Колумни

Пенелопа, платното и нашата претседателка

Силни инструменти најдени во митологијата, историјата, правната наука, литературата, филозофијата, драматургијата

6 минути за читање

 

Во колумна со наслов ,,Пенелопа, платното и нашата претседателка”, Панде Колемишевски, некогашниот долгогодишнен директор на Нова Македонија а сега колумнист на весникот пишува за настапот на претседателката Гордана Сиљановска-Давкова на годишниот прием за странски дипломати во Охрид.

 

Целата колумна на Колемишевски во продолжение:

 

Не би сакал во никој случај да се разбере како додворување и ласкање личното мислење дека претседателската на Република Северна Македонија, Гордана Сиљановска-Давкова, во обраќањето пред странските дипломати во Охрид го одржа најинспиративниот говор откако е избрана на функцијата. Можеби не толку продуктивен, но ефективен. Ретко кој политички образован, начитан и упатен човек би останал рамнодушен. Се разбира, со исклучок на оние што не ја сакаат, не се согласуваат со нејзината политика или се неуки да ги видат пораките изречени низ параболи и други стилски фигури. И кои во тој говор ќе најдат мотиви за шегување.

Сиљановска се послужи со силни инструменти најдени во митологијата, историјата, правната наука, литературата, филозофијата, драматургијата. На листата на нејзините цитати се најдоа Пенелопа и Одисеј од грчката митологија, кралот Артур од британската историја, Хамлет од Шекспир и неговата дилема „да се биде или не“, античкиот историограф Тукидид, италијанскиот филозоф Макијавели, англискиот Хобс, Френсис Фукујама со неговите предвидувања за крајот на историјата, Кантовци и Вилсоновци, како и други значајни личности, препознатливи, но не спомнати со име. Оперирајќи со нив и преку нив, преку асоцијации со нивни мисли и дела ја објаснуваше позицијата на својата земја во светските процеси, ја фокусираше актуелната состојба во државата, го објаснуваше односот на големите држави кон малите, назначувајќи ги на тој начин пречките што ѝ се прават на Македонија на патот кон членството во Европската Унија.

Конечен заклучок би бил дека низ тие филозофски, литературни и правни успешни пируети, Сиљановска-Давкова ги бранеше актуелните политички ставови до кои се држат подолго време самата таа и македонското владејачко мнозинство, а се однесуваат на ирационалните услови што ѝ се поставуваат на републиката. Подзадреманите дипломати не мора да ја сфатиле опсежната лекција, но сигурно им било забавно слушајќи еден необичен и нестереотипен државнички настап, полн со нетипични стилски фигури, отворени и енигматични асоцијации и изненадувања.

Осврнувајќи се на внесувањето на Бугарите во Уставот како услов од преговарачката рамка на ЕУ, таа го поврза прашањето со Хомеровата приказна за кралот на Итака, Одисеј, и дваесетгодишното чекање што го издржала во верност неговата жена. „Ние не можеме да бидеме Пенелопа, којашто, чекајќи го Одисеј, нонстоп го менува Уставот, на барање на некој однадвор, заборавајќи дека е закон над законите…“, кажа претседателката.

Која е легендата за убавата Пенелопа и јунакот Одисеј, односно за долгогодишното чекање на сопствениот маж и за нејзиното платно што го ткаела секој ден?

Името на Пенелопа останало како класичен и нашироко познат симбол што означува верност во брачниот живот, жена што ги претставува долготрајната голема љубов и припадност на еден единствен човек за цел живот, жена каква што посакува речиси секој маж. Најверојатно дека повеќето од нас го знаат само тој дел од приказна. А верноста е поврзана со едно платно што го ткаела Пенелопа.

Што ни кажува тој дел опишан во „Одисеја“ на Хомер? Додека Одисеј, кралот на Итака, при походот на Троја војувал и лутал цели дваесет години, жена му Пенелопа го чекала верно неговото враќање. Многумина млади принцови од островите што го сочинувале кралството, убедени дека е мртов, ја барале Пенелопа за жена. Со тој чин ќе им припаднел и престолот. Некој ги избројал – биле не помалку од сто и дванаесет просци на број. За сето време Пенелопа цврсто верувала дека Одисеј ќе се врати и не постоела можност да го изневери, дури и тогаш кога стигнувале голем број вести за неговата смрт. За сето време, никого да не навреди, никому да не му откаже, таа лукаво, секому еднакво му ја подгревала надежта дека ќе биде негова. Со таквата постапка се надевала дека или ќе ги раскара додворувачите или ќе ги натера да се откажат од запросувањето.

 

Единствено што можела да стори Пенелопа е да скрои план за да ја одолжува и да ја одложува одлуката. За да купи време, смислила оригинална мудрост. Објавила дека „ќе го избере новиот маж тогаш кога ќе го заврши ткаењето на погребното платно за Лаерт, таткото на Одисеј“. Додворувачите се согласиле и чекале. На почетокот биле мирни и спокојни, но како што минувало времето, станувале сѐ понервозни, зашто ткаењето не напредувало, иако гледале дека кралицата ткае секој ден по цел ден. Но тие не знаеле дека Пенелопа, она што дење го ткаела, ноќе го распарувала, го расткајувала. Минувале денови, месеци, поминале години.

Нестрпливите додворувачи, уморни од чекање, откако ја откриле тајната што ја издала една слугинка, ѝ се заканиле со „бетониран датум“ платното да биде готово. Не можејќи да најде други изговори, утврдениот ден го исткајала скапоцениот покров.

Но токму тој ден, во таа зора, на хоризонтот се појавил бродот на Одисеј. Кралот конечно се вратил дома, бил препознаен од неговото куче. По кратка пресметка, откако ги ликвидирал сите непријатели, повторно си заседнал на престолот, кој бил празен дваесет години, од кои десет бил пред ѕидините на Троја, а другите десет ги поминал лутајќи и совладувајќи редица неволји и искушенија од едниот до другиот брег на Средоземно Море.

Ете така, Пенелопа, освен нашироко познат симбол за голема и вечна љубов, на верност и припадност, преку платното, стана симбол на надеж во нешто силно да се верува, метафора за купување време за евентуално да се смени ситуацијата, да се променат условите, да се најде поволно решение со кое настаните би го добиле саканиот тек. Дека во секоја, дури и во најтешката, ситуација има надеж да се постигне она што се сака, само ако се издржат нападите, само ако малку се почека, ако се биде упорен и ако се верува во себе. Платното на Пенелопа стана симбол како да се одолжат нештата, да се одложи судбината и да се сврти во своја корист.

За волја на вистината, претседателката Сиљановска не е прва во македонската историја што го употребува мотивот на Пенелопа. Тоа го има направено Христо Матов, роден стружанец, македонски револуционер со цврста национална определба. Имено, Матов, кој е еден од најголемите и најзначајни идеолози на ВМРО во првите две децении на 20 век, кога другите го убедувале дека нешто е завршено и дека ништо не може да се стори за да се променат работите, често ги употребувал фразите: „Не е доткаено Пенелопиното платно“ или „Долго е платното што го ткае Пенелопа“. Таа метафора ја користел за да им соопшти на соговорниците дека не го дели нивното мислење по некое прашање или проблем и дека со текот на времето може да произлезат и други решенија од првично најавените или донесени.

 

 

 

 

Поврзани теми:

Гордана Сиљановска Давкова|Панде Колемишевски

Повеќе на оваа тема:

Најнови вести од: Колумни

„Не“ за „евроинтегрирање“ ала „бугарски ластик“, ниту за „бугарски чевли“, што водат во „Санстефанска Бугарија“ во 1878!

Наместо ефтини провокации со „севернизирање“ на македонскиот национален идентитет, наместо тврдења дека „македонскиот јазик не постои“, или оти е „расипан западен дијалект на бугарскиот јазик, „научниците“ од Бугарија и нејзините највисоки државни и политички претставници треба да го прочитаат „Македонскиот речник од 16 век“ и да се осведочат во еден од најважните документи за постоењето и самобитноста на македонскиот народ, идентитет и јазик. Тоа е студија на италијанскиот лингвист Ќиро Ѓанели и францускиот славист-македонист Андре Вајан за македонскиот ракопис со 300 изворни македонски народни зборови, забележани во Костурско, во Егејскиот дел на Македонија – четири века  пред да тврди политичка и лажнонаучна Софија дека „македонските зборови се бугарски зборови“, оти „македонскиот јазик е регионална норма“, или „регионален дијалект на бугарскиот јазик“! Од една страна, дел од овие „научници“ си дозволуваат да се впуштаат во неодржливи фалсификати и негирања на јазикот македонски, чии говори во Суха, Висока и Зарово, кај Солун, ја дадоа основата на севкупната словенска писменост и основата на европската цивилизација преку мисионерското дело на браќата-Македонци Кирил и Методиј, македонските и сесловенски просветители. Од друга страна, некои од тие исти „научници“ гордо ги огласуваат на сите ѕвона своите „научни наоди“ дека и „Дракула говорел на чист бугарски јазик“!

Предупредата на Гане Тодоровски да не ја раздадеме одново Македонија, туку да ја домакедончиме!

„Требат тони грижи на појќе поколенија / за да се истријат тие петна / на срам од себеси, од себепремолчување. … /И ако така уште постоиме,  / не ќе постоиме! … / Толку се страхувам, некоја јанѕа ме јаде / да не би одново да Те раздадеме!“ – напиша Гане Тодоровски во својата монументална песна „Македонски монолог“ како негова пророчка предупреда до македонскиот народ уште во 1969 година. Уште тогаш тој кажа визионерски дека „не ќе постоиме, ако така уште постоиме, со себепремолчувања“ на сѐ што ни се случувало и што ќе ни се случува допрва. Тодоровски ни ги остава во завештание своето страхување и јанѕа дека треба и ние, денешните Македонци, силно да се страхуваме, јанѕа да нѐ јаде и нас, за да не ја раздадеме одново Македонија во име на „светлите европски перспективи“, кои ни ги нудат некои од надвор. Под услов да се откажеме овојпат трајно од своето колективно македонско „јас“, од својот идентитет, јазик, историја и култура.  Со секој свој стих, со секоја своја песна Гане Тодоровски се потврдува како еден од столбовите на македонската национална самосвест. На 22 мај 2026 година се навршија 16 години од неговото заминување од овој свет. Оваа годишнина е пригода за ново вдахновување со неговите поетски аманети до македонскиот народ, кому тој му го посвети својот живот и својата поезија, со која се извиши во блескавите врвови на македонската книжевност и култура. Овој великан на македонскиот национален идентитет, на македонската духовност, им остави на Македонците творештво и и вонвременски посланија, кои моќно извираат од него. Со ова Гане се впишува во колективната македонска меморија и како еден од поетско-духовните и национални светилници за македонската сегашност и иднина.

Францускиот „Манифест на македонизмот“ на Анри Барбис ја зрачи сто години вистината за самобитноста на македонскиот народ, идентитет и јазик во Европа

 „Навистина станува збор за една нација. Нација која има свој оригинален етнички карактер, свои традиции, свои стремежи, своја единствена и специфична личност.  Овој народ, на самата почва каде што се развил и опстојувал… се третира како збир на робови и злосторници.“ – има напишано големиот француски писател Анри Барбис во својата прочуена статија „Дали македонското прашање е навистина толку сложено?“ („La question macédonienne est-elle si complexe que cela?“), која е објавена во списанието „Балканска федерација“ на 1 ноември 1926 година. Во неа Барбис нагласил дека македонското население историски било вкоренето во Македонија, но му биле одземени основните национални права. Бугарите и Грците денес со фалсификати тврдат дека Македонците се „народ без историски корени“, а Барбис пред еден век јасно го кажал сосема обратното. Уште пред сто години тој зборува експлицитно за Македонците како посебна нација, а не како дел од друга балканска нација. Анри Барбис, големиот пријател на македонскиот народ, е роден на 17 мај 1873 година во Париз, а починал на 30 август 1935 година во Москва. Оваа статија е потсетување, но и чествување на неговата личност и промакедонско дело, кое одекнало силно во неговото време во срцето на интелектуална и политичка Европа и во Балканот. Но, делото на Барбис зрачи од пред еден век како своевиден француски „Манифест на македонизмот“ силно и денес во прилог на вистината за Македонија, за самобитноста на македонскиот народ, македонскиот идентитет, јазик, култура и историја.

Како некои Македонци говорат „маканглиски јазик“ и се откажуваат од духот на прадедовците и „единствената целосна татковина“!

Кога мало дете од 4 години – роден говорител на македонски јазик ќе каже „мало шипче“, наместо „мала овчичка“ (од англиски „sheep“ – овца), кога на родителите ќе им возврати со „уат?!“, наместо „што?!“, кога и зборовите за боите од англискиот јазик „грин“ („зелено“), „јелоу“ („жолто“) „ред“ („црвено“) ќе му излегуваат од устата попрво одошто соодветните македонски зборови  – примери што ги има чуено авторот на овие редови во говорната пракса во Македонија во последно време – тогаш на денешниов 5 мај, Денот на македонскиот јазик, најотворено и најискрено на себеси како македонски народ мора да си го поставиме прашањето: дали не само децата, туку и ние повозрасните започнуваме да говориме еден вид „маканглиски јазик“? А кога ќе го придодадеме кон претходните примери, кои ги има бездруго и многу повеќе, уште и фактот дека на детските родендени во Македонија многу повеќе се пее и се слуша „хепи брд ту ју, мај диар…“, одошто „среќен ти роденден, мое драго…), тогаш се отвора на овој празничен ден и второто длабоко вознемирувачко и алармантно прашање: кај ни оди нашиот мајчин македонски јазик, што се случува со него?!

Утврдувањето на македонската азбука на 3 мај 1945 – чин од немерливо значење за „бетонирањето“ на идентитетот и јазикот на македонскиот народ во светот

На денешен ден, на  3 мај 1945 година се случи еден од вајважните моменти во поновата политичко-национална и културно-јазична историја на македонскиот народ, со немерливо значење за затврдувањето на македонскиот јазик и идентитет на македонскиот народ во Балканот, во Европа и светот. Народната влада на Федеративна Македонија донесе решение за утврдување на македонската азбука која има 31 буква. Министерскиот совет на НР Македонија, по повеќемесечната работа на неколку комисии, врз основа на Резолуцијата на последната Комисија за јазик и правопис при Министерството за народна просвета, ја усвои македонската азбука, заснована врз фонетскиот принцип. Фонетскиот принцип значи дека за секој одделен глас во јазикот има буква во азбуката. На 5 мај азбуката се официјализира со Решение на Народната влада на Федерална Република Македонија. По два месеца  Министерството за просвета го озакони првиот правопис на македонскиот јазик.

Трифун Хаџијанев, прекалениот деец за македонската кауза и организатор на работнички штрајкови во Воденско, стрелан од германските окупатори на 1 мај 1944

На денешен ден, на 1 мај во 1944 година е убиен прекалениот деец за македонската национална кауза и револуционер Трифун Хаџијанев од страна на германските окупаторски власти во злогласниот затвор „Хајдари“ во близина на Атина. Заедно со група од 200 македонски и грчки антифашисти Хаџијанев е стрелан во знак на одмазда за убиството на еден германски генерал од страна на грчките сили на отпорот. Има силна симболика во фактот што македонскиот патриот-антифашист  Хаџијанев бил ликвидиран случајно токму на 1 мај, на меѓународниот Ден на трудот, посветен на борбата за зачувување и унапредување на правата на работниците: тој бил борец не само за националната, туку и за социјалната слобода и социјалните права на македонскиот народ во Воденско, во Егејска Македонија, денес во Грција. Во дваесеттите и 30-тите години од минатиот век Трифун Хаџи Јанев како синдикален функционер бил организатор и водач на повеќе работнички штрајкови во Воден. Денешната 82-ра годишнина од неговата смрт е соодветен повод за чествување и навраќање на животот и револуционерната дејност на овој македонски патриот и борец за слободата и идентитетот на македонскиот народ во Егејскиот дел на Македонија, денес во Грција.

Шатев: Солунските атентатори се највишата пројава на човечкиот индивидуализам, што ги крои судбината и цврстината на наредните македонски поколенија!

Под мотото „Чествување за бесмртните“ Општина Велес денеска ја одбележа 123 годишнината од Солунските атентати и саможртвата на гемиџиите за Македонија. Со серијата бомбашки напади, изведени од 28 април до 1 мај 1903 година во Солун, младите интелектуалци, повеќемината велешани, сакаа да ѝ го свртат вниманието на Европа кон Македонија, поробена од Турците. Павел Шатев, единствениот преживеан од сите нив, во своите „Спомени“ ќе запише: „Таму, во урнатините на македонската столица Солун, Гемиџиите сакаа да ги збришат и своето месо и своите имиња, оставајќи ги да живеат над нивните останки македонскиот дух за слобода и благосостојба и копнежите за светли дни… Солунските атентатори се највишата пројава на човечкиот индивидуализам, којшто ја крои судбината, но и цврстината на наредните македонски поколенија“.
Сите вести од Колумни

Најнови вести

To top