Пишува: Свето Тоевски
Моќниот говор на Франс за македонската вистина од 1903 година претставува еден од најсилните историски гласови на европската интелектуална авангарда во одбрана на македонскиот и ерменскиот народ пред Илинденското востание. Овој Француз е добитник на Нобеловата награда за литература во 1921 година за неговото брилјантно книжевно дело. Но тој е познат не само како книжевник, туку и како француски национален мислител, поради длабоката хуманистичка и филозофска мисла, залагањата за општествена правда и острите критики на тогашното француско општество и на политичка Европа, вградени во неговите најпознати романи и дела, како што се и „Злосторството на Силвестер Бонар“, „Островот на пингвините“, „Боговите се жедни“ и „Побуната на ангелите“.
Напојувајќи се со идеите на мислителите од XVIII век, вклучувајќи ги и водачите на Француската револуција,за време на така наречената „Дрaјфусова афера“ Анатол Франс навлегол и во политичките води и започнал остро да ги критикува француската буржоазија, институциите, свештенството и армијата на Француската република. Подоцна, под влијание на Жан Жорес тој станал член на Интернационалата, а од 1921 година и член на Комунистичката партија на Франција. Поради сево ова, книжевното творештво, но и сите јавни истапувања и пораки на Анатол Франс се толкуваат и како свовидна химна на француската национална мисла, на хуманизмот и правдата.
Овој врвен француски интелектуалец со таквиот книжевен и политички багаж зад себе се решава на споменатиот митинг во Париз да ѝ го сврти вниманието на западната јавност кон страдањата на народите во Отоманската Империја, меѓу кои и на македонскиот народ.
„Интересирајќи се за судбината на Ерменците и Македонците, затоа што се луѓе, ние бараме, како гаранција за нивната благосостојба и за зацврстување на општиот мир, полно и целосно извршување на Берлинскиот конгрес, што се однесува за Ерменија и Македонија.“ – им порачал Франс на Европејците и големите европски сили, осудувајќи ја пасивноста на Европа и жестоко критикувајќи ги европските сили, кои останувале неми на насилствата и злосторствата во Македонија. Говорот на францускиот книжевник-нобеловец има огромно значење за македонската историја. Тој служи како доказ дека македонското прашање и идентитет биле јасно препознаени во Европа на почетокот на 20 век.
Поддржувајќи ја Бугарија во нејзините намери и обиди за бугаризација на Македонија и Македонците, денешна политичка Европа, олицетворена во Европската унија, е во жесток судир со интелектуална и културна Европа од пред 120 години. Кажано условно и со речникот на Франс, „европската цивилизација“ во Софија и Брисел денес прави свое своевидно „политичко и цивилизациско самоубиство“, поддржувајќи ги обидите на официјална Софија македонската кауза со европски белези да ја бугаризира, заедно со македонскиот народ, јазик и историја преку „европската преговарачка рамка“ и „францускиот предлог“.
(продолжува)