Колумни

Во луд свет потребни се и храброст и ум да се остане свој, зарем не професоре?

И ете, во еден ваков, крајно непредвдлив меѓународен амбиент Македонија се осмели да води своја, автентична надворешна политика. Хм. Дали е тоа лудост или храброст? Јас мислам второто

6 минути за читање

Дали е воопшто потребно да зборуваме во каков свет живееме? Низ Европа чукаат барабаните на војната поради стравот од можна руска инвазија. Пеколот на Блискиот исток, „неочекуваните“ блиц војни како онаа меѓу Индија и Пакистан или меѓу Тајланд и Камбоџа. Тајван во константен трепет од Кина, Кавказот и Балканот како буриња барут, иако последново (за жива среќа) малку како да се изгаси. САД го вратија старото име на Министерството за војна.

Една Шведска која не војувала со векови забрзано се вооружува за секој случај. Незгодно и опасно, нема што.

И ете, во еден ваков, крајно непредвдлив меѓународен амбиент Македонија се осмели да води своја, автентична надворешна политика. Хм. Дали е тоа лудост или храброст?

Јас мислам второто.

Затоа што лудо би било доколку таа политика беше заснована на романтични историски желби или на агресивна потреба за покажување моќ и сила. А ние тоа не го правиме. Немаме ниту потреба.

 

Но затоа, можеби првпат во поседните неколку децении сакаме наместо „храна“ во чиниите на масата, да бидеме седнати на столче крај истата таа маса. Кога зборуваме да не слушаат затоа што и ние имаме што да кажеме, а не само да веднеме глава и со писалката во раце да ги запишуваме и остваруваме желбите (понекогаш и налудничави) на нашите соговорници. Не, не се трескаме од земја.

 

Не бараме преку леб погача. Го бараме лебот кој ни е насушно потребен и имаме право да го добиеме. Притоа, без никој да не тресне по подадената рака. Затоа што не е безобразна, ама не е ниту извалкана од држење на нечии кохонес, простете на израз. А за тоа да се оствари освен храброст потребно е и многу трпение, внимателно проценување, бескрајна воља и фина доза на одлучнст. Во некои јазици чинам, тоа се нарекува мудрост.

Професорот и поранешен министер за надворешни работи Денко Малески, е констерниран. Вели: „Никогаш, од независноста наваму, македонските политичари не се однесувале вака. Од каде храброста, ако не и дрскоста, се прашувам, на претседателката и на премиерот на Македонија во јавната комуникација со високите претставици на ЕУ?“.

Па додава дека во прашање веројатно била дрскост, а пронајде и извесни „цинични изјави“. Што знам. Проверував по медиумите и можеби ќе излезе дека не живееме во иста реалност со професорот, но јас никаде не видов дрскост или цинизам во нивните изјави. Прекор? Тоа, да. Па преку 20 години не мафтаат и си играат со нашата евроинтеграција. Сега не убедуваат дека Украина и Молдавија побрзо напредувале од нас?

Кога велеа Хрватска е подобра во реформите, па ајде Бугарија и Романија, еве и Црна Гора -тогаш можевме да се туфкаме, да премеруваме дали е навистина така во себе и да си молчиме јавно, ама ова последното е навистина крајно некоректно. Притоа во нашиот случај, сите сме свесни дека не е во прашање прогресот во реформите туку бугарската уцена преку која не сакаме и не можеме да поминеме. Впрочем претходната Влада сакаше да помине и тоа како. Беа тие подготвени на севозможни проголтувања на туѓи ирационални желби, но се покажа дека и тоа не помага.

 

Па кога веќе е така и кога оваа (се уште) нова гарнитура одлучи дека доволно беше попуштање без бенифит и кога се осмелија тоа јавно да го кажат многумина се најдоа збунети. Веројатно и огорчени. И што е тука интересно? Освен во Бугарија, огорчени и збунети беа и се само уште мал број политички губинтици и уште помал број новинарски и „ескпертски“ паразити. Останатиот народ во државава се чини сосема е ок со новиот пристап во надворешната политика. А ако сме искрени и во ЕУ нешто особено не се „огорчија“, иако несомнено не беа ниту видно воодушевени.

Да земеме само еден тазе пример како илустрација. Премиерот отиде на Самит во Тирана и го искористи моментот за да се види со тамошните Македонци. На отврањето на еден македонски клуб даде пристојна изјава дека Македонците во Албанија имаат право на свој клуб, можност за здружување, можност слободно да работат на зачувување на својата култура, идентитет, јазик и традиција. Понатаму посочи дека таа можност ја немаат Македонците во Пиринскиот дел на Бугарија. Во 21 век се спречени да регистрираат невладино здружение, не можат да зборуваат слободно за својот македонски идентитет.

Но, дополни Мицкоски: Ние сме вредни, трпеливи и умни и ве уверувам дали сега или во периодот којшто следи, ќе дојдеме до таа цел.

Дали е сето ова во рамки на пристојно и културно однесување кон соседна Албанија? Да. Дали пак е проблем што јавно ја кажа вистината за состојбата на Македонците во Бугарија? Несомнено, да. Од овие зборови никој не би смеел да се навреди или налути, освен ако по секоја цена сака да бара влакно во јајцето.

Во ЕУ, види чудо, не се најдоза згрозени и не испратија осуда. А Македонците во соседните земји повторно почувствуваа дека матицата сепак се грижи за нив, што не беше случај во изминатите години. Дополнително, добија јасна порака дека во Скопје постои желба и начин за реално да се подообри нивната ситуација. Со мудрост и трпение.

Можно е од друга страна да се јават и ликови кои ќе речат: Е големо чудо. Точно, ова е најобично, најнормално однесување на секоја земја кон своите луѓе надвор. Така барем треба. Проблемот е што ние се одвикнавме од ваквото однесување бидејќи речиси до вчера група моќни неранимајковци токму тука порачуваше дека грижата за нашинците во соседството е блиску до ерес и злосторство.

 

Исто како што ерес беше да се покаже и најмал облик на лично и национално достоинство, интегритет или самоувереност. Пракса која за среќа неодмна конечно се смени.

Но за оваа и ваква смела и автономна политика да се води, треба да се направат потези кои покажуваат фер и конзистентен пристап таму каде што се брои. Македонија донесе одлука да ја следи политиката на ЕУ секогаш кога во рамки на унијата ќе има консензус по некое прашање, а притоа го задржа правото да прави сопствени чекори доколку за одредено прашање во ЕУ има разногласие.

Стратешки се врзавме со САД и со Британија и се разбира својата надворешна политика ја програмираме и во рамки на таа соработка. Тоа пак ни овозможува ем поширок просто за маневар, ем можност да бидеме доследни и принципиелни соузници што не е мала работа во сите, а не само во турбулентни времиња како сегашните. Природно и оваа ситуација не им се допаѓа на претходно набројаните поразени елементи бидејќи за нивна жал преставува квалитет плус и показател дека сепак се може и без коленичење и лигавење да се опстојува на меѓународната арена.

 

За поголеми успеси сепак е потребно време, сериозно вложување средства во дипломатијата (јавна и тајна, професоре) како и бескрајна внимателност за да не се направат кардинални грешки кои потоа ќе ги плаќаме прескапо. Имаше такви, нели. Искрено се надевам дека и таа лекција веќе е научена.

Драган Милосављевиќ

Поврзани теми:

топ|Македонија|еу|колумна|надворешна политика|храброст

Повеќе на оваа тема:

Најнови вести од: Колумни

„Не“ за „евроинтегрирање“ ала „бугарски ластик“, ниту за „бугарски чевли“, што водат во „Санстефанска Бугарија“ во 1878!

Наместо ефтини провокации со „севернизирање“ на македонскиот национален идентитет, наместо тврдења дека „македонскиот јазик не постои“, или оти е „расипан западен дијалект на бугарскиот јазик, „научниците“ од Бугарија и нејзините највисоки државни и политички претставници треба да го прочитаат „Македонскиот речник од 16 век“ и да се осведочат во еден од најважните документи за постоењето и самобитноста на македонскиот народ, идентитет и јазик. Тоа е студија на италијанскиот лингвист Ќиро Ѓанели и францускиот славист-македонист Андре Вајан за македонскиот ракопис со 300 изворни македонски народни зборови, забележани во Костурско, во Егејскиот дел на Македонија – четири века  пред да тврди политичка и лажнонаучна Софија дека „македонските зборови се бугарски зборови“, оти „македонскиот јазик е регионална норма“, или „регионален дијалект на бугарскиот јазик“! Од една страна, дел од овие „научници“ си дозволуваат да се впуштаат во неодржливи фалсификати и негирања на јазикот македонски, чии говори во Суха, Висока и Зарово, кај Солун, ја дадоа основата на севкупната словенска писменост и основата на европската цивилизација преку мисионерското дело на браќата-Македонци Кирил и Методиј, македонските и сесловенски просветители. Од друга страна, некои од тие исти „научници“ гордо ги огласуваат на сите ѕвона своите „научни наоди“ дека и „Дракула говорел на чист бугарски јазик“!

Предупредата на Гане Тодоровски да не ја раздадеме одново Македонија, туку да ја домакедончиме!

„Требат тони грижи на појќе поколенија / за да се истријат тие петна / на срам од себеси, од себепремолчување. … /И ако така уште постоиме,  / не ќе постоиме! … / Толку се страхувам, некоја јанѕа ме јаде / да не би одново да Те раздадеме!“ – напиша Гане Тодоровски во својата монументална песна „Македонски монолог“ како негова пророчка предупреда до македонскиот народ уште во 1969 година. Уште тогаш тој кажа визионерски дека „не ќе постоиме, ако така уште постоиме, со себепремолчувања“ на сѐ што ни се случувало и што ќе ни се случува допрва. Тодоровски ни ги остава во завештание своето страхување и јанѕа дека треба и ние, денешните Македонци, силно да се страхуваме, јанѕа да нѐ јаде и нас, за да не ја раздадеме одново Македонија во име на „светлите европски перспективи“, кои ни ги нудат некои од надвор. Под услов да се откажеме овојпат трајно од своето колективно македонско „јас“, од својот идентитет, јазик, историја и култура.  Со секој свој стих, со секоја своја песна Гане Тодоровски се потврдува како еден од столбовите на македонската национална самосвест. На 22 мај 2026 година се навршија 16 години од неговото заминување од овој свет. Оваа годишнина е пригода за ново вдахновување со неговите поетски аманети до македонскиот народ, кому тој му го посвети својот живот и својата поезија, со која се извиши во блескавите врвови на македонската книжевност и култура. Овој великан на македонскиот национален идентитет, на македонската духовност, им остави на Македонците творештво и и вонвременски посланија, кои моќно извираат од него. Со ова Гане се впишува во колективната македонска меморија и како еден од поетско-духовните и национални светилници за македонската сегашност и иднина.

Францускиот „Манифест на македонизмот“ на Анри Барбис ја зрачи сто години вистината за самобитноста на македонскиот народ, идентитет и јазик во Европа

 „Навистина станува збор за една нација. Нација која има свој оригинален етнички карактер, свои традиции, свои стремежи, своја единствена и специфична личност.  Овој народ, на самата почва каде што се развил и опстојувал… се третира како збир на робови и злосторници.“ – има напишано големиот француски писател Анри Барбис во својата прочуена статија „Дали македонското прашање е навистина толку сложено?“ („La question macédonienne est-elle si complexe que cela?“), која е објавена во списанието „Балканска федерација“ на 1 ноември 1926 година. Во неа Барбис нагласил дека македонското население историски било вкоренето во Македонија, но му биле одземени основните национални права. Бугарите и Грците денес со фалсификати тврдат дека Македонците се „народ без историски корени“, а Барбис пред еден век јасно го кажал сосема обратното. Уште пред сто години тој зборува експлицитно за Македонците како посебна нација, а не како дел од друга балканска нација. Анри Барбис, големиот пријател на македонскиот народ, е роден на 17 мај 1873 година во Париз, а починал на 30 август 1935 година во Москва. Оваа статија е потсетување, но и чествување на неговата личност и промакедонско дело, кое одекнало силно во неговото време во срцето на интелектуална и политичка Европа и во Балканот. Но, делото на Барбис зрачи од пред еден век како своевиден француски „Манифест на македонизмот“ силно и денес во прилог на вистината за Македонија, за самобитноста на македонскиот народ, македонскиот идентитет, јазик, култура и историја.

Како некои Македонци говорат „маканглиски јазик“ и се откажуваат од духот на прадедовците и „единствената целосна татковина“!

Кога мало дете од 4 години – роден говорител на македонски јазик ќе каже „мало шипче“, наместо „мала овчичка“ (од англиски „sheep“ – овца), кога на родителите ќе им возврати со „уат?!“, наместо „што?!“, кога и зборовите за боите од англискиот јазик „грин“ („зелено“), „јелоу“ („жолто“) „ред“ („црвено“) ќе му излегуваат од устата попрво одошто соодветните македонски зборови  – примери што ги има чуено авторот на овие редови во говорната пракса во Македонија во последно време – тогаш на денешниов 5 мај, Денот на македонскиот јазик, најотворено и најискрено на себеси како македонски народ мора да си го поставиме прашањето: дали не само децата, туку и ние повозрасните започнуваме да говориме еден вид „маканглиски јазик“? А кога ќе го придодадеме кон претходните примери, кои ги има бездруго и многу повеќе, уште и фактот дека на детските родендени во Македонија многу повеќе се пее и се слуша „хепи брд ту ју, мај диар…“, одошто „среќен ти роденден, мое драго…), тогаш се отвора на овој празничен ден и второто длабоко вознемирувачко и алармантно прашање: кај ни оди нашиот мајчин македонски јазик, што се случува со него?!

Утврдувањето на македонската азбука на 3 мај 1945 – чин од немерливо значење за „бетонирањето“ на идентитетот и јазикот на македонскиот народ во светот

На денешен ден, на  3 мај 1945 година се случи еден од вајважните моменти во поновата политичко-национална и културно-јазична историја на македонскиот народ, со немерливо значење за затврдувањето на македонскиот јазик и идентитет на македонскиот народ во Балканот, во Европа и светот. Народната влада на Федеративна Македонија донесе решение за утврдување на македонската азбука која има 31 буква. Министерскиот совет на НР Македонија, по повеќемесечната работа на неколку комисии, врз основа на Резолуцијата на последната Комисија за јазик и правопис при Министерството за народна просвета, ја усвои македонската азбука, заснована врз фонетскиот принцип. Фонетскиот принцип значи дека за секој одделен глас во јазикот има буква во азбуката. На 5 мај азбуката се официјализира со Решение на Народната влада на Федерална Република Македонија. По два месеца  Министерството за просвета го озакони првиот правопис на македонскиот јазик.

Трифун Хаџијанев, прекалениот деец за македонската кауза и организатор на работнички штрајкови во Воденско, стрелан од германските окупатори на 1 мај 1944

На денешен ден, на 1 мај во 1944 година е убиен прекалениот деец за македонската национална кауза и револуционер Трифун Хаџијанев од страна на германските окупаторски власти во злогласниот затвор „Хајдари“ во близина на Атина. Заедно со група од 200 македонски и грчки антифашисти Хаџијанев е стрелан во знак на одмазда за убиството на еден германски генерал од страна на грчките сили на отпорот. Има силна симболика во фактот што македонскиот патриот-антифашист  Хаџијанев бил ликвидиран случајно токму на 1 мај, на меѓународниот Ден на трудот, посветен на борбата за зачувување и унапредување на правата на работниците: тој бил борец не само за националната, туку и за социјалната слобода и социјалните права на македонскиот народ во Воденско, во Егејска Македонија, денес во Грција. Во дваесеттите и 30-тите години од минатиот век Трифун Хаџи Јанев како синдикален функционер бил организатор и водач на повеќе работнички штрајкови во Воден. Денешната 82-ра годишнина од неговата смрт е соодветен повод за чествување и навраќање на животот и револуционерната дејност на овој македонски патриот и борец за слободата и идентитетот на македонскиот народ во Егејскиот дел на Македонија, денес во Грција.
Сите вести од Колумни

Најнови вести

To top