солун, ја дадоа основата на севкупната словенска писменост и основата на европската цивилизација преку мисионерското дело на браќата-Македонци Кирил и Методиј, македонските и сесловенски просветители. Од друга страна, некои од тие исти „научници“ гордо ги огласуваат на сите ѕвона своите „научни наоди“ дека и „Дракула говорел на чист бугарски јазик“!

Предупредата на Гане Тодоровски да не ја раздадеме одново Македонија, туку да ја домакедончиме!

„Требат тони грижи на појќе поколенија / за да се истријат тие петна / на срам од себеси, од себепремолчување. … /И ако така уште постоиме,  / не ќе постоиме! … / Толку се страхувам, некоја јанѕа ме јаде / да не би одново да Те раздадеме!“ – напиша Гане Тодоровски во својата монументална песна „Македонски монолог“ како негова пророчка предупреда до македонскиот народ уште во 1969 година. Уште тогаш тој кажа визионерски дека „не ќе постоиме, ако така уште постоиме, со себепремолчувања“ на сѐ што ни се случувало и што ќе ни се случува допрва. Тодоровски ни ги остава во завештание своето страхување и јанѕа дека треба и ние, денешните Македонци, силно да се страхуваме, јанѕа да нѐ јаде и нас, за да не ја раздадеме одново Македонија во име на „светлите европски перспективи“, кои ни ги нудат некои од надвор. Под услов да се откажеме овојпат трајно од своето колективно македонско „јас“, од својот идентитет, јазик, историја и култура.  Со секој свој стих, со секоја своја песна Гане Тодоровски се потврдува како еден од столбовите на македонската национална самосвест. На 22 мај 2026 година се навршија 16 години од неговото заминување од овој свет. Оваа годишнина е пригода за ново вдахновување со неговите поетски аманети до македонскиот народ, кому тој му го посвети својот живот и својата поезија, со која се извиши во блескавите врвови на македонската книжевност и култура. Овој великан на македонскиот национален идентитет, на македонската духовност, им остави на Македонците творештво и и вонвременски посланија, кои моќно извираат од него. Со ова Гане се впишува во колективната македонска меморија и како еден од поетско-духовните и национални светилници за македонската сегашност и иднина.

Францускиот „Манифест на македонизмот“ на Анри Барбис ја зрачи сто години вистината за самобитноста на македонскиот народ, идентитет и јазик во Европа

 „Навистина станува збор за една нација. Нација која има свој оригинален етнички карактер, свои традиции, свои стремежи, своја единствена и специфична личност.  Овој народ, на самата почва каде што се развил и опстојувал… се третира како збир на робови и злосторници.“ – има напишано големиот француски писател Анри Барбис во својата прочуена статија „Дали македонското прашање е навистина толку сложено?“ („La question macédonienne est-elle si complexe que cela?“), која е објавена во списанието „Балканска федерација“ на 1 ноември 1926 година. Во неа Барбис нагласил дека македонското население историски било вкоренето во Македонија, но му биле одземени основните национални права. Бугарите и Грците денес со фалсификати тврдат дека Македонците се „народ без историски корени“, а Барбис пред еден век јасно го кажал сосема обратното. Уште пред сто години тој зборува експлицитно за Македонците како посебна нација, а не како дел од друга балканска нација. Анри Барбис, големиот пријател на македонскиот народ, е роден на 17 мај 1873 година во Париз, а починал на 30 август 1935 година во Москва. Оваа статија е потсетување, но и чествување на неговата личност и промакедонско дело, кое одекнало силно во неговото време во срцето на интелектуална и политичка Европа и во Балканот. Но, делото на Барбис зрачи од пред еден век како своевиден француски „Манифест на македонизмот“ силно и денес во прилог на вистината за Македонија, за самобитноста на македонскиот народ, македонскиот идентитет, јазик, култура и историја.

Како некои Македонци говорат „маканглиски јазик“ и се откажуваат од духот на прадедовците и „единствената целосна татковина“!

Кога мало дете од 4 години – роден говорител на македонски јазик ќе каже „мало шипче“, наместо „мала овчичка“ (од англиски „sheep“ – овца), кога на родителите ќе им возврати со „уат?!“, наместо „што?!“, кога и зборовите за боите од англискиот јазик „грин“ („зелено“), „јелоу“ („жолто“) „ред“ („црвено“) ќе му излегуваат од устата попрво одошто соодветните македонски зборови  – примери што ги има чуено авторот на овие редови во говорната пракса во Македонија во последно време – тогаш на денешниов 5 мај, Денот на македонскиот јазик, најотворено и најискрено на себеси како македонски народ мора да си го поставиме прашањето: дали не само децата, туку и ние повозрасните започнуваме да говориме еден вид „маканглиски јазик“? А кога ќе го придодадеме кон претходните примери, кои ги има бездруго и многу повеќе, уште и фактот дека на детските родендени во Македонија многу повеќе се пее и се слуша „хепи брд ту ју, мај диар…“, одошто „среќен ти роденден, мое драго…), тогаш се отвора на овој празничен ден и второто длабоко вознемирувачко и алармантно прашање: кај ни оди нашиот мајчин македонски јазик, што се случува со него?!

Утврдувањето на македонската азбука на 3 мај 1945 – чин од немерливо значење за „бетонирањето“ на идентитетот и јазикот на македонскиот народ во светот

На денешен ден, на  3 мај 1945 година се случи еден од вајважните моменти во поновата политичко-национална и културно-јазична историја на македонскиот народ, со немерливо значење за затврдувањето на македонскиот јазик и идентитет на македонскиот народ во Балканот, во Европа и светот. Народната влада на Федеративна Македонија донесе решение за утврдување на македонската азбука која има 31 буква. Министерскиот совет на НР Македонија, по повеќемесечната работа на неколку комисии, врз основа на Резолуцијата на последната Комисија за јазик и правопис при Министерството за народна просвета, ја усвои македонската азбука, заснована врз фонетскиот принцип. Фонетскиот принцип значи дека за секој одделен глас во јазикот има буква во азбуката. На 5 мај азбуката се официјализира со Решение на Народната влада на Федерална Република Македонија. По два месеца  Министерството за просвета го озакони првиот правопис на македонскиот јазик.

Трифун Хаџијанев, прекалениот деец за македонската кауза и организатор на работнички штрајкови во Воденско, стрелан од германските окупатори на 1 мај 1944

На денешен ден, на 1 мај во 1944 година е убиен прекалениот деец за македонската национална кауза и револуционер Трифун Хаџијанев од страна на германските окупаторски власти во злогласниот затвор „Хајдари“ во близина на Атина. Заедно со група од 200 македонски и грчки антифашисти Хаџијанев е стрелан во знак на одмазда за убиството на еден германски генерал од страна на грчките сили на отпорот. Има силна симболика во фактот што македонскиот патриот-антифашист  Хаџијанев бил ликвидиран случајно токму на 1 мај, на меѓународниот Ден на трудот, посветен на борбата за зачувување и унапредување на правата на работниците: тој бил борец не само за националната, туку и за социјалната слобода и социјалните права на македонскиот народ во Воденско, во Егејска Македонија, денес во Грција. Во дваесеттите и 30-тите години од минатиот век Трифун Хаџи Јанев како синдикален функционер бил организатор и водач на повеќе работнички штрајкови во Воден. Денешната 82-ра годишнина од неговата смрт е соодветен повод за чествување и навраќање на животот и револуционерната дејност на овој македонски патриот и борец за слободата и идентитетот на македонскиот народ во Егејскиот дел на Македонија, денес во Грција.

Шатев: Солунските атентатори се највишата пројава на човечкиот индивидуализам, што ги крои судбината и цврстината на наредните македонски поколенија!

Под мотото „Чествување за бесмртните“ Општина Велес денеска ја одбележа 123 годишнината од Солунските атентати и саможртвата на гемиџиите за Македонија. Со серијата бомбашки напади, изведени од 28 април до 1 мај 1903 година во Солун, младите интелектуалци, повеќемината велешани, сакаа да ѝ го свртат вниманието на Европа кон Македонија, поробена од Турците. Павел Шатев, единствениот преживеан од сите нив, во своите „Спомени“ ќе запише: „Таму, во урнатините на македонската столица Солун, Гемиџиите сакаа да ги збришат и своето месо и своите имиња, оставајќи ги да живеат над нивните останки македонскиот дух за слобода и благосостојба и копнежите за светли дни… Солунските атентатори се највишата пројава на човечкиот индивидуализам, којшто ја крои судбината, но и цврстината на наредните македонски поколенија“.
Сите вести од Колумни

Најнови вести

To top